[wysig] Geografie
[wysig] Ligging
Die Noordsee vorm net soos die Elberivier se benede- en middelloop die natuurlike noordelike grens van die deelstaat Nedersakse, met die uitsondering van die Amt Neuhaus wat noordoos van die Elbe lê (en tot by die Duitse hereniging in 1990 by die Duitse Demokratiese Republiek ingesluit was) en sommige stadswyke van Hamburg wat suid van die Elbe geleë is. Die stadstaat Vrye Hansestad Bremen lê met die stede Bremen en Bremerhaven as 'n enklawe in Nedersakse.
In die suidooste loop Nedersakse se landsgrens deur die Harzgebergte. Die noordooste en weste van die deelstaat - sowat driekwart van die totale oppervlakte - maak deel uit van die Noord-Duitse Vlakte, terwyl die suide die Nedersaksiese Bergland met die streke Weserbergland, Leinebergland, Schaumburger Land, Untereichsfeld, Elm en Lappwald vorm. Die noordooste van Nedersakse word deur die heideveld van die Lüneburger Heide met sy minder vrugbare Geest-sandgronde oorheers. Die sentraal-oostelike en suidoostelike deel word deur vrugbare loes- of waaigrond gekenmerk.
In die weste van Nedersakse lê die Graafskap Bentheim, die Osnabrücker Land, die Eemsland, die Oldenburger Land, die Oldenburger Münsterland en Oos-Friesland.
Die riviere Eems, Weser, Aller en Elbe, wat vanuit die suide en suidooste in noordelike en noordwestelike rigting vloei, vorm 'n belangrike deel van die Nedersaksiese landskap. Die hoogste bergspits is die Wurmberg (971 meter) in die Harzgebergte. Die hoogste berg in die Harzbergreeks, die Brocken, is digby die landsgrens met die deelstaat Sakse-Anhalt geleë. Die meeste Nedersaksiese heuwels en bergspitse is in die suidooste van die deelstaat te vinde, terwyl die laagste punt met sowat 2,5 meter benede seevlak in 'n laagte naby Freepsum in Oos-Friesland lê.
Die bevolking, ekonomie en infrastruktuur van Nedersakse is in die stede Stadthagen, Hannover, Celle, Braunschweig, Wolfsburg, Hildesheim en Salzgitter gekonsentreer.
[wysig] Eilande
Daar is sewe bewoonde eilande in die Nedersaksiese Waddensee - Wangerooge, Spiekeroog, Langeog, Baltrum, Norderney, Juist en Borkum, asook twee onbewoondes - Memmert en Lütje Hörn. Die "Sewe Oos-Friese", soos die bewoonde eilande ook genoem word, lê soos 'n string pêrels tussen agt en tien kilometer van die kuslyn af en in goeie weer kan hul duine, huise en torings vanuit die vastelandse dyke raakgesien word.
Die eilande word almal deur vier tipiese landsones gekenmerk - wit duine teen die noordelike rand, waaraan groen heuwels en 'n strepie heideveld aansluit, en die soutagtige weilande (of polders) van die Waddensee in die suide wat tydens vloed oorstroom word.
Eeue lank was die eilande yl bevolkte, geïsoleerde plekke wat oorgelewer was aan die natuurgeweld van die Noordsee. Spiekeroog is die enigste eiland met bosgebiede en staan derhalwe ook as die "Groen Eiland" bekend. Danksy die toerisme is die bewoners in die 19de eeu van hulle armoede verlos.
[wysig] Klimaat
Nedersakse maak deel uit van die gematigde klimaatsone van Sentraal-Europa. Die deelstaat is in 'n oorgangsgebied tussen die Wes-Europese seeklimaat en die kontinentale klimaat van Oos-Europa geleë, soos uit die verskille tussen die noordelike en suidelike landsdele blyk: Die noordweste van Nedersakse het danksy sy ligging aan die Noordsee 'n Atlantiese tot sub-Atlantiese klimaat met kleiner temperatuurskommelings en baie reënval, terwyl die klimaat in die suidooste reeds kontinentale trekke toon met groter temperatuurverskille tussen die winter- en somermaande asook laer gemiddelde reënval. Veral streke soos Wendland, die Weserbergland tussen Hameln en Göttingen en die omgewing van Helmstedt word deur kontinentale klimaatinvloede gekenmerk.
Die hoogste jaarlikse reënval word in die Harz-bergreeks aangeteken. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur in Nedersakse is 8�°C.
[wysig] Geskiedenis
[wysig] Geskiedenis voor die stigting van die deelstaat
[wysig] Die Saksers
Die oudste historiese dokumente wat na die gebied van die huidige Nedersakse verwys dateer uit die Romeinse tydperk; die Romeine het vroeg in die 1ste eeu n.C. 'n vergeefse poging onderneem om hul magsgebied oor die Ryn tot by die benedeloop van die Elbe en die Noordseekus uit te brei. Romeinse geskiedskrywers het in hul werke wat tydens die veldtogte ontstaan het na Germaanse stamme soos die Chauke aan die Noordseekus, die Langobarde aan die Elbe en die Cheruskers langs die Weser verwys.
Veral die Cheruskers het bekend gestaan vir die felle weerstand wat hulle teen die Romeinse leër onder die bevel van Varus gebied het. Met die Cheruskiese oorwinning oor die Romeine aan die noordelike rand van die Wiehengebergte in die Osnabrücker Land het die Romeine hul troepe vir goed uit die gebied onttrek. Die Germaanse stamme het hul vryheid egter nie gebruik om hulle tot 'n gemeenskaplike ryk te verenig nie en het die yl bevolkte land as kleiner selfstandige gemeenskappe bewoon. Argeologiese vondse wat in 2008 en 2009 naby Kalefeld aan die rand van die Harz-gebergte opgegrawe en as oorblyfsels van Romeins-Germaanse veldslagte geïdentifiseer is het die bewys gelewer dat die Romeine nog tot in die 3de eeu grootskaalse militêre ekspedisies na Noord-Germanië onderneem het sodat die huidige geskiedenisboeke in hierdie opsig herskryf moet word.
Die naam "Nedersakse" is al baie oud en die naam en wapen van die huidige Duitse deelstaat verwys na die Germaanse stam van die Saksers. Hierdie volk het tydens die Volksverhuising vanaf die 3de eeu vanuit sy tuisland in Holstein oor die Elberivier in suidelike rigting uitgebrei en die huidige noordweste van Duitsland begin oorheers. Vanaf die 7de eeu was die gebied van die huidige Nedersakse en 'n aantal aangrensende gebiede soos Altmark en Wesfale deur Saksers bewoon. Die Saksiese stamgebied was in sowat 60 Gaue (geweste) verdeel. Die Friese, 'n Germaanse volk in die noordweste van Nedersakse, het eeue lank hul selfstandigheid bewaar - die nat gebiede van Friesland was minder aantreklik vir die Saksers.
Die Saksers het in teenstelling met ander Germaanse stamme geen monargiese stelsel ontwikkel nie en outonome nedersettings bewoon. Gemeenskaplike aangeleenthede is deur middel van 'n stamvergadering van Saksiese hoofde in Marklo gereël en slegs in oorlogstye het die hoofde 'n gemeenskaplike hertog as militêre leier verkies.
[wysig] Stryd teen die Franke
Vanaf die 6de eeu het die Saksers verskeie kere oorlog teen die Franke gevoer. Aanvanklik het die konflik uit die Saksers se pogings om hul magsgebied in rigting van die Ryn uit te brei voortgespruit, maar onder die heerskappy van Karel die Grote het die Franke hul eie offensief begin. Sedert 775 was Karel se beleid daarop gemik om die Saksiese gebied by sy ryk in te lyf. Alhoewel die Saksers felle weerstand teen die Frankiese ekspansionisme gebied het, was hulle vanweë hul politieke verdeeldheid nie in staat om gemeenskaplik teen die Frankiese heerser op te tree. Volgens oorlewerings het die sogenamde Bloedbad van Verden, waartydens 4�500 Saksers deur die Franke vermoor is, die hoogtepunt van die konflik gevorm. Met die Saksers se onderwerping aan die Franke en die Christelike doop van die Saksiese leier Widukind het die Saksiese opstande tot 'n einde gekom. Toe Karel tydens die Kersfees van die jaar 800 as keiser bekroon is, was die Saksiese gebied 'n vreedsame deel van die Frankiese Ryk.
[wysig] Politieke invloed
Alhoewel die Saksers deur Frankiese troepe verslaan is, het hulle in die loop van die volgende eeu die leidende volk in die Heilige Romeinse Ryk geword. Die Saksiese Liudolfingers-dinastie het met Hendrik I en die Ottoniese dinastie, wat na Hendrik se seun Otto vernoem is, vanaf 919 meer as honderd jaar lank as die eerste Duitse keisers en konings geregeer.
Ook die kerk het tot 'n magsinstelling ontwikkel. Die kerstening van Noord-Duitsland was onder meer aan Angel-Saksiese sendelinge te danke wat hier al in die 7de eeu werksaam was. Karel en sy opvolgers het die Christelike sendingwerk voortgesit en 'n aantal bisdomme dwarsoor die Saksiese gebied gestig, waaronder Bremen, Verden, Minden, Osnabrück, Münster, Paderborn, Halberstadt en Hildesheim. Die klooster Corvey aan die Weser was die belangrikste sentrum van die sendingwerk.
[wysig] Kloosters en klein state
Die nuwe magstrukture het vir baie wêreldlike en geestelike heersers 'n geleentheid gebied om hul eie plaaslike gesag uit te bou en 'n groot aantal selfstandige klein state het ontstaan. Aanvanklik het veral die biskoppe begin om ook die wêreldlike gesag oor hul bisdomme uit te oefen.
'n Ander belangrike aspek van die groot invloed van die kerk was die stigting van kloosters. Die eerste monastiese instellings is deur Benediktynse monnike gestig, terwyl vanaf die 12de eeu ook Sistersiënsers en Augustyne, en later die Fransiskaanse en Dominikaanse bedelordes hul kloosters in die gebied begin oprig. Teen die einde van die Middeleeue was daar altesaam 250 kloosters wat die geestelike en ekonomiese ontwikkeling van die gebied bevorder het.
Naas die geestelike heersers het ook baie grawe en ander adellikes voordeel uit die nuwe bedeling getrek, soos byvoorbeeld die grawe van Oldenburg wat in die grensgebied tussen die Saksers en Friese hul eie klein graafskap aan die oewer van die Hunterivier gevestig het. Ander adellike families het dikwels piepklein besittings in die heideveldlandskappe bewoon wat hulle tot selfregerende gebiede ontwikkel het. Die suidwestelike gebied van Nedersakse aan die Nederlandse grens dra nog steeds die naam Graafskap Bentheim. Dit is vernoem na 'n kasteel in die uitlopers van die Teutoburger-woud en vanaf die 12de eeu deur die grawe van Holland geregeer. Hulle is later deur 'n Nederrynse dinastie opgevolg.
Die Vrye Ryksstede se besondere status dateer terug na die Karolingiese tydperk en Bremen het sy ontstaan aan die Frankiese magsuitbreiding onder Karel die Grote te danke. Sy troepe het veldtogte teen die Saksiese stamme onderneem en gebiede tot by die Weserrivier verower. Om die kerstening van die plaaslike bevolking te bevorder is biskoppe benoem. Bremen was een van die eerste biskopsetels in die gebied en die stad het vanweë sy strategiese ligging aan die Weser vanaf die laat 9de eeu vinnig tot 'n Fries-Saksiese handelstad gegroei. Keiser Otto I het in 960 die markreg met doeanereg, muntreg en 'n markreg aan Bremen toegeken.
Alhoewel die kerk steeds voortgegaan het om aanspraak op hierdie vrye stede te maak as deel van hul biskoplike gebiede, het die groeiende handel en die ontstaan van ambagte die burgers se politieke selfbewussyn bevorder. In 1159 het die Bremiese burgers vir die eerste keer as 'n publieke regspersoon teenoor die aartsbiskop opgetree.
Behalwe vir die kusstreke was die boerestand uitgesluit van enige politieke magsdeelname en is steeds deur adellikes grondbesitters verteenwoordig. Die boere was vryes, maar volgens die erflike pagreg belastingpligtig aan die grondbesitters.
As gevolg van die politieke splitsing in talle klein state het die gebied van die huidige Nedersakse min invloed op die gebeure in die Duitse Ryk uitgeoefen.
[wysig] Die vroeë moderne tydperk
Gedurende die Reformasie het sowel die landelike boere- asook die stedelike burgerbevolking die reformatoriese belydenis van Maarten Luther gewillig aanvaar. Ondanks die felle weerstand van Rooms-Katolieke biskoppe en kloosters was die grootste deel van Noord-Duitsland, met uitsondering van 'n aantal eksklawes, omtrent 1580 'n Protestantse gebied. Terwyl die Lutherse geloof oorheers het, het Bremen saam met sy landelike gebiede in die omgewing van Bederkesa en Oos-Friesland onder Nederlandse invloed die Calvinistiese geloof aanvaar.
Tydens die Dertigjarige Oorlog het die landelike bevolking slegter gevaar as die meeste stadsbewoners; troepe wat deur die plattelandse gebiede getrek het, het veral streke soos Oos-Friesland en die Weservallei verwoes. Die stad Bremen het hom tot 'n neutrale gebied verklaar en in 1646 teen betaling van 100�000 gulden 'n keiserlike diploma verkry waarvolgens die stad voortaan slegs onder die onmiddellike gesag van die keiser gestaan het.
Danksy 'n wysiging van die erfreg ontwikkel die Huis Hannover in die loop van die laat 17de en 18de eeu tot 'n magtige dinastie en die hertogdom Hannover het die status van 'n keurvorstedom verkry. As gevolg van die bloedband met die Engelse heersershuis en dinastiese erfreg het 'n tydperk begin waartydens heersers van die Huis Hannover 123 jaar lank danksy 'n personele unie ook as Engelse konings geregeer het.
[wysig] Die Napoleontiese tydperk
Die onluste wat in die nasleep van die Franse Rewolusie in Duitsland uitgebreek het, het die noordweste van die land nouliks geraak. Nogtans is talle kleiner selfstandige gebiede as gevolg van die sogenaamde Reichsdeputationshauptschluss van die jaar 1803 tot groter politieke eenhede saamgesmelt. Nadat die oorlog teen Engeland weer opgevlam het, is die keurvorstedom Hannover nog in dieselfde jaar deur Franse troepe beset en twee jaar later aan Pruise afgestaan.
Ná sy oorlogsverklaring teen Pruise het Frankryk Hannover in 1806 opnuut beset en in 1810 is die Noord-Duitse kusgebiede saam met Oldenburg by Frankryk ingelyf. Die Franse kon sodoende ook in Duitsland oor die handelsverbod en blokkade teen Engeland waak.
Die oorwinning oor Napoléon Bonaparte het die politieke kaart in Noord-Duitsland nog eens verander. George III, koning van Groot-Brittanje en keurvors van Hannover, het in 1814 ook die nuwe titel van "koning van Hannover" aanvaar, en in die volgende jaar is sy koninkryk net soos Oldenburg danksy die politieke besluite van die Kongres van Wene aansienlik vergroot. Die koninkryke Pruise en Hannover, die vorstedom Oldenburg en die stadstaat Bremen was nou die enigste lande in Noordwes-Duitsland.
In teenstelling met die aspirasies van die selfbewuste burgery was die beleid van die Restourasie-tydperk daarop gemik om die bedelings wat voor die Napoleontiese periode bestaan het grotendeels te bewaar. Ná die ontbinding van die Heilige Romeinse Ryk in 1806 het die Noordwes-Duitse state by die Duitse Bond aangesluit. Hannover, die vierde grootste staat in hierdie bond, het tot die magtigste moondheid in die gebied tussen Harz-gebergte en Noordsee ontwikkel.
Nadat slyk die deurvaart deur die Weserrivier na die Bremiese seehawe toenemend belemmer het, het Bremen in Januarie 1827 'n klein kusgebied van die Koninkryk Hannover gekoop om hier sy nuwe hawestad Bremerhaven te stig. In 1851 het Bremerhaven stadstatus gekry.
In die tweede helfte van die 19de eeu het Pruise sy invloed geleidelik vergroot. Om politieke spannings met Pruise te voorkom, het Oldenburg in 1854 land aan die Jadebusen-baai vir die bou van die nuwe vlootbasis Wilhelmshaven aan Pruise afgestaan. Hannover het gepoog om sy soewereiniteit te bewaar, maar tydens die krisis van die Duitse Bond in 1866 het Pruise die neutraliteit van Hannover in die stryd teen die Habsburg-dinastie 'n voorwendsel aan die Pruisiese regering verskaf om die koninkryk te beset en te annekseer. Hannover is vervolgens in 'n Pruisiese provinsie omgeskep.
Die kleiner Nedersaksiese state het in 1868 by die Noord-Duitse Bond en in 1871 by die Duitse Ryk aangesluit. Hulle soewereiniteit is deur Pruise steeds meer ingeperk; die militêre gesag het byvoorbeeld al by Pruise berus. Daarnaas is ook die wetgewing en administrasie deur die Pruisiese voorbeeld en reëlings van die Duitse Ryk beïnvloed.
[wysig] Die Duitse Ryk
Veral die gebiede tussen die riviere Eems, Weser en Elbe word nouliks deur die vinnige ontwikkeling van Duitsland tot 'n moderne nywerheidsland geraak: terwyl die bevolking in gevorderde gebiede soos die Rynland en Wesfale in die tydperk tussen 1875 en 1910 verdubbel het, is die agrariese noordweste in hierdie periode deur stagnasie gekenmerk. Uiteindelik het egter alle bevolkingsgroepe in meerdere of mindere mate voordeel uit die groeifase tussen 1895 en 1913 getrek - ten spyte van stygende voedselpryse was hongersnode nou selfs in die armste streke iets van die verlede en steeds meer mense het toegang gekry tot mediese versorging, water, elektrisiteit, gas, sanitasie-fasiliteite en riolering.
Net soos in ander Duitse gebiede het rewolusionêre arbeiders- en soldaterade ná die einde van die Eerste Oorlog en die Duitse keiser se bedanking in 1918 as provisionele regerings opgetree. Die Groothertogdom Oldenburg is in die Vrystaat Oldenburg omgeskep.
Die ekonomiese en politieke instabiliteit het bygedra tot die Nasionaal-Sosialistiese Party se gewildheid in landelike gebiede van Noordwes-Duitsland en die burgerlike middestand - die NSDAP het in die provinsie Hannover meer stemme op hom verenig as die gemiddelde in die Duitse Ryk beloop het. In Maart 1933 het die NSDAP in die kiesafdeling Oos-Hannover selfs 50,6 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig.
Ná Adolf Hitler se magsoorname het in die noordwestelike heidelandskap talle konsentrasiekampe ontstaan. Meer as 80�000 mense is hier gevange gehou en tydens die Tweede Wêreldoorlog is tussen 100�000 en 180�000 krygsgevangenes konsentrasiekampe toe gestuur. Meer as 30�000 mense, waaronder talle Sowjet-krygsgevangenes, het in die heidekampe hul lewens verloor.
Die Joodse bevolking is deur middel van terreur soos die November-pogrom in 1938 gedwing om Noordwes-Duitsland te verlaat; baie mense het hulle in groot stede soos Bremen, Hamburg en Berlyn gevestig of geëmigreer. Ou mense wat in sogenaamde "Jodehuise" of Joodse ouetehuise toevlug gevind het, is vanaf die najaar van 1941 na die ghetto's en verdelgingskampe van Oos-Europa gestuur.
Die siviele bevolking het tydens die oorlog 'n bitter duur prys betaal vir die bewind wat hulle gesteun, geduld of net verduur het. In die eerste week van Augustus 1944 is twee derdes van die Oos-Friese hawestad Emden deur 181 Lancaster- en Halifax-bomwerpers in puin gelê. Geboue soos die Raadsaal, wat in 1576 deur die Antwerpse stadsboumeester Laurenz Steenwinkel opgerig is, is in 'n vuurstorm vernietig. Bremen is op 19 Augustus 1944 deur die 132ste en hewigste bomaanval getref toe 69 myn-, 10�800 fosfor- en 108�000 staafbrandbomme binne 34 minute oor die stad afgewerp is.
Noordwes-Duitsland is in Maart en April 1945 deur Britse, Kanadese en Amerikaanse troepe verower. Op 4 Mei het die Duitse Weermag naby Lüneburg voor veldmaarskalk Montgomery gekapituleer. Met die uitsondering van Bremen en Bremerhaven, wat deur Amerikaanse troepe beset is, het Noordwes-Duitsland deel van die Britse besettingsone geword.
[wysig] Die deelstaat Nedersakse
Die woningsnood is ná die oorlog vererger deur miljoene vlugtelinge wat uit die Russies- en Pools-besette gebiede van Oos-Duitsland na die weste gestroom het. Die bevolking in die huidige deelstaat het van sowat 4,5 miljoen voor die oorlog gestyg tot byna 7 miljoen in 1950. In 1949 was daar reeds 1,8 miljoen vlugtelinge uit die Oos-Duitse gebiede in Nedersakse. Tot by die monetêre hervorming in 1948 het die werkloosheidsyfer in die gebied 22 persent beloop.
Die Britse militêre administrasie het voorlopig die vroeëre deelstate Oldenburg, Braunschweig en Schaumburg-Lippe herstig, terwyl die vormalige Pruisiese provinsie Hannover omgeskep is tot die deelstaat Hannover met Hinrich Wilhelm Kopf as eerste minister. In Maart 1946 het die presidente van die verskillende deelstate hulle ten gunste van die skepping van groter deelstate uitgesprek, maar nogtans geen kompromis oor die presiese vorm en grense bereik nie. Die Britse owerhede het dus 'n komitee byeengeroep wat in Julie 1946 oor die administratiewe verdeling van die Britse Sone beraadslaag het. Die eerste ministers van Bremen en Oldenburg het vir die selfregering van hul deelstate gepleit, terwyl Hannover se eerste minister Kopf die skepping van 'n nuwe deelstaat Nedersakse voorgestel het.
Van die komitee se vyf voorstelle is dié van Kopf op 20 September 1946 met 'n tweederdemeerderheid goedgekeur. Met die Britse Militêre Regering in Duitsland se Verordening Nommer 55 van 8 November 1946 is die deelstate Braunschweig, Hannover, Oldenburg en Schaumburg-Lippe verenig tot die nuwe deelstaat Nedersakse.
Die eerste verkiesing is op 20 April 1947 gehou en die Sosiaal-Demokratiese Party (SPD) van die eerste minister Hinrich Wilhelm Kopf het 43,4 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig. Op 1 Mei 1951 het die Landtag, die parlement van Nedersakse, die nuwe grondwet van die deelstaat afgekondig.
As opvolger van die Welfeparty het die nuutgestigte Duitse Party (DP) enkele jare lank 'n beduidende rol in die politieke lewe van Nedersakse gespeel en een van sy lede, Heinrich Hellwege, het tussen 1955 en 1959 selfs die amp van eerste minister beklee. Nogtans is die deelstaat tot in die jaar 1976 deur die SPD geregeer. Die Christelik-Demokratiese Unie (CDU) het die verkiesing van 2003 danksy 'n groot stemverskuiwing gewen. Die huidige eerste minister is Christian Wulff (CDU).
[wysig] Taal
Die oorspronklike taal van die inheemse bevolking was Nedersaksies, 'n variant van Nederduits. Die voorsetsel "Neder-" dateer reeds uit die vroeë moderne tydperk en is gebruik om die oorspronklike Saksiese gebied van die gelyknamige Middelduitse vorstedomme Vrystaat Sakse en Sakse-Anhalt te onderskei wat om dinastiese redes ook die naam "Sakse" gedra het.
[wysig] Ekonomie
Die gebied tussen Eems, Weser en Elbe was eeue lank 'n landboustreek (sien ook Altes Land) wat ver af van belangrike handelsroetes geleë was en oor min natuurlike hulpbronne beskik het. Die seehawens aan die Noordseekus het hier 'n uitsondering gevorm en reeds in die Middeleue 'n beduidende ekonomiese rol as Hansestede gespeel. Later is handelsbetrekkinge aangeknoop wat tot in die Nuwe Wêreld gestrek het. Stede soos Bremerhaven en Wilhelmshaven is eers in die 19de eeu as voorposte van die oorsese handel en die militêre uitbreiding van die Duitse Ryk gestig.
Die groeiende handel was dan ook die dryfveer agter die ontwikkeling van die plaaslike skeepsboubedryf, terwyl die invoer van eksotiese ware soos tee en koffie in nuutgestigte fabrieke verwerk en veredel is. Bier, wat volgens die Duitse Reinheitsgebot gebrou is, is via die hawens van Noordwes-Duitsland in alle wêrelddele uitgevoer. Nyweraars uit die maritieme bedrywe het begin om hele nuwe nywerheidssektore in die gebied te vestig, waaronder motor- en vliegtuigvervaardiging, swaar nywerhede en die verwerking van ruolie.
[wysig] Hawens
Die seehawe van Eemden het ná die bou van die Dortmund-Eems-kanaal dinamies gegroei en was ná die Tweede Wêreldoorlog die leidende Duitse invoerhawe vir ertse en steenkool. Later het die Rynhawens van Noordryn-Wesfale Eemden in hierdie opsig verbygesteek en vandag beskik die stad oor 'n universele seehawe wat onder meer motors hanteer.
Die vinnige groei van nywerhede in die laat-19de eeuse Wilhelmynse tydperk is in die stigting van nuwe stede soos Cuxhaven weerspieël wat in 1872 deur die samesmelting van twee dorpe ontstaan het. Hier is tussen 1892 en 1895 die Nuwe Hawe (Duits: Neuer Hafen) met in- en uitvoergeriewe van die Hamburgse redery Hapag gebou, waar in die tyd tot met die Eerste Wêreldoorlog onder meer die grootste Duitse passasierskepe Imperator en Vaterland aangedoen het wat vir lynvaarte tussen Cuxhaven en New York ingespan is.
Die nuwe seehawe van Wilhelmshaven, wat in 1869 deur koning Wilhelm I van Pruise ingewy is, is vinnig tot die Duitse Ryk se grootste vlootbasis uitgebou. Die rampsalige bewapeningswedloop tussen die Duitse Ryk en die Verenigde Koninkryk het hier sy aanvang geneem. Die diepseehawe is gedurende die Tweede Wêreldoorlog verwoes, maar het met Duitsland se grootskaalse ekonomiese opswaai in die 1950's en 1960's tot die belangrikste invoerhawe vir ruolie ontwikkel.
[wysig] Skeepswerwe
Die ontstaan van maritieme nywerhede soos skeepswerwe is nou verbonde aan die ekonomiese geskiedenis van die seehawens. Net soos in Bremen en Bremerhaven het ook in die gebied van die huidige Nedersakse beduidende skeepswerwe soos die SSW-skeepswerf aan die benedeloop van die Weserrivier, die Lürssen-skeepswerf in Lemwerder, die Meyer-skeepswerf in Papenburg (sedert 1795) en die Nordseewerke in Eemden ontstaan.
Skeepswerwe se sleutelrol in uitvoergerigte ekonomieë en globalisering het tot sterk internasionale mededinging gelei en Nedersaksiese skeepswerwe het veral nismarkte in hul visier gestel. Die SSW-skeepswerf spits hom tans op kanaalveerbote en houerskepe toe, Lürssen vervaardig luukse jagte en vlootbote, Meyer in Papenburg kruisvaartskepe en die Nordseewerke is een van die voorste vervaardigers van duikbote op die wêreldmark en daarnaas ook 'n beduidende verskaffer van gastenkskepe en ysbrekers.
[wysig] Ander nywerhede
In teenstelling met die Ruhrgebied en sy steenkoolvoorrade of die Saksiese nywerheidsgebied het die noordwestelike streke van Nedersakse oorspronklik nie oor 'n noemenswaardige sekondêre sektor of natuurlike hulpbronne beskik nie, behalwe vir turf. Die nywerhede wat wél ontstaan het, was nou verbonde aan die seehawens en die rederybedryf. Die veredeling van invoergoedere soos koffie en metaalverwerking het tot beduidende bedrywe in Bremen ontwikkel, waaruit ook motorvervaardiging voortgespruit het. Naas Daimler in Bremen is Volkswagen in die Nedersaksiese Eemden die tweede grootste vervaardiger van dié bedryf in Noordwes-Duitsland. Die hoofaanleg van Volkswagen is egter in Wolfsburg gesetel.
In Bremen en die Nedersaksiese stede Varel, Nordenham, Stade en Buxtehude vervaardig Airbus-aanlegte komponente vir die Europese makrostralerprojek Airbus A380, terwyl die stad Osnabrück tot 'n beduidende nywerheidsentrum in die suidweste van die Eems-Weser-Elbe-streek ontwikkel het, met metaalverwerking, papiervervaardiging, masjienbou, chemiese nywerhede, plastiekvervaardiging en tekstiele as die vernaamste nywerheidsektore. Die stede Peine en Salzgitter vorm die sentra van die Nedersaksiese staalbedryf.
Die administratiewe streek Hannover rondom die gelyknamige hoofstad van Nedersakse behels met sy 1,2 miljoen inwoners (vyftien persent van die totale bevolking van Nedersakse) 18 persent van alle werkgeleenthede en lewer 20 persent van die bruto binnelandse produk op. Hannover fungeer as 'n belangrike vervoer-, administratiewe en finansiële sentrum. Die stad tree ook as die gasheer van beduidende handelskoue soos die wêreldtentoonstelling EXPO 2000, wat in die jaar 2000 gehou is, en gereelde handelskoue en tentoonstellings soos die Hannover-Messe en CeBIT op. Sommige van hierdie skoue is die belangrikstes van hul soort ter wêreld.
[wysig] Administrasie
Nedersakse word in administratiewe opsig in 164 stede, 54 Flecken (kleiner nedersettings met stedelike kenmerke soos markreg) en 804 dorpe (waarvan 735 Samtgemeinden of groepe van dorpe met 'n gemeenskaplike administrasie) en 25 gebiede sonder stede of dorpe verdeel. Hierdie stede, dorpe en gebiede vorm altesaam 37 landelike distrikte en 8 selfregerende stede.
[wysig] Distrikte en geweste
Nedersakse behels tans die volgende distrikte en een streek:
[wysig] Selfregerende stede
[wysig] Eerste ministers
[wysig] Kultuur
[wysig] Kookkuns
Nedersakse se kookkuns is so veelvuldig soos sy verskillende landsdele. Oos-Friesland in die noorde staan bekend vir sy teetradisie - dié drank word verskeie kere per dag gedrink en gewoonlik met klontjiesuiker en room bedien. Updrögt Bohnen, 'n soort bredie wat van aartappels, spek, worsies en gedroogde groen boontjies ("spekbone") berei word, is Oos-Friesland se nasionale gereg. Die boontjies word na die oes gedroog en voor gebruik in water geweek. Daarnaas speel vis en ander seekosse 'n belangrike rol in die Oos-Friese kookkuns.
Die Oldenburger Land word met Nedersakse se belangrikste groentesoort, groen- of boerekool (wat plaaslik ook Braunkohl of bruinkool genoem word) vereenselwig. Sogenaamde groenkoolstaptoere na plattelandse restourante, waar hierdie groente tydens die wintermaande bedien word, is baie gewild. Groenkool word in Noord-Duitsland meestal saam met aartappels, vleis en worsies geniet.
Die landskap Lüneburger Heide met sy uitgestrekte heidevelde staan vir sy skaapvleisgeregte soos Heidschnuckenbraten bekend wat saam met bloubessies en heideveld-aartappels bedien word. Die plaaslike naam vir skape - Heidschnucke of Schnucke - is afgelei van die Nederduitse schnökern (letterlik "proe") en verwys na die feit dat die inheemse skaapras ten opsigte van sy dieet van afwisseling hou - heidekruid, gras en wilde kruide dra by tot die kenmerkende smaak van Lüneburger skaapvleis wat aan wildsvleis herinner. Die laasgenoemde word eweneens in die gebied geniet. Aspersies, wat in die lentetyd geoes word, is net so gewild soos boekweitkoek en Welfenspeise, 'n soet nagereg wat uit poeding en 'n witwyn-eiergeelsous bestaan.
Die landskap Altes Land langs die Elbe-rivier tussen Buxtehude en Stade is met sowat 10�000 hektaar die grootste vrugtestreek in Duitsland waar veral appels verbou word. Die Altländer Diekpedder is 'n gewilde drank wat van appel- en perebrandwyn en appelsap berei en warm of koud geniet word.
Die kookkuns van die Schaumburger Land word deur geregte soos Boddermelksanballerße gekenmerk - 'n bredie wat van verdikte karringmelk, gerookte spek, uie en aartappels berei word.
Wildsvleis is 'n belangrike bestanddeel van tipiese geregte uit die Harz-bergreeks. Die gebied staan daarnaas bekend vir sy suurmelkkaas of Harzer Käse wat met vars botterbroodjies geniet word.
Die lang tradisie van bierbrou maak van bier een van die gewildste dranke in Nedersakse. Maaltye word graag met 'n glasie brandewyn of bessielikeur afgesluit.

Summary:
Nedersakse (Duits: Niedersachsen, Nederduits: Neddersassen, Saterfries: Läichsaksen) is 'n deelstaat in die noorde van Duitsland. Volgens sy oppervlakte van 47�624 vierkante kilometer en sy bevolking van naastenby 8 miljoen mense is Nedersakse die grootste deelstaat van Noord-Duitsland en die tweede grootste in Duitsland ná Beiere.
Alhoewel die moderne deelstaat Nedersakse eers so onlangs soos November 1946 met die samesluiting van Hannover, Oldenburg, Braunschweig en Schaumburg-Lippe geskep is, het die naam Nedersakse 'n lang historiese tradisie wat tot in die tyd van die groot volksverhuisings tussen die 3de en 7de eeu terugdateer - 'n periode toe die Sakse, 'n Germaanse stam, hulle hier gevestig het.
Hannover is met sowat 500�000 inwoners die hoofstad en grootste stad van Nedersakse. Die twee grootste stede van Noord-Duitsland, Hamburg en Bremen, speel eweneens 'n baie belangrike rol vir Nedersakse, aangesien hulle metropolitaanse gebiede ook na Nedersakse uitgebrei het.


[wysig] Etimologie
Die eerste historiese verwysings na die gebied dateer uit die jaar 794; dit het destyds as Frankonovurd (Oudhoogduits) en Vadum Francorum (Latyn) bekend gestaan. Albei benamings beteken letterlik "Drif van die Franke" - die Main se rivierloop was vroeër aansienlik breër, en die Germaanse bewoners van die gebied het 'n rotsbank in die rivier se ondergrond gebruik om die Main veilig te kan deurwaad.
Die drif was in die Romeinse tydperk nie van strategiese belang nie; die Romeinse paaie, wat vanuit Mogontiacum (die huidige Mainz) na die hartland van Germanië geloop het, het die moerasgebiede van die Mainvlakte nie deurkruis nie.
Die huidige Katedraalheuwel (Duits: Domhügel) is ná die einde van die Romeinse heerskappy in die gebied omstreeks 260 deur Alemanne beset. Hulle is omtrent 530 deur Frankiese stamme verdryf. Die nuwe Frankiese heersers het waarskynlik gebruik gemaak van die drif, aangesien hul handelsvennote na die roete as "Frankedrif" verwys het.
Ander legendes - soos die beweerde stigting van Frankfurt deur Karel die Grote, wat danksy die Middeleeuse kronis Thietmar von Merseburg bekendheid verwerf het, het geen historiese basis nie.
[wysig] Geskiedenis
Die huidige stadsgebied was reeds in die steentydperk bewoon. Later het die Romeine hier 'n militêre kamp gestig wat in die Merowingiese tyd as Frankiese koningshof gedien het. In 843 het die stad 'n belangrike palts (tydelike setel) van die Oos-Franke geword, en ook die Reichstag ("Ryksdag") is gereeld hier gehou. In 1220 het Frankfurt am Main stadstatus gekry. Die oudste dokument wat na die stad Frankfurt am Main verwys, is 'n oorkonde van keiser Karel die Grote vir die klooster St. Emmeram; dit dateer uit die jaar 794.
Sedert 1356 is die konings van die Heilige Romeinse Ryk hier verkies, vanaf 1562 ook die keisers. Die laaste keiser wat in 1792 hier gekroon is, was die Habsburgse monarg Frans II.
Met die einde van die Heilige Romeinse Ryk het die stad 'n lid van die Rynbond en onder die heerskappy van die primaat (vorsbiskop) Karl Theodor von Dalberg die hoofstad van 'n kortstondige Groothertogdom Frankfurt (1810-1813) geword.
Binne die bestel van die Duitse Bond was Frankfurt am Main weer 'n Vrye Stad en setel van die bond se parlement (Bundestag). Tydens die Rewolusie van 1848 het die Nationalversammlung (Nasionale Vergadering) in die stad se Paulskirche vergader.
Pruise het die stad in 1866 geannekseer en by die provinsie Hesse-Nassau ingelyf.
[wysig] Metropool van Wes-Duitsland
Ná die verwoestende bomaanvalle van die Tweede Wêreldoorlog is Frankfurt se historiese stadskern volgens die destydse stromings van die moderne stadsbeplanning heropgebou, waarby die ou straatrooster grotendeels bewaar gebly het.
In 1946 is die stad by die nuutgestigte deelstaat Hesse ingesluit. As 'n voormalige selfregerende stadstaat wat eers in 1866 by 'n Duitse land aangesluit het en vroeër nooit deel uitgemaak het van Hesse nie, het Frankfurt nie as 'n potensiële setel van die Hessiese regering kandidaat gestaan nie. Vervolgens is Wiesbaden as die nuwe administratiewe hoofstad gekies.
Die Amerikaanse troepe, wat die voormalige I.G. Farben-hoofgebou as hulle Europese hoofkwartier gekies het, het hulle vir Frankfurt as die nuwe federale hoofstad van die Bondsrepubliek Duitsland uitgespreek en van die stad ook die administratiewe sentrum van die drie westelike besettingsones (wat in die Duitse omgangstaal dikwels "Trisonesië" genoem is) gemaak.
Uiteindelik is Bonn an die Ryn met 'n klein meerderheid stemme as nuwe Wes-Duitse hoofstad gekies. Maar aangesien Berlyn vanweë sy opsplitsing in 'n westelike en 'n oostelike helfte nie meer as die ekonomiese sentrum van Duitsland kon fungeer nie en Wes-Berlyn te ver afgeleë was van Wes-Duitsland, het Frankfurt am Main talle funksies, wat voorheen deur Berlyn en Leipzig vervul is, oorgeneem en danksy sy sentrale ligging in die Bondsrepubliek tot sy ekonomiese, finansiële en vervoersentrum ontwikkel. Die stad is tans die setel van die grootste Duitse privaatbanke, die Duitse Sentrale Bank (Bundesbank) en sedert 1999 ook van die Europese Sentrale Bank.
[wysig] Ekonomiese basis
Frankfurt am Main is die metropool van die Ryn-Main-gebied, 'n ekonomiese swaartepunt in Duitsland wat met sy 5,4 miljoen inwoners, 2,7 miljoen werkgeleenthede en 320�000 ondernemings 'n jaarlikse bruto binnelandse produk van 180,2 miljard € (2�100 miljard ZAR) genereer. Die stad is 'n eersterangse finansiële sentrum met 'n uitgebreide dienstesektor en speel as setel van die Europese Sentrale Bank ook 'n beduidende internasionale rol op die gebied van monetêre beleid.
Volgens 'n ranglys van die Universiteit van Liverpool (Verenigde Koninkryk) is Frankfurt am Main saam met Karlsruhe (Duitsland), Parys (Frankryk) en München (Duitsland) een van die vier rykste stede van Europa. Tog bly dit 'n stad met 'n baie hoë skuldlas, aangesien 'n groot deel van die welvarende belastingbetalers nie in die stad self woon nie, maar in die aangrensende selfstandige distrikte.
Frankfurt am Main bied sowat 600�000 werkgeleenthede vir sy inwoners en 'n groot aantal pendelaars. Die stad is nie net een van die belangrikste knooppunte vir die Duitse en internasionale vervoer nie, maar ook die setel van verskeie groot handelskoue. Dit is ook die eerste stad ter wêreld wat sedert die Middeleeue gereeld handelskoue aanbied en is met 'n grootpad, die Via Regia, aan die ander groot Duitse handelstad, Leipzig, verbind. Die handelskouterrein beskik vandag oor 'n hipermoderne infrastruktuur, met die nuwe wolkekrabber Messeturm as sy baken. Hier vind die groot skoue soos die Internationale Automobilausstellung (motors), Frankfurter Buchmesse (boeke) en Ambiente Frankfurt (verbruikersware) plaas.
Daar is min ander Duitse stede met dieselfde verskeidenheid van internasionale ondernemings wat hier hulle hoofkwartiere het. Die vernaamste nywerhede is chemie, advertensies, sagteware en inbelsentrums. Die stad staan egter veral bekend as 'n finansiële en handelsentrum. Die Frankfurtse Beurs is die tweede grootste in Europa en een van die belangrikstes ter wêreld. Die wolkekrabbers in die middestad, waarvan die grootstes nagenoeg 300 meter hoog is, dien as die hoofkwartiere van die groot Duitse banke.
Die sentrale ligging van Frankfurt in Duitsland het die vinnige groei van sy lughawe bevorder. Dit is nou die grootste passasiers- en vraglughawe op die Europese vasteland en bied ook die grootste aantal internasionale bestemmings.
[wysig] Argitektuur
[wysig] Die ou stadskern
Die ou stadskern van Frankfurt behels drie van die stad se belangrikste argitektoniese besienswaardighede: Die Kaiserdom (keiserlike katedraal), die Römerberg en die Paulskirche.
Die Rooms-Katolieke katedraal St. Bartholomäus met sy kenmerkende Laat-Gotiese westoring was vroeër die plek waar die Duitse keisers verkies en bekroon is. Ná die plegtigheid is 'n feestelike optog op die sogenaamde Königsweg ("koningspad") na die banketsaal in Frankfurt se raadsaal gehou. Die huidige Archäologische Garten ("Argeologiese Tuin") met opgrawings uit die Romeinse en Karolingiese tydperk lê voor die katedraal.
Die Römerberg ("Romeineheuwel") is die sentrale plein van die ou stadskern met die Römer (Frankfurt se raadsaal uit die 14de eeu), die Vroeg-Gotiese Alte Nikolaikirche ("Ou Nikolaikerk") en 'n ry historiese huise aan die oostelike kant wat ná die Tweede Wêreldoorlog heropgebou is.
Die Paulskirche is in die tydperk tussen 1789 en 1833 deur die argitek Johann Georg Christian Haas opgerig om die Middeleeuse Fransiskanekerk te vervang en het tot 1944 as Frankfurt se Evangelies-Lutherse hoofkerk gedien. Die Frankfurtse Nasionale Vergadering het in die jare 1848 en 1849 in hierdie Klassisistiese gebou byeengekom. Die Paulsplatz is vandag 'n gewilde plein met straatkafees.
Die argitektoniese karakter van Frankfurt se binnestad is, net soos in ander groot Duitse stede, as gevolg van die Tweede Wêreldoorlog met sy bomaanvalle en die moderne heropbou drasties verander. In Frankfurt het die padverkeer aanvanklik besondere aandag gekry, en naas moderne geboue in die binnestad is ook 'n uitgestrekte straatnetwerk gebou. Van die ou historiese stadskern, wat voor die oorlog een van die grootstes van sy soort in Duitsland was en meer as 4�000 vakwerkhuise ingesluit het, het min bewaar gebly. Die enigste oorspronklike gebou is die Haus Wertheym by die Fahrtor.
Maar reeds omstreeks 1900 is enkele woonkwartiere soos dié van die Judengasse afgebreek om plek te maak vir nuwe strate. Die meeste oorblyfsels van Frankfurt se historiese argitektuur lê vandag by die Römerberg.
Die huidige binnestad is in 1333 as Neustadt ("Nuwe Stad") gestig. In die vroeë 19de eeu is die 17de eeuse barok-versterkings afgebreek om plek te maak vir 'n ringvormige park wat die destydse stadskern omsluit het. Volgens die stadsbeplanner Georg Heß se statuut was bouhere verplig om nuwe geboue in die Klassisistiese boustyl op te rig. Een van die kenmerkendste voorbeelde van Frankfurt se Klassisisme is die Ou Stadsbiblioteek wat in die tydperk tussen 1820 en 1825 ontstaan het en ná sy verwoesting in 1944 in sy oorspronklike styl as Literaturhaus heropgerig en in 2005 geopen is.
Teen die einde van die 19de eeu het die Hauptwache tot die middelpunt van die stad ontwikkel, terwyl die Zeil sy besigste winkelstraat geword het. Die Katharinenkirche in die barokstyl, wat tussen 1678 en 1681 by die ingang van die Zeil opgerig is, word met die Goethe-gesin verbind en is tans die grootste Evangelies-Lutherse kerk in Frankfurt.
Die Zeil ondergaan in argitektoniese opsig tans groot veranderinge. Op die bouterrein naby die Hauptwache word tans die duurste bouprojek in Europa uitgevoer, FrankfurtHochVier van die Nederlandse projekontwikkelaars MAB. Die projek behels die oprigting van 'n luukse winkelsentrum, 'n eersteklas-hotel, kantore en woonstelle, asook die heropbou van die voormalige Palais Thurn und Taxis (1727-1741) wat in 1944 verniel is. Die gebouekompleks sal na verwagting in die najaar van 2008 ingewy word.
[wysig] Sakrale boukuns
Die katedraal van Frankfurt of Keiserlike katedraal St. Bartholomäus (Duits: Dom St. Bartholomäus) is die grootste sakrale gebou van Frankfurt en het oorspronklik as 'n paltskapel en kapittelkerk gedien. Die vroegste sakrale gebou en voorloper van die katedraal was die Karolingiese Salvator-kerk uit die jaar 840 wat vanaf 1248 vergroot is. Die huidige kerk het tussen die 14de en 15de eeu op die fondamente van 'n vroeëre Merowingiese kerkgebou ontstaan.
Die katedraal is 'n hallekerk met drie skepe, maar danksy die baie kort Vroeg-Gotiese langhuis en die baie lang dwarsskip uit die 14de eeu het die kerk eerder die grondvorm van 'n sentrale gebou. Die monumentale westoring uit die 15de eeu met 'n hoogte van 95 meter word vanweë sy ongewone koepel by die groot prestasies van die Gotiese boukuns in Duitsland gereken.
Die katedraal se boubedrywighede het oor 14 eeue gestrek en was steeds nou verbind met die algemene geskiedenis van Frankfurt. Vanaf 1356 is die konings van die Heilige Romeinse Ryk hier verkies, en in die tydperk tussen 1562 en 1792 is die keisers van die ryk hier bekroon. Die katedraal was sodoende een van die beduidendste geboue van die ryksgeskiedenis en veral in die 19de eeu 'n simbool van nasionale eenheid. Dit was daarnaas een van min groot kerkgeboue in Duitsland wat die status van "Keiserkatedraal" gekry het.
Die katedraal is in 1867 deur 'n brand verniel en in 1877 in sy huidige vorm herstel. By hierdie geleentheid is ook die toring volgens die oorspronklike planne van die Middeleeuse katedraalboumeester Madern Gertner voltooi. Dit is vir 'n tweede keer tydens die geallieerde bomaanvalle van die Tweede Wêreldoorlog ernstig beskadig, en sy binneruimte het volledig uitgebrand. Die katedraal is in die 1950's heropgebou.
[wysig] Mainoewer, Mainbrûe en Museumsufer
Die twee Mainoewers het danksy die argitektoniese en kulturele besienswaardighede langs die Mainrivier tot gewilde plekke vir inwoners en toeriste ontwikkel. Die Alte Brücke (Ou Brug) oor die Main het reeds in die vroeë 13de eeu bestaan en is eeue lank as die beduidendste gebou in Frankfurt beskou. Vandag behoort ook die Eiserne Steg, 'n voetgangersbrug wat in 1869 ingewy is, tot die bekendste bakens langs die rivier. Die uitstallingsgebou Portikus op die Maineiland is in 2006 geopen. Die uitsig oor die historiese stadskern en stadshorison van Frankfurt vanuit een van die Mainbrûe in die oostelike binnestad word deur die media dikwels as 'n illustrasie in bydraes oor die Mainmetropool gebruik.
Die Museumsufer (Museumoewer) is een van die beduidenste museumkomplekse in Duitsland en Europa met 13 verskillende musea wat in die periode tussen 1980 en 1990 uitgebou of nuut opgerig is. Die argitektoniese spektrum strek van ou statige villas tot nuwe geboue soos die Museum für Angewandte Kunst (MAK; Museum vir Toegepaste Kuns) wat deur die argitek Richard Meier ontwerp is. Naas die MAK behels die Museumsufer aan die Main se linker- en regteroewer die Frankfurtse Ikone-museum, die Museum van Wêreldkulture, die Duitse Filmmuseum, die Duitse Argitektuurmuseum, die Museum vir Kommunikasie, die Städelsche Kunstinstitut, die Liebighuis ('n museum vir ou beeldhoukuns), die Museum Giersch (plaaslike kuns), die Historiese Museum en die Joodse Museum.
Kulturele feeste soos die Museumsuferfest in laat Augustus en die Nag van die Musea wat elke lente plaasvind, lok jaarliks duisende besoekers.
Die natuurbewaringsgebied Schwanheimer Düne naby die rivier in die weste van die stadsbuurt Schwanheim behels een van Europa se min binnelandse duine. Die gebied beslaan 'n oppervlakte van 58,5 hektaar en is 'n belangrike habitat vir bedreigde dier- en plantspesies.
[wysig] Hoofstasie en Bahnhofsviertel
Die hoofstasie van Frankfurt is in 1888 geopen en behoort volgens die aantal passasiers en langafstandtreine tot die grootstes van sy soort in Europa. Die reusagtige stasiehal met sy vyf skepe waarvan die staalgeraamte en dak volledig gerestoureer en sodoende hul glans teruggekry het, die ontvangsaal in dieselfde boustyl en die warboel van bo- en ondergrondse geriewe maak van die stasie 'n indrukwekkende gebou en argitektoniese besienswaardigheid in eie reg.
Die stadsbuurt Bahnhofsviertel rondom die stasie is 'n smeltkroes van vele kulture met 'n groot aantal winkels en restourante wat die etniese verskeidenheid van die bewoners weerspieël. Die kwartier wemel 24 ure per dag van mense, onder meer danksy die rooiligbuurt rondom Taunusstraße. Hier word ook die tipiese sosiale teenstellings van 'n internasionale stasie aangetref: pendelaars, banklui, sakemanne, internasionale besoekers van handelskoue en toeriste, maar ook bedelaars en alkohol- en dwelmverslaafdes.
Die Kaiserstraße is 'n breë winkelstraat waar rykdom naas armoede, multikulturele winkels, moderne hoofkwartiere van nasionale en internasionale banke naas tipiese instellings van 'n rooiligbuurt aangetref word.
[wysig] Wolkekrabbers
Sedert die 1950's het Frankfurt tot een van min Europese stede ontwikkel wat danksy 'n groot aantal wolkekrabbers hul eie kenmerkende stadshorison ontwikkel het. Frankfurt het dan ook die bynaam "Mainhattan" gekry - 'n verwysing na Manhattan in New York Stad. Die meeste wolkekrabbers is in die sogenaamde Bankenviertel ("Bankebuurt") in die westelike stadsentrum gekonsentreer.
Die Henningerturm in die stadsbuurt Sachsenhausen was in 1961 die eerste gebou in Frankfurt wat met sy hoogte van 120 meter die westoring van die katedraal oortref het. Vroeëre wolkekrabbers soos die AEG-huis (1951), die telekommunikasiehuis (Fernmeldehochhaus, 1954) en die Zürich-huis (1962) was beperk tot hoogtes tussen 45 en 69 meter. Hulle is intussen almal lankal afgebreek, alhoewel sommige van hulle tot argitektoniese monumente verklaar is. Die Junior-huis, wat in 1951 deur die na-oorlogse argitek Wilhelm Berentzen ontwerp is, staan egter nog steeds en word as Frankfurt se eerste wolkekrabber beskou. Die gebou met 'n hoogte van 35 meter beskik oor nege verdiepings en was in sy tyd vanweë sy glastrappehuis en sy twee hysbakke wat onafhanklik van mekaar werk 'n argitektoniese uitdaging.
Die hoogste wolkekrabbers van die 1970's (die Marriott-hotel en die destydse hoofkwartier van die Dresdner Bank) was met hul hoogte van sowat 160 meter die hoogtes in Duitsland. Die Messeturm, wat in 1990 voltooi is, was met 257 meter die hoogste wolkekrabber in Europa totdat dit in 1997 deur die hoofkwartier van die Commerzbank (259 meter, met sy antenne 300 meter) oortref is.
Die hoogste gebou in Frankfurt is nogtans die Europaturm met 337,5 meter. Hierdie telekommunikasie- en televisietoring in besit van die Duitse Telekom is in die jare 1974 tot 1978 opgerig. Sy uitkykpunt en ander geriewe vir besoeke is in 1999 om ekonomiese redes gesluit. Tans is die Maintower die enigste wolkekrabber met 'n uitkykpunt (200 meter) wat nog oop staan vir die publiek. Daar is egter restourante in die 25ste verdieping van die Japan Center en in die 29ste verdieping van die Eurotheum. Tydens die Wolkekrabber-fees, wat ongereeld gehou word, staan egter ook ander wolkekrabbers oop vir besoekers.
Einde 2007 was daar in Frankfurt tien geboue met 'n hoogte van meer as 150 meter. 'n Bykomende wolkekrabber, die Opernturm, is tans in aanbou. Die enigste ander stad met 'n wolkekrabber, wat in hierdie kategorie val, is Bonn met sy Post Tower.
[wysig] Nuwe stadsbuurte
Die Europaviertel is 'n nuwe stadsbuurt met 'n oppervlakte van 90 hektaar wat op die voormalige rangeerterrein van 'n vragstasie in die weste van Frankfurt ontstaan. Die terrein is tans in besit van twee eiendomsontwikkelingsmaatskappye, Aurelis Real Estate (66,7 hektaar) en Vivico Real Estate (18 hektaar). Die twee ondernemings beplan om hier tot teen 2019 nuwe kantore, hotelle, woonstelle, winkel- en ontspanningsgeriewe op te rig.
Boubedrywighede in die oostelike gedeelte van die terrein het in die tweede kwartaal van 2005 begin, en in 2006 is die nuwe Mövenpick-hotel as een van die eerste geboue voltooi. Vivico het in Januarie 2008 bekend gemaak dat 'n kontrak vir die bou van 'n nuwe Grand Hyatt-vyfsterhotel reeds aangegaan is. Die luukse hotel sal deel uitmaak van die Europaviertel se Urban Entertainment Center. In Februarie van dieselfde jaar het die onderneming ook sy planne vir 'n bykomende 110 woonstelle en 'n toeristehotel bekend gestel.
Die Urban Entertainment Center (UCE) bevat drie gebouekomplekse met 'n hotel- en 'n kantoortoring (210 meter) asook 'n winkelsentrum. Die beplande wolkekrabber Millennium Tower teenoor die UCE sal 'n hoogte van 350 meter bereik.
Die Frankfurtse Westhafen (Weshawe) is 'n voormalige hawe aan die Mainrivier se regteroewer, in die westelike binnestad van Frankfurt en net enkele straatblokke suid van die hoofstasie. Dit beskik oor 'n uitgestrekte hawebekken met 'n lengte van 560 meter en 'n wydte van 75 meter wat deur 'n hawehoof van die Main geskei word. Die Westhafen is op 16 Oktober 1886 geopen en het die vroeëre Winterhawe vervang.
In 1993 het Frankfurt se stadsraad besluit om die haweterrein met 'n totale oppervlakte van twaalf hektaar tot 'n nuwe stadsbuurt met kantore, woonstelle, winkels, kroeë en restourante om te skep. Die hawebekken het bewaar gebly om as jaghawe te dien.
By die oostelike ingang tot die kwartier het die sogenaamde Westhafen-Tower ontstaan, 'n ronde kantoorgebou met 'n kenmerkende glasfasade. Dit was een van die eerste geboue wat in die nuwe buurt voltooi is en behoort met 'n hoogte van 112 meter tot die stad se kleiner wolkekrabbers. Wes hiervan het in 2004 bykomende kantoorgeboue soos die Torhaus en die Westhafenpier ontstaan.
Naas kantore is ook talle woongeboue in die nuwe stadsbuurt opgerig. Twaalf woonhuise op die hawehoof is gedeeltelik op pilare in die water gebou en beskik oor hul eie boothawe. Ná sy voltooiing sal die Westhafen-kwartier sowat 2�000 bewoners huisves en werkgeleenthede vir 3�000 mense bied.
[wysig] Vervoer en infrastruktuur
[wysig] Lughawens
Frankfurt is danksy sy sentrale ligging 'n belangrike knooppunt van Europa se lug-, spoor-, pad- en watervervoerstelsels en beskik oor een van die grootste internasionale lughawens ter wêreld. Die lughawe Frankfurt am Main is die derde grootste in Europa ná Londen-Heathrow en Parys-Charles de Gaulle ten opsigte van passasiersgetalle en die grootste wat lugvrag betref. Die lughawe het in 2007 54,2 miljoen passasiers en 2,1 miljoen ton lugvrag gehanteer. 125 nasionale en internasionale lugrederye het in die somer van 2008 307 bestemmings in 109 lande bedien.
Ten spyte van sy naam is die lughawe Frankfurt-Hahn nie in die stad self nie, maar sowat 120 kilometer wes van Frankfurt in Lautzenhausen in die deelstaat Rynland-Palts geleë. Dit is die elfde grootste lughawe in Duitsland en het in 2007 0,4 miljoen passasiers gehanteer.
[wysig] Padvervoer
Die Frankfurter Kreuz naby die lughawe van Frankfurt is die kruispunt van twee belangrike snelweë, die Autobahn 5 (A 6, wat van die Hattenbacher Dreieck tot by Weil am Rhein in Baden-Württemberg loop) en die Autobahn 3 (A 3) tussen Arnhem (Nederland) en Passau (Beiere). Die kruispunt is met daagliks sowat 310�000 voertuie die besigste in Europa.
Ander belangrike snelweë in en naby Frankfurt sluit die A 66 (wat in die weste tot by Wiesbaden en in die ooste tot by Fulda loop), die A 648 (wat tot by Frankfurt se skouterrein en die binnestad loop), die A 661 tussen Oberursel en Egelsbach, die A5 in die weste, die A 661 in die noordooste en die A 3 in die suide. Die drie laasgenoemdes maak deel uit van 'n kringpad wat rondom Frankfurt loop.
Frankfurt se stadsgebied beskik oor 1�145 kilometer se munisipale strate en paaie, en met 715 motors per 1�000 inwoners het Frankfurt die hoogste motordigtheid in Duitsland.
[wysig] Spoorvervoer
Frankfurt se hoofstasie is een van die besigstes in Europa en dien volgens die nasionale Duitse spoorweë Deutsche Bahn AG as die belangrikste spoorvervoersentrum in Duitsland. Ten opsigte van sy oppervlakte is dit saam met die hoofstasies van Leipzig en Zürich ook een van die grootstes in Europa.
Met daagliks sowat 350�000 passasiers is dit saam met die hoofstasie van München die tweede besigste stasie in Duitsland na Hamburg se hoofstasie wat daagliks 450�000 passasiers hanteer. Die ICE-spoorlyn na Keulen is in 2002 in bedryf gestel sodat die reistyd tussen die twee stede tot 1¼ ure ingekort is. As deel van die Rhealys-projek is daarnaas ook 'n hoëspoedspoorlyn na Parys se Gare de l'Est-stasie gebou. Die reistyd na Parys is tot vier ure ingekort.
Die belangrikheid van Frankfurt se stasies vir die vragvervoer het daarenteen afgeneem. Die hoofvragstasie is intussen gesluit sodat slegs die kleiner stasie Frankfurt am Main-Oos tans nog spoorvrag hanteer. Die terrein van die vroeëre hoofvragstasie word intussen gedeeltelik vir handelskoue gebruik, en ook die nuwe stadsbuurt Europaviertel word hier gebou.
[wysig] Openbare vervoer
Die openbare vervoerstelsel van Frankfurt behels 'n netwerk van treine, stadstreine, moltreine, trems en busse. Agt van die nege stadstreine ry deur die City-Tunnel, 'n tonnel met sewe stasies onder die stadsentrum.
Die grootste maatskappy van die openbare vervoerstelsel is die Verkehrsgesellschaft Frankfurt (VGF). Die Rhein-Main-Verbund (RMV) is 'n oorkoepelende liggaam waarin die verskillende openbare vervoermaatskappye van die metropolitaanse Ryn-Maingebied saamgesluit het om die vervoerstelsels doeltreffend te koördineer en 'n eenvormige tariefstelsel daar te stel.
[wysig] Skeepvaart
Die Ryn verbind Frankfurt am Main met die belangrike nywerheidsgebiede in Noordryn-Wesfale en Nederland, terwyl die Main-Donau-kanaal as 'n waterweg na die suidoostelike Sentraal-Europa dien. Terwyl Frankfurt se vroeëre Weshawe (Duits: Westhafen) intussen in 'n woon- en sakebuurt omgeskep is, hanteer die Ooshawe (Osthafen), die rivierhawe Gutleutstraße en die hawe van die nywerheidspark Höchst nog steeds skeepsvragte.
[wysig] Elektroniese kommunikasie
Frankfurt am Main speel ook 'n beduidende rol vir die internetkommunikasie. Die stad huisves onder meer die grootste Duitse internet-knooppunt DE-CIX en die registrasiekantoor van DeNIC wat die topvlakdomein .de beheer. Volgens sy datavolume is DE-CIX intussen die tweede belangrikste dataknooppunt ter wêreld.
[wysig] Kultuur
[wysig] Operahuise, konsertgeboue en teaters
Frankfurt pronk met 'n lewendige toneelbedryf. Die Stedelike Teaters (Städtische Bühnen) is 'n oorkoepelende liggaam wat verskillende instellings behels. Die Operahuis van Frankfurt is een van die bekendstes ter wêreld en is verskeie kere (onder meer in 2003) as die Operahuis van die Jaar aangewys. Die teater Schauspiel Frankfurt het in die 1960's veral danksy die akteur en regisseur Harry Buckwitz, wat as direkteur gefungeer het, bekendheid verwerf en het in die 1970's en 1980's opspraak gemaak deur die medeseggenskap wat akteurs en ander personeel by die bestuur van die teater gekry het.
Die Alte Oper (Ou Operahuis), wat in 1881 ingewy is, is tydens die Tweede Wêreldoorlog verniel en in 1981 as konsertgebou heropen. Dit beskik oor 'n indrukwekkende konsertsaal en is vandag een van die belangrikste musieksentrums in Europa. Ander bekende konsertgeboue sluit die Jahrhunderthalle in die stadsbuurt Unterliedenbach, die Festhalle in Bockenheim en die Sendesaal van die Hessische Rundfunk (Hessiese Uitsaaikorporasie) in.
Bekende boulevardteaters is die Komödie in die Neue Mainzer Straße en die Fritz-Rémond-Theater in die Zoo-Gesellschaftshaus. Die Volkstheater Frankfurt bied klassieke toneelstukke en eietydse dramas in die plaaslike dialek aan, terwyl die English Theatre die grootste Engelssprekende teater op die Europese vasteland is.
Kabaret en kleinkunsteaters sluit die Tigerpalast, die Künstlerische Mousonturm, die Stalburg-Theater, die Gallustheater, die Schmiere in die Karmeliete-klooster (wat homself sedert 1950 ironies as die "slegste teater ter wêreld" beskryf), die Neue Theater in die stadsbuurt Höchst, die TiTS-Theater en die Dramatische Bühne in die Café Exzess in.
[wysig] Feeste
Die Museumsuferfest, wat sedert 1988 jaarliks gehou word, is 'n gekombineerde kultuur- en musiekfees. Dit is die grootste fees in die Ryn-Main-gebied en het in 2007 oor drie dae sowat 3,5 miljoen besoekers gelok.
Elke Dinsdag ná Pinkster, die sogenaamde Wäldchestag ("Woudjiesdag"), word 'n volksfees in die Frankfurter Stadtwald, 'n bosgebied in Frankfurt, gehou. 'n Tweede volksfees, die sogenaamde Dippemess, word twee keer jaarliks van April tot Mei en nog eens in September gehou. Ander gewilde feeste is die Nacht der Museen ("Nag van die Musea") in April waartydens belangrike musea ook snags vir die publiek oop staan en sowat 40�000 besoekers lok, en die Nacht der Clubs ("Nag van die Klubs").
Die oudste verwysing na die Frankfurtse Kersmark dateer uit die jaar 1393. Die mark word jaarliks in die Adventstyd in Desember gehou en is een van die grootste kersmarkte in Duitsland met jaarliks sowat drie miljoen besoekers. Vanaf die Mainkaai oor die Römerberg en Paulsplatz tot by die Zeil in die noorde is daar meer as 200 stalletjies. Dit is ook die tyd wanneer Glühwein (warm rooiwyn met speserye) en warm appelwyn in keramiekkoppies met tipiese Frankfurtse motiewe bedien word.
Die Parade der Kulturen is 'n internasionale optog wat sedert 2003 jaarliks in die somer plaasvind. Die optog in die binnestad van Frankfurt simboliseer die kulturele verskeidenheid van Frankfurt se bevolking en is ook steeds 'n politieke betoging teen regse ekstremisme. Die optog het in 2007 30�000 besoekers gelok.
Ander belangrike feeste wat gereeld gehou word, is die sportfees vir Down-sindroom-pasiënte, die Mainfees, die Rose- en Ligtefees, Christopher Street Day, die Fees op Frankfurt se Operaplein, die wynmark Rheingauer Weinmarkt en die Stoffchefest.
Sommige van Frankfurt se stadsbuurte hou gereeld hul eie feeste soos die Höchster Schlossfest in Frankfurt-Höchst, die Berger Straßenfest in die stadsbuurt Bornheim of die Switserse Straatfees in Frankfurt-Sachsenhausen.
Die Wolkekrabber-fees word nie gereeld gehou nie en het in Mei 2007 vir die eerste keer in ses jaar weer plaasgevind. Tydens die fees staan 15 wolkekrabbers in die stadsentrum oop vir die publiek. Die fees het in 2007 1,2 miljoen besoekers gelok en sal weer in 2010 gehou word.
Die musiekfees Sound of Frankfurt is in die jare tussen 1994 en 2004 gehou en het destyds sowat 500�000 jongmense gelok.
[wysig] Kookkuns
Frankfurt en sy omgewing is die tuiste van die Duitse appelwyn (Duits: Apfelwein of Äbbelwoi in die plaaslike dialek). Tipiese geregte is die Grüne Soße (Groen Sous, 'n sous met karringmelk, kwark, jogurt en kruie), Frankfurter Rippchen of Rippchen mit Kraut (ribbetjies met suurkool) en die Handkäs mit Musik (Handkaas met Musiek, 'n naam wat glo na die "winderige" eienskappe van hierdie soort kaas verwys).
[wysig] Appelwyn
Appelwyn is 'n vrugtewyn wat - mits hy op die juiste manier gepers word - 'n natuurproduk is en tussen 5 en 6�% alkohol bevat. Die aanbevole drinktemperatuur is 11 tot 14�°C.
Die tipiese Frankfurtse appelwyn word in teenstelling met ander soorte slegs van appels gepers. Daar word sowat 150 kilogram appels vir een hektoliter appelwyn benodig, en gewoonlik is dit plaaslike appelsoorte met 'n hoër suurgehalte soos Schafsnase, Trierer Weinapfel, Rheinischer Bohnapfel, Kaiser Wilhelm, Bittenfelder, Brettacher of Roter Boskoop. Aangesien daar geen pere of ander vrugte bygevoeg word nie, het die plaaslike drank 'n vars en minder soet smaak.
Die eerste drank, wat ná die appeloes in die najaar gepers word, word Süßer genoem - 'n troebel geel drank met 'n soet smaak. Die sap, wat teen die middel van Oktober in die wynvate gis, word Rauscher genoem. Die appelwyn het in Kersfeestyd genoeg gegis en word as Neuer Heller en later as Alter Heller geniet.
Speierling is 'n variant van appelwyn wat met die sap van onryp vrugte van die sorbeboom (Duits: Speierlingbaum) vermeng word. Danksy die hoër suurgehalte word hierdie soort appelwyn klaar en gepreserveer.
Appelwyn word in Frankfurt in al sy stadia van rypwording geniet, en die plaaslike dialek verwys met verskillende terme na die drank soos byvoorbeeld Äppelwoi/Äbbelwoi, Äppler, Ebbelwoi, Ebbelwei, Schoppe en Stöffche.

Summary:
Frankfurt am Main is met sowat 665�000 inwoners die grootste stad van die deelstaat Hesse en op vier na die grootste stad van Duitsland. Die metropolitaanse gebied van Frankfurt am Main het 1,8 miljoen inwoners; die gebied Frankfurt Rhein-Main is met sy meer as vyf miljoen mense die tweede grootste ekonomiese sentrum van die land.
Frankfurt am Main het reeds in die Middeleeue een van Duitsland se beduidendste stedelike sentra geword. Die eerste historiese verwysing na die stad dateer uit die jaar 794, en sedert die Hoë Middeleeue het Frankfurt die status van 'n Vrye Ryksstad geniet. Tot in die jaar 1806 het Frankfurt as die verkiesings- en kroningsstad van die keisers van die Heilige Romeinse Ryk gedien. Die stad was sedert 1806 die administratiewe setel van die Duitse Bond en in 1848/49 ook die setel van die eerste Duitse parlement wat vry verkies is.
Die stad speel as die setel van die Europese Sentrale Bank, die Frankfurtse Effektebeurs en die Frankfurtse Handelskou en as die beduidendste finansiële sentrum van Duitsland 'n belangrike rol in die wêreldekonomie. Die lughawe Rhein-Main is met jaarliks sowat 50 miljoen passasiers die grootste in Duitsland en een van die belangrikste lughawens wêreldwyd. Naas die lughawe dra Frankfurt se sentrale ligging in Europa, sy hoofstasie en sy kruispunte van belangrike snelweë by tot sy rol as Europese vervoersentrum.
Danksy die handel en talle nywerhede is Frankfurt am Main een van die Europese stede met die hoogste bruto geografiese produk (per capita) en saam met Parys en Moskou een van die min Europese stede met 'n groot aantal wolkekrabbers in sy sentrale besigheidsdistrik.


[wysig] Ekonomiese grondrede
Daar bestaan drie hoofregverdiginge vir die toekenning van patente. Eerstens, ooreenkomstig die oorspronklike definisie van die term "patent", word daar geredeneer dat patente die openbaarmaking van innovasies bevorder en aanmoedig en sodoende in die openbare belang is. As uitvinders nie die wetlike beskerming van patente geniet het nie, sou hul moontlik verkies het om hul uitvindings geheim te hou. Die toekenning van patente maak die besonderhede van nuwe tegnologie aan die publiek beskikbaar sodat dit uitgebuit kan word deur enigeen nadat die patent se beskermingstydperk verstryk het of vir verdere verbetering deur uitvinders (wat hierdie verbeteringe op hulle beurt kan patenteer). Verder verseker die openbare rekord dat die patenthouer se idee nie aan die mensdom verlore gaan wanneer die patent se termyn verstryk nie.
Tweedens word daar algemeen geglo dat patente mense aanspoor tot ekonomies doeltreffende navorsing en ontwikkeling (N&O). Baie groot moderne korporasies het jaarlikse begrotings van honderde- of selfs biljoene Rande. Sonder patentbeskerming sou die spandering op N&O betekenisvol minder gewees het of dalk selfs glad nie eers bestaan het nie, wat die moontlikhede vir tegnologiese vooruitgang of -deurbrake ernstig sou kortwiek. Korporasies sou minder geneë wees om geld op N&O te spandeer as derde party vry sou wees om enige gevolglike ontwikkelinge uit te buit. Hierdie tweede regverdiging is nou verwant aan die basiese beginsels wat die grondslag vorm van eiendomsreg (waarom 'n huis bou as iemand anders vry is om daar in te trek?).
Derdens glo baie dat patentregte ander maatskappye of indiwidue aanspoor om alternatiewe te ontwikkel om gepatenteerde uitvindings te omseil en sodoende word nuwe alternatiewe tegnologieë ontwikkel wat anders nooit ontwikkel sou word nie.
[wysig] Kritiek
Daar is egter argumente wat patentregte teenstaan. Die toeken van 'n patent gee aan die patenteienaar 'n "negatiewe reg" omdat hy of sy ander mededingers wettig kan verhoed om die uitvinding te gebruik, selfs al het die mededinger dieselfde uitvinding onafhanklik ontwikkel. Sommige mense glo dat die aansporing wat patente bied nie noodsaaklik is vir die skep van nuwe uitvindings nie en dat die aansporings wat die markkragte bied meer as voeldoende is. In die geskiedenis is daar vele voorbeelde waar patente deur heersers aan partye toegeken het wat nie vir uitvindings verantwoordelik was nie met die uitsluitlike doel om voordeel daaruit te trek. Ander glo dat patente mededinging onderdruk en lei tot hoër pryse, laer kwaliteit en tekorte.
Die geskiedenis leer dat lande met doeltreffende patentstelsels 'n groter ekonomiese groei en tegnologiese vorderinge beleef het as lande waar intellektuele eiendom nie deur die wet beskerm word nie. Daar is egter verskille ten opsigte van spesifieke nywerhede. Die kleurstofnywerheid in Brittanje waar patentbeskerming van krag was het byvoorbeeld in die middel van die 19de eeu geweifel terwyl dit in Duitsland gefloreer het ten spyte van die afwesigheid van sulke wetlike beskerming.
'n Meer subtiele probleem met patentregte is deur die regsgeleerdes Professors Michael Heller en Rebecca Eisenberg voorgestel in 'n artikel wat hulle in 1998 in die tydskrif Science geskryf het. Die professore het gepostuleer dat nuttige uitvindings wat op vroeëre gepatenteerde uitvindings bou ontmoedig kan word deur die hoë transaksie kostes voortvloeiend uit die onderhandelinge met sulke patenthouers. Volgens Heller en Eisenberg, kan intellektuele eiendomsregte so breedweg gefragmenteerd raak dat niemand dit effektief kan benut nie. As 'n moontlike voorbeeld identifiseer die proffesore terapeutiese proteïene en genetiese diagnostiese toetse wat verskeie gepatenteerde geenfragmente vereis. Om dit met tradisionele eiendomsreg te vergelyk kom dit daarop neer dat ses verskillende partye byvoorbeeld 'n huis se twee slaapkamers, sy sitkamer, kombuis, eetkamer en badkamers besit — die nut van die huis sou dus vermors wees tensy die partye 'n ooreenkoms kan bereik waar óf elkeen toegelaat word om die ander se area in die huis te kan gebruik óf dat een van die partye die eienaarskap van die huis in sy geheel oorneem.
Omdat dit baie moeilik is om die voordele en nadele van patentregte te balanseer is daar 'n voortdurende debat oor die mate waartoe patentregte toegestaan behoort te word. Hierdie omstredenheid kan gesien word in die verskillende maniere waarop verskillende regsgebiede besluit om patente toe te ken. Die afgelope tyd kan 'n wêreldwye aanvaarding en aanvulling tot die bestek van patentregte waargeneem word, soos blyk uit die WHO se Ooreenkoms oor die Handelsverwante Aspekte van Intellektuele Eiendomsregte.
'n Interresante nagevolg van die moderne gebruik van patentregte is dat die klein uitvinder sy monopolie status kan gebruik om 'n lisensiehouer te word. Dit laat die uitvinder toe om kapitaal vinnig te versamel deur die uitvinding te lisensieer en kan dit moontlik maak vir innovering om vinnig plaas te vind aangesien hy/sy kan kies om nie self die vervaardiging vir die uitvinding te bestuur nie. Hy kan dus sy tyd en energie spandeer op suiwer innoverende aktiwiteite en ander toelaat om op die vervaardigbaarheid daarvan te konsentreer.
[wysig] Wetlike implementering
'n Moderne patent verskaf die reg om ander uit te sluit van die maak, gebruik, verkoop, aanbied vir verkoop of die invoer van die gepatenteerde uitvinding. Oor die algemeen kan patente slegs afgedwing word deur burgerlike regsgedinge. Lisensie-ooreenkomste rondom patente is uiteraard kontrakte waarin die eienaar van die patent (lisensieverskaffer) toestem dat die lisensiehouer van die uitvinding gebruik kan maak sonder dat 'n regsgeding teen hom aanhangig gemaak word deur die eienaar vir inbreuk op sy patenteregte. Party regerings behou die reg voor om patente op te skort of te kanselleer soos hulle goed dink.
'n Patentaansoek vir 'n nutspatent in die Verenigde State (teenoor 'n ontwerp-patent), moet na behore beskryf hoe 'n uitvinding gemaak en gebruik word en moet ook die aanspraak beskryf op so 'n wyse dat die besonderhede van die uitvinding uitgewys word en die bestek van die onderwerp waarvoor eksklusiewe regte gevra word definieer. Die eksklusiewe regte word dan beperk tot die bestek soos in die patentaansoek uiteengesit is. Patentaansprake neem tipies die vorm aan van 'n lang selfstandige naamwoordfrase, bv:
Elke woord in 'n aanspraak word beskou as 'n "element" of "beperking" van die aanspraak. Ten einde iemand in die hof te kan uitstluit van die gebruik van die gepatenteerde uitvindsel, moet die patenthouer aan die hof bewys dat dit wat die ander persoon gebruik by die bestek van ten minste een van die aansprake in die patent val.
Om hierdie rede is dit meer betekenisvol om 'n patentaanspraak te verkry wat die absolute minimum stel beperkinge insluit wat die nuwe uitvinding onderskei van dit wat voorafgegaan het. Die ander kant van die saak is dat hoe minder beperkinge op die aanspraak aangedui is, hoe waarskynliker gaan dit wees dat die aanspraak as 'n voor-die-hand-liggende uitbreiding van die voorafbestaande kennis vertolk gaan word en daarom tydens die patentoorsig of op 'n latere tydstip as ongeldig verwerp gaan word.
[wysig] Die reg tot uitsluiting—'n Voorbeeld
As 'n uitvinder 'n bestaande gepatenteerde ontwerp vir 'n muisval neem en 'n nuwe eienskap daarby voeg om 'n verbeterde muisval te skep en 'n patent op die verbetering verkry, kan hy of sy slegs die verbeterde muisval wettiglik vervaardig met toestemming van die oorspronklike patenthouer, met die aanname dat daardie oorspronklike patent nog geldig is.
Aan die ander kant, kan die eienaar van die verbeterde muisval die oorspronklike patenthouer verhoed om van die verbetering gebruik te maak. In hierdie geval gaan patenteienaars dikwels kruislisensiëringooreenkomste aan.
[wysig] Geen reg tot gebruik
'n Kwessie wat dikwels verkeerd verstaan word is dat 'n patent 'n reg aan die patenthouer verleen om die beskermde uitvinding te gebruik nie (ten minste nie outomaties nie). Daar kan byvoorbeeld een of meer voorafgaande patenthindernisse bestaan wat die gebruik daarvan verhoed (Dit is dikwels die geval, waar 'n nuwe uitvinding 'n verbetering is van 'n bestaande breër gedefiniëerde gepatenteerde tegnologie). 'n Patent kan dus as 'n negatiewe reg gesien word wat die eienaar kan gebruik om te verhoed dat mededingers 'n betrokke uitvinding gebruik, maar nie noodwendig die reg verleen om die patent self te gebruik nie.
[wysig] Regeringswette
Alhoewel patente uit hul aard gebiedsgebonde is, bestaan daar tans verskeie betekenisvolle internasionale verdrae wat van die belangrike aspekte van patentereg bepaal.
Die belangrikste hiervan is die Wêreldhandelsorganisasie se TRIP Ooreenkoms, waaraan bykans alle lande deelneem. Die Verenigde State, die lande van die Europese Unie en Japan is lede van al die belangrikste ooreenkomste. Dit het daartoe aanleiding gegee dat patentereg wêreldwyd geharmoniseer is, veral in die laaste dekade van die 20ste eeu tot op hede.
Ten spyte van hierdie harmonisering is die patentereg in die V.S.A steeds in baie opsigte uniek in verskeie belangrike opsigte. Die grootste verskil is dat, as twee mense aansoek doen vir dieselfde uitvinding, ken die V.S.A se stelsel dit toe aan die eerste om uit te vind, terwyl in die res van die wêreld dit toegeken word aan die eerste aansoeker. 'n Ander unieke aspek van die V.S.A se patentereg is dat 'n uitvinder 'n een jaar grasieperiode het na verkoop of publikasie van die uitvinding om 'n aansoek om 'n patent in te dien, terwyl patenteregte in die meeste ander lande verloor word as 'n aansoek nie op lêer is ten tye van die eerste openbaarmaking, publikasie of verkoop van die uitvinding nie.
Soos hierbo genoem het patente 'n gebiedsgebonde aard. Dus om patente in verskeie lande te verkry is dit nodig om in elke land of streek waar 'n patent verlang word aansoek te doen. Die Patentsamewerkingsooreenkoms laat aansoekers egter toe om aanvanklik 'n enkele internasionale aansoek in te dien, wat dan later in afsonderlike lande en streke ingedien kan word. Op soortgelyke wyse is daar in Europa, 'n enkele patentaansoekprosedure wat beskikbaar is deur die Europese patentekantoor. 'n Suksesvolle aansoek vir 'n Europese patent lei tot 'n groep nasionaal afdwingbare patente (soveel as 36) eerder as 'n enkele patent wat dwarsoor Europa geldig is. So 'n Europawye patent of Gemeenskapspatent word al sedert die 1970s in die Europese Unie bespreek maar geen vordering is nog in die verband gemaak nie.
Baie internasionale verdrae is ontwerp om 'n mate van erkenning aan aansoekdatums te verleen vir aansoeke wat in ander lande ingedien is. In hierdie verband is die belangrikste verdrag die Parys Konvensie wat terugdateer tot 1883.
Tipies word uitvinders een jaar (die prioriteitsjaar) vanaf die indien van 'n aansoek in 'n eerste land toegestaan om die aansoek in ander lande in te dien.
[wysig] Aansoekproses
'n Patentaansoek word gewoonlik voorberei deur 'n profesionele agent, wat as 'n patenteprokureur bekend staan, wat dan die aansoek by die patentekantoor indien.
Die persoon wat om die patent aansoek doen hoef nie noodwendig die uitvinder te wees wat die uitvinding geskep op uitgedink het nie. In die Verenigde State moet 'n patent egter onder die naam van die uitvinder of uitvinders ingedien word, al kan die aansoek aan 'n ander party toegewys word soos byvoorbeeld die werkgewer van die uitvinder. By die patentekantoor sal 'n ondersoeker die uitvinding se patenteerbaarheid oorweeg en of dit andersins voldoen aan die vereistes vir 'n toekenning.
Sommige lande het nie 'n formele oorsigproses vir patentaansoeke nie terwyl ander die gevolgtrekkings van ander patentekantore aanvaar. Kleiner lande soos België en Nederland staan 'n patent bykans outomaties toe met minimale ondersoeke. In teenstelling daarmee stel die Verenigde State se kantoor vir Patente en Handelsmerke, die Japanese Patentekantoor en die Europese Patentekantoor streng vereistes.
Die aansoekproses behels tipies:
Die oorsigproses kan die volgende behels:
[wysig] Patenteerbare materiaal
Die standaard vir watter soort materiaal patenteerbaar is, is in die meeste lande 'n mensgemaakte uitvinding wat nuut, nuttig en nie voor die hand liggend is nie. Sommige lande sluit spesifieke kategorieë uitvindings uit. Onder die Europese Konvensie op Patente is sagteware byvoorbeeld nie patenteerbaar nie. Bykans alle lande verbied patente op wiskundige vergelykings, abstrakte idees, wette van die natuur ensovoorts.
Volgens die V.S.A se wette word 'n uitvinding as nuttig geag as dit ten tyde van die aansoek in staat is om 'n bespeurbare voordeel te lewer (aan 'n persoon wat 'n gewone vaardigheid het in die vak wat die uitvinding dek). Die voordeel moet spesifiek, betekenisvol en prakties wees.
Algemeen gesproke is daar drie breër kategorieë patenteerbare materiale: prosesse, masjiene en gereedskap of middele vir vervaardiging en gebruik.
'n Proses kan 'n metode wees om iets te maak, 'n metode om iets te gebruik, of 'n metode om iets te doen. Prosesse sluit in besigheidsmetodes, sagteware, mediese tegnieke, sportstegnieke ensovoorts. Masjiene sluit in toestelle en apparate. Gereedskap of middele vervaardiging sluit in meganiese toestelle, elektriese/elektroniese toestelle en samestellings van stowwe soos chemikalieë, masjiene, DNS en RNS.
Die patenteerbaarheid van sagteware (en besigheidsmetodes) is wêreldwyd 'n omstrede kwessie. Gevallereg in die Verenigde State laat patente toe vir sagteware en besigheidsmetodes. Rekenaarprogramme is egter nie opsigself patenteerbaar in Europa nie al bestaan daar wel uitvindings wat sagteware gebruik wat gepatenteer is.
Patente wat verband hou met natuurlike verbindings (bv. stowwe wat in die reënwoud gevind word) asook medisynes, mediese behandelingstegnieke en genetiese reekse is ook omstrede. Daar bestaan betekenisvolle verskille en teenstrydighede in die hantering van hierdie onderwerpe. In die V.S.A kan byvoorbeeld 'n patent vir snykundige metodes verkry word maar 'n mediese praktisyn mag nie verhoed word om die snykundige metode te gebruik nie.
[wysig] Nuutheid
Nuutheid hou verband met of iets voorheen bestaan het voor die uitvinding deur die aansoeker gemaak is of geopenbaar is aan die publiek voor die aansoekdatum. Die V.S.A en Kanada laat 'n een jaar grasieperiode na openbaarmaking toe vir 'n aansoek om ingedien te word maar die meeste ander lande laat geen grasieperiode toe nie.
'n Uitvinding is nie nuut as daar 'n bestaande toestel is of 'n toestel of proses wat reeds aan die publiek openbaar gemaak is nie wat reeds al die elemente van 'n aanspraak bevat nie. Die identifisering van so 'n vakstand deur die ondersoeker van die patent word verrig deur 'n literatuurondersoek (tegniese joernale, gepubliseerde patentaansoeke en toegekende patente ensomeer) wat die besondere patent se aansoekdatum voorafgaan.
[wysig] Vindingryke stap en nie-vanselfsprekendheid
Selfs al is 'n aansoeker se aanspraak op 'n uitvinding nuut, kan 'n patent steeds van die hand gewys word as die onderwerpmateriaal voor die hand liggend of vanselfsprekend is vir iemand wat vaardig is in die vakgebied van die uitvinding. Die rede vir die verbied van patente op vanselfsprekende tegnologieë is om te verhoed dat mense uitsluitlike regte kan verkry op iets wat eintlik reeds openbare eiendom is, selfs as die dokumentasie wat ooreenstem met die aansoeker se beskrywing nie reeds bestaan nie.
Die standaard vir vanselfsprekendheid en die toepassing daarvan is 'n meer subjektiewe en omstrede kwessie as dié van nuutheid. As die vereistes baie streng is, is bykans niks patenteerbaar nie of as dit te los is kan allerhande soorte onbenullige uitvindings patente ontvang.
[wysig] Geldigheidstermyn van 'n patent
Die maksimum moontlike termyn van 'n toegekende patent (met die aanname dat die vereiste jaarlikse hernuwingsfooie betaal word) is normaalweg om en by 20 jaar vanaf die aansoekdatum. Die TRIPS ooreenkoms vereis dat lidstate van die Wêreldhandelsorganisasie ten minste 'n soortgelyke termyn moet toestaan onder normale omstandighede. Verder is daar ook soms 'n ander vorm van beskerming in sommige lande beskikbaar soos byvoorbeeld in die Europese Unie kan 'n aanvullende beskermingsertifikaat verkry word vir medisinale- en plantbeskermingsprodukte waar 'n lang vertragingsperiode kan voorkom as gevolg van burokratiese rompslomp.
In baie lande kom daar verskillende patentekategorieë voor en is die 20 jaar geldigheidstermyn dikwels net van toepassing op nutspatente en nie op ontwerpspatente nie. In die V.S.A is patente op die ornamentele vorm van voorwerpe byvoorbeeld slegs geldig vir 14 jaar vanaf die aansoekdatum.
Daar is verder 'n groep mense wat glo dat enige vorm van intellektuele eiendom, insluitend patente, meer skade doen as wat dit voordele inhou en van hulle noem hulself info-anargiste.
[wysig] Geskiedenis van patente
Al is daar moontlike bewyse dat 'n stelsel soortgelyk aan patente tussen die antieke Griekse stede bestaan het, het die moderne begrip van patente in Italië ontstaan.
Die eerste patentewet was 'n Venisiese Verordening van 1474 waar die Republiek van Venisië 'n dekreet uitgevaardig het waarvolgens nuwe en vindingryke toestelle wanneer dit in gebruik geneem word slegs beskerming teen nabootsers kon ontvang indien dit aan die owerhede bekend gemaak is. Engeland het gevolg met die wet op Monopolieë van 1623 onder Koning James die Eerste. Voor die tyd het die koning 'n ope brief (letters patent) uitgegee wat aan 'n persoon 'n monopolie gegee het om sekere goedere te verskaf of te vervaardig. Die eerste hiervan is deur Henry die Sesde van Engeland in 1449 uitgevaardig aan 'n Vlaamse man wat aan hom die 'n monopolie verskaf het op die vervaardiging van brandskilderglas.
Dit het 'n lang tradisie deur die Engelse monargie tot stand gebring waar sulke briewe aan gunsteling persone uitgereik is (of aan mense wat bereid was om vir sulke briewe te betaal). Dit is toenemend misbruik en het die monargie dikwels patentbriewe vir allerhande algemene goedere uitgereik (selfs sout onder andere). Hierdie mag is later so misbruik dat die howe beperkings begin instel het op die omstandighede vir die uitreiking van sulke briewe. Na 'n publieke oproer is Koning James die Eerste gedwing om alle bestaande monopolieë te herroep en het toe verklaar dat alle toekomstige briewe van die aard slegs vir nuwe uitvindings uitgereik sou word. Dit is toe in die Wet op Monopolieë ingesluit waar die parlement die koningshuis se mag uitdruklik beperk het tot die uitreiking van patentbriewe vir uitvinders of bekendstellers van nuwe uitvindings vir 'n vasgestelde aantal jare.

Summary:
'n Patent is 'n stel uitsluitlike regte wat deur die staat aan 'n persoon toegeken word vir 'n vaste 'n Patent is 'n stel uitsluitlike regte wat deur die staat aan 'n persoon toegeken word vir 'n vaste typerk in ruil vir die beheerde, openbare bekendmaking van sekere besonderhede van 'n toestel, tegniek, proses of samestelling van materiale (wat as 'n uitvinding bekend staan) wat nuut is, innoverend en nie voor-die-hand-liggend is nie en bruikbaar is of nywerheidstoepassings het.
Die uitsluitlike regte wat aan die patenthouer gegee word is die reg om ander te verhoed om die patent waarop aanspraak gemaak word te maak, gebruik, te verkoop, aanbiedinge tot die verkoop daarvan te maak of dit in te voer. Die regte wat aan die patenthouer toegeken word sluit nie noodwendig die reg in om die uitvinding self te maak, te verkoop of te gebruik nie. Die patenthouer mag byvoorbeeld eers aan ander wette en regulasies voldoen alvorens hy kan gebruik maak van die uitvinding. 'n Farmaseutiese maatskappy mag byvoorbeeld 'n patent op 'n nuwe medikasie verkry maar sal dit nie aan die mark kan bekend stel sonder die nodige wetlike toestemming soos deur 'n betrokke land se wette voorgeskryf word nie. 'n Uitvinder kan ook byvoorbeeld moontlik 'n patent verkry vir 'n verbetering tot 'n spesifieke soort laser, maar nie die nuwe ontwerp kan verkoop of vervaardig sonder 'n lisensie (toestemming) van die eienaar van 'n vroeëre breër patent wat alle lasers van die soort dek nie.
Die term "patent" vind sy oorsprong in die Latynse woord patere wat beteken om te "oop te maak" (d.w.s. openbaar te maak).


[wysig] Geskiedenis
[wysig] Ontstaan
Die ligging van die huidige plein was oorspronklik 'n moerasagtige sandbank tussen twee spruite wat na die Senne-rivier gevloei het. In die elfde eeu is die gebied drooggelê en is die "Niedermerckt" ("laer" of "nedermark") hier aangelê, 1,2 m laer as die huidige plein. Dit het reeds die sentrum van die stad gevorm en in die twaalfde eeu was dit ook reeds 'n kommersiële sentrum vir handelsroetes tussen Brugge, Keulen en Frankryk, waar Engelse wol, Franse wyn en Duitse bier verkoop is.
Tydens die vroeë Middeleeue was klein houthuisies om die mark versprei. Dit was eers in die 14de eeu wat magtige, ryk patrisiese families hulle herehuise van steen hier gebou het. Die mark het geleidelik tot die hoofkommersiële en -administratiewe sentrum van die stad ontwikkel. Werk aan die stadsaal is in 1402 begin en 1455 voltooi. Die Broodhuis se voorganger is ook in die 13de eeu gebou: 'n houtgebou waar bakkers hulle brood in 'n bedekte mark verkoop het (vandaar die naam).
Teen hierdie tyd was die plein reeds ook 'n politiese sentrum waar vergaderings gehou is, onthoofdings plaasgevind het en waar hertoë, konings en keisers amptelik ontvang is. In 1523 is die eerste Protestantse martelaars, die monnike Hendrik Voes en Jan Van Eschen, hier deur die Inkwisisie op die brandstapel tereggestel. Veertig jaar later is die grawe Egmont en Horn, teenstanders van die berugte hertog Alva, hier onthoof.
Die Groot Markplein is na die konstruksie van die stadsaal vir die eerste keer uitgelê, in die middel van die stad se destydse kommersiële distrik. Die aangrensende strate weerspieël steeds die area se oorsprong, met historiese Nederlandse name soos "Haringstraat", "Grasmarkt", "Boterstraat", "Hoedenmakersstraat", ens. Die oorspronklike Groot Markplein was 'n mengelmoes van geboue wat tussen die 15de en 17de eeu in allerlei style opgerig is.
[wysig] Negejarige Oorlog
Op 13 Augustus 1695, tydens die Negejarige Oorlog, het 70�000 van die Franse Sonkoning Lodewyk XIV se troepe om politieke redes met 'n bombardering van die stad begin. Die troepe was onder leiding van maarskalk François de Neufville, wat gehoop het om die sogenaamde "Liga van Augsburg" se magte weg te trek van hul beleëring van die Frans-besette stad Namur (in die suide van die huidige België).
Die Franse het met kanonne en mortiere van die hoofsaaklik weerlose stad gevuur: die stad het vlam gevat en die grootste deel van die Groot Markplein en omliggende stadsdele is vernietig. Slegs die steenskelet van die stadsaal en fragmente van 'n paar ander geboue het staande gebly. Dit is ironies dat daar hoegenaamd iets van die stadsaal oorgebly het, siende dat dit die hoofteiken van die bombardering was.
Die plein is in die volgende vier jare herbou deur die stad se gildes, waartydens alle voormalige houthuise deur steengeboue vervang is. Hulle pogings is deur die stad se raadslede en die Goewerneur van Brussel gereguleer en hulle planne moes eers deur hierdie amptenare goedgekeur word. Die resulterende Groot Markplein het 'n harmoniese uitleg gehad, ten spyte van die oënskynlike botsende kombinasie van Gotiese, Barok- en Lodewyk XIV-style.
[wysig] Geboue
[wysig] Noordweste
Die oorspronklike houthuis wat hier geleë was, is in die 13de eeu met 'n steenhuis vervang deur die familie Serghuys, wat beter beskerming wou hê as wat 'n houthuis kon bied. In 1695 het die Bakkersgilde die grond gekry om 'n groot gildehuis in die barokstyl te bou. Die gildehuis is in 1696 voltooi en daar word vandag steeds dikwels na die gebou as "die Bakkershuis" verwys.
Die gebou is in 1901-1902 aansienlik herbou en voorsien van borsbeelde van Sint Hubertus en Karel II, Koning van Spanje.
Tans word 'n taverne in die gebou gehuisves.
Die Kruiwa, soos dit bekend staan, het in die 13de eeu ook aan die Serghuys-familie behoort. In 1439 is dit deur die gilde van die Vettewariërs gekoop: handelaars en winkeliers in olie, kerse en ander produkte wat uit vet vervaardig is. Die gilde het die oorspronklike houtgebou in 1644 met 'n steenweergawe vervang. Die Kruiwa het die bombardement van 1695 gedeeltelik oorleef en is in 1696-1697 onder leiding van Jan Cosyns gerestoureer, waartydens die weelderige, barokagtige voorgewel bygevoeg is.
Hierdie gebou het ook in die 13de eeu aan die Serghuys-familie behoort, maar is in 1444 aan die Gilde van die Kuipers verkoop. Ná die bombardering van 1695 is die gildehuis onder leiding van Antoon Pastorana in 'n barokstyl heropgebou.
Hierdie gebou het 'n duidelike Italiaanse invloed: die naam verwys na die legende van Romulus en Remus wat deur 'n wolf gered is. Die gebou bevat ook 'n bas-reliëf bo die hoofingang wat wys hoe die twee deur die wolvin gevoer word. Die naam is reeds aan die oorspronklike houtgebou van die 14de eeu gegee. Dié houtgebou is later deur die Boogskuttersgilde gekoop en, ná 'n brand in 1690, in 1691 opnuut laat bou in steen, volgens planne van Pieter Herbosch.
Die Wolvin is relatief min skade berokken tydens die Negejarige Oorlog; 'n beeld van 'n feniks kan bo-op die gebou gesien word, wat die onsterflikheid van die gebou simboliseer. Die Sak is in 1890 aansienlik gerestoureer deur die stadsargitek P. Jamaer en huisves vandag 'n bank.
Die oorspronklike houthuis wat op hierdie plek geleë was, het "Den Berch" geheet. Die Seevaardersgilde het die huis in 1434 gekoop en die naam na "Die Horing" verander. Die houthuis is in ongeveer 1650 deur 'n steengebou vervang, maar dié het groot skade gely tydens die bombardering van 1695. Die heropbou het onder leiding van Antoon Pastorana in 1697 plaasgevind. Die Horing word as een van die ryklikste gedekoreerde gildehuise van die Grote Mark beskou. Die gebou is tussen 1899 to 1902 gerestoureer.
Daar is reeds in die 14de eeu na hierdie huis as "Die Vos" verwys. Die garinghandelaars het die gebou in die middel van die 15de eeu gekoop. Daar het byna niks van die gebou oorgebly ná die 1695-aanval nie. Die nuwe gebou is deur Corn. van Nerven ontwerp en in 1699 voltooi en is 'n voorbeeld van Vlaamse Barok met Lodewijk XIV-invloede.
Die vier beelde op die eerste verdieping simboliseer die vier kontinente saam met die Geregtigheid.
[wysig] Weste
Die stadshuis is tussen 1401 en 1455 gebou; die oorspronklike argitek was moontlik Jacob van Thienen. Die gotiese toring was ontwerp deur Jan van Ruysbroeck. Die linkervleuel is tussen 1401 en 1420 gebou; die eerste steen van die regtervleuel is in 1444 deur Karel de Stoute gelê en die vleuel is in 1448 voltooi.
Die oorspronklike kloktoring tussen die twee vleuels is onder leiding van Van Ruysbroeck herbou tot die weergawe wat vandag bestaan. Bo-aan hierdie 97 m-lange toring staan 'n koperstandbeeld van die aartsengel Michiel, Brussel se beskermheilige, wat 'n draak verslaan. Die standbeeld van Michiel is self vyf meter hoog en is geskep deur Maarten van Rode.
Die voorgewel bevat beelde van die Brabantse hertoë en hertoginne.
[wysig] Suidweste
Daar word reeds in dertiende eeu na die gebou wat oorspronklik hier geleë was as "Die Sterre" verwys. Die huidige gebou is waarskynlik die kleinste gebou op die Groot Mark. Die gebou staan ook as die "Huis van die Amman" bekend, aangesien dit in die 14de eeu die woning van dié amptenaar was: 'n "Amman" was die amptenaar van justisie wat die regerende vors verteenwoordig het.
In 1356 het Lodewyk van Male (die Graaf van Vlaandere) die stad ingeneem en sy vlag bokant die hoogste venster geplaas. 'n Paar maande later het Everaard 't Serclaes teen die gebou se mure opgeklim, die vlag afgeruk en met die ondersteuning van 'n aantal patriotte die Vlame in die naam van die Hertog van Brabant verdryf .
Die gebou is in 1852 op bevel van burgemeester De Brouckere gesloop om plek te maak vir 'n beplande tremweg. Die projek is egter nooit uitgevoer nie. In 1897 het die nuwe burgemeester Karel Buls 'n nuwe gebou laat bou, wat op 'n arkade sou rus sodat voetgangers onder deur die gebou kon beweeg. In die arkade is 'n gedenkplaat aangebring ter ere van Buls en die bouers en ook 'n standbeeld ter ere van Everaard 't Serclaes. 'n Gewilde bygeloof hou in dat mens 'n jaar lank geluk in die liefde gewaarborg word indien sy regterarm gestreel word.
Ná die bombardering van 1695 is Die Swaan herbou met behulp van finansier Pierre Fariseau (hy het ook sy monogram aan hierdie Vlaamse Barokhuis laat aanbring). Die Slagtersgilde het die huis in 1720 gekoop om hulle gildehuis hier te vestig, maar is 'n eeu later, in 1830, in 'n herberg omskep. Hier het die Duitse filosowe Karl Marx en Friedrich Engels hulle Manifes van die Kommunistiese Party in 1847 geskryf.
In die 15de eeu was die oorspronklike houtgebou die eiendom van die tapytwewers, maar dié is in die 16de eeu met 'n steengebou vervang. Die Brouersgilde het die gebou in 1638 aangekoop en vergroot. Soos meeste ander geboue, het ook Die Goue Boom groot skade gelei tydens die bombardering van 1695 en die huidige gebou is ontwerp deur Willem de Bruyn. Die gebou is in 1901 gerestoureer en huisves vandag 'n brouersmuseum.
Die Roos het nie tot 'n gilde behoort nie, maar was 'n burgerlike woning. 'n Steengebou is na die bombardering van 1695 in 1702 opgerig en is in 1902 gerestoureer.
Nog 'n burgerlike woning wat nie deur 'n gilde besit is nie. Hierdie steengebou is in 1699 gebou en in 1885 gerestoureer.
[wysig] Suidooste
Nog 'n herehuis wat as burgerlike woning gedien het en nie aan 'n gilde behoort het nie. Die Koning van Beiere dateer uit 1699.
Die Huis van die Hertoë van Brabant is die naam vir sewe aparte huise wat 'n gedeelde fasade het (ontwerp deur Willem de Bruyn). Die naam is afgelei uit die negentien borsbeelde van die Hertoë (en ander heersers) van Brabant wat voor op die gebou aangebring is.
In die Middeleeue was die "Meynart Steen" hier geleë, die steenhuis van die Meynaert-familie. Die huis het toentertyd op 'n sandheuwel gestaan en as verdediging gedien. Die gebou is in 1441 deur die stad onteien en saam met 'n aantal ander huise tot een geheel verbou. Ná die bombarderings van 1695 is die sewe huise in 1697 weereens voorsien van 'n gemeenskaplike gevel en fronton. Een van die huise huisves vandag 'n sjokolademuseum.
[wysig] Noordooste
Nog 'n burgerlike woning; die "Hert" is in 1710 as 'n steengebou herbou en in 1897 gerestoureer.
Hierdie herehuis se naam laat deurskemer dat dit eintlik twee huise met een gemeenskaplike voorkant is. Die oorspronklike gebou is in die 19de eeu vernietig, maar die huidige een is in 1897 gebou na 'n waterverfskildery van F. de Rons.
Hierdie herehuis het as die woning van 'n handelaar met die naam Jan de Vos gedien. Die gebou is in 1697 gebou na die Italiaans-Vlaamse ontwerp van Willem de Bruyn. Die voorkant is in 1987 aan die hand van ou beelde gerestoureer.
Hierdie gebou is in 1697 na 'n ontwerp van Willem de Bruyn in 'n Italiaanse Barokstyl gebou vir die gilde van die kleremakers. Dit was oorspronklik bedoel as die middelpunt van 'n monumentale fasade wat al die aanliggende geboue sou dek het (soortgelyk aan die Hertoë van Brabant), maar die eienaars van die ander huise het geweier.
Bo-aan die gewel staan biskop Sint Bonifatius, die beskermheilige van die kleremakers.
Die Skildersgilde het die oorspronklike houthuis in 1533 met 'n steengebou vervang. Die grondvlak het 'n gotiese styl gehad, maar die invloed van die Renaissance was vanaf die eerste verdieping te bespeur. Die puinhoop wat na die bombardering van 1695 oorgebly het is deur 'n steenhouer aangekoop en hy het die huidige Renaissance-gebou daar laat bou.
Victor Hugo het vir 'n tyd lang hier onder die skuilnaam "Lanvin" gewoon, terwyl hy vir Napoleon III gevlug het. Dit was hier wat hy sy bekende politiese skrywe 'Napoléon le Petit' ("Die Klein Napoleon") geskryf het.
Die oorspronklike houtgebou het nog in 1695 hier gestaan, maar ná die bombardering van dié jaar het daar niks oorgebly nie en is die huidige steengebou gebou.
Die oorspronklike Broodhuis is in die 13de eeu gebou: 'n houtgebou waar bakkers hulle brood in 'n bedekte mark verkoop het (vandaar die naam). In die 15de eeu is die houtgebou met 'n steengebou vervang en gebruik vir die administrasie van die Hertog van Brabant. Met die val van die hertogdom aan die Huis van Habsburg het die gebou ook bekend geword as Maison du Roi ("die Koning se huis"), wat tans steeds die Franse benaming vir die gebou is. Tydens sy heerskappy in die 16de eeu het Karel V die gebou weereens laat herbou, die keer in 'n Gotiese styl, eenders aan die huidige voorkoms. Die stad het in 1873 aan Victor Jamaer opdrag gegee om die gehawende struktuur in 'n neo-gotiese styl op te knap, 'n taak wat uiteindelik twintig jaar sou duur.
Hierdie (van oorsprong) burgerlike woning is in 1697 gebou, ná die bombardering. Die argitek was moontlik Peter van Dievoet. Die Helm is in 1920 aansienlik gerestoureer.
Die Pou dateer uit dieselfde jaar as sy buurman, Die Helm, maar is reeds in 1882 restoureer.
Die herehuise by nommers 36 en 37 deel 'n voorkant. Hulle dateer beide uit 1696 en is tussen 1884 en 1886 gerestoureer.
Soos beide sy buurmanne, dateer hierdie herehuis ook uit 1696, die jaar na die bombardering.
Die Esel is die laaste herehuis op die mark en dateer uit 1696, maar is in 1916 gerestoureer. Teenoor hierdie gebou staan Die Koning van Spanje.
[wysig] Blomtapyt
Die Groot Markplein is bekend vir sy groot blomtapyt. 'n Uitgestrekte "tapyt" van 25 by 75 meter word met 500�000 tot 800�000 begonias geskep en word elke twee jaar vir 'n paar dae in die middel van Augustus vertoon. Die blomtapyt van 2010 sal die 17de geleentheid wees waarop die Groot Mark op hierdie wyse versier word. Die geleentheid is 'n groot trekpleister vir toeriste.
Die tapyte se ontwerp herinner aan egte tapyte, dié van 2008 was gebaseer op 'n werklike 18de eeuse tapyt wat in die Brusselse Stadhuis te sien is. Dit neem telkens tussen 80 en 100 vrywilligers vyf tot ses uur om die tapyt te voltooi.
[wysig] Wêrelderfenisgebied
UNESCO het die markplein in 1998 as La Grand-Place de Bruxelles tot 'n wêrelderfenisgebied verklaar. Volgens die instelling voldoen die Groot Mark aan die volgende twee kriteriums:

Summary:
Die Groot Markplein van Brussel (Frans: la Grand-Place de Bruxelles, Nederlands Grote Markt van Brussel) is die sentrale stadsplein in Brussel. Dit word omring deur versierde gildehuise in die Italiaanse Barokstyl, die stadsaal (Frans: Hôtel de Ville) en die Broodhuis (Maison du Roi). Die plein is Brussel se belangrikste toeristebestemming en saam met die Atomium en Manneken Pis een van die stad se gewildste landmerke. UNESCO het die Groot Markplein in 1998 tot 'n wêrelderfenisgebied verklaar.
Die Groot Markplein het met sy ryk versierde boukuns die mag van die plaaslike bourgeoisie versinnebeeld en was sodoende steeds ook 'n simbool van stedelike demokrasie. Toe die welvarende Brusselse gildes in die 15de eeu die gesag van die aristokratiese stadsregering oorgeneem het, het hulle met hierdie plein van kosbare gildehuise, waarvan sommige volledig van hout gebou is, ook 'n monument van burgerlike mag opgerig wat 1695 deur die Franse tot 'n puinhoop gebombardeer is.
Vandag word gereeld feeste op die Groot Markplein gehou. Aan die begin van Julie vind die jaarlikse "Ommegang", 'n geskiedkundige optog, hier plaas en die plein word tweejaarliks in mid-Augustus met 'n groot blomtapyt versier.