[bewerken] Klank en techniek
In het Oude Egypte waren het voornamelijk de slag- en snaarinstrumenten die gebruikt werden. De melodie werd voornamelijk gezongen; instrumenten en handgeklap dienden als ritmische begeleiding. Crotales, auloi en de harp waren populaire instrumenten. Het geheel werd vaak gedirigeerd.
Uit de Egyptische oudheid zijn enkele reliëfs gevonden die lijken op een partituur, bestaande uit bolletjes van verschillende formaten. Tot op heden hebben musicologen deze mogelijke vorm van muzieknotatie echter nog niet ontcijferd en daarom kan men slechts gissen hoe de oud-Egyptische muziek geklonken heeft. Representatieve bewijzen, zoals de instrumenten die zijn gevonden en de reliëfs die in Egyptische gebouwen zijn aangetroffen, scheppen een redelijk beeld van de muziek in het Oude Egypte. Tempelmuziek was vrij eentonig: er klonk een sistrum, en dat werd begeleid door de stem van zangers of zangeressen. De muziek die op feesten werd gespeeld bestond uit ensembles van instrumenten als de luit, percussie, fluit en kleppen, die begeleid werden door de stemmen van alle aanwezigen. De melodie in de Oud-Egyptische muziek was waarschijnlijk gebaseerd op een reeks hele toonafstanden, zoals kan worden opgemaakt uit het aantal gaten en de positie daarvan op de fluiten, hoewel er ook gedacht wordt aan een pentatonische reeks. Dit is echter niet met zekerheid te zeggen, aangezien oude Japanse fluitkunstenaars bewijzen dat het, door de fluit te hellen en de lippen te verplaatsen, theoretisch ook mogelijk is met zo'n fluit verhogingen en verlagingen te spelen. Het is de vraag of men deze techniek in het Oude Egypte kende.
[bewerken] Griekse invloeden
In de Late Tijd brachten de Grieken een aantal drastische veranderingen aan in de Egyptische muziek. De wijsgeer Pythagoras was daar een belangrijke spil in: diverse van zijn muziekwetenschappelijke theorieën, waaronder het Pythagoriaanse interval, werden tijdens zijn reizen in Egypte geïntroduceerd. Ook wordt gezegd dat de Grieken de heptatonische toonladder in Egypte introduceerden. Tot slot werden Egyptische instrumenten en muziekstijlen geleidelijk vervangen door de Griekse muzikale normen. Een voorbeeld hiervan is de introductie van het waterorgel in de 2e eeuw v.Chr., door een Egyptische Griek.
Tijdens de Griekse overheersing veranderde er in de muziek nog een interessant detail. De Grieken gebruikten in de Oudheid een andere definitie van 'hoge noten' en 'lage noten' dan dat de Egyptenaren aanvankelijk deden. Wat tegenwoordig en in het Oude Egypte als een hoge noot werd beschouwd, was in de Griekse Oudheid een lage noot. De Oude Egyptenaren namen deze definitie later van de Grieken over.
[bewerken] Instrumenten
De instrumenten die de Oude Egyptenaren gebruikten in hun muziek zijn in te delen in drie hoofdcategorieën: blaasinstrumenten, percussie-instrumenten en snaarinstrumenten.
[bewerken] Blaasinstrumenten
Blaasinstrumenten waren de eerste muziekinstrumenten die in de Egyptische muziek werden gebruikt. Aanvankelijk hadden ze de vorm van de (van oorsprong Griekse) auloi, een soort dubbele hobo. De auloi werd gebruikt sinds ongeveer de 28e eeuw v.Chr. en bestond uit twee delen, waarvan één deel korter was dan het andere, om zo verschillende tonen te kunnen creëren. Het langere gedeelte kon tevens gebruikt worden om akkoorden of lange noten te spelen, die onder de melodie doorklonken. Later in de Egyptische oudheid werden de twee delen van de aulos steeds vaker van elkaar gescheiden. Onder militairen en in het kader van de verering van goden als Ptah en Ra werden ook trompetten gebruikt, waarvan de trompetten van Toetanchamon een voorbeeld zijn. De trompet werd gebruikt sinds het Nieuwe Rijk.
In de 2e eeuw v.Chr. introduceerde Ktesibios uit Alexandrië het waterorgel, dat in de laatste eeuwen van de Egyptische oudheid steeds populairder werd.
[bewerken] Percussie
Uit ritmische overwegingen was percussie, met in het bijzonder de idiofonen, in de Egyptische muziek een zeer populaire instrumentengroep. De goden Sekhmet en Bes worden alom geassocieerd met de percussie. De twee belangrijkste percussie-instrumenten uit de Egyptische oudheid zijn de menat, een kleinere variant op de castagnetten, en het sistrum. Castagnetten waren in de mythologie opgedragen aan Hathor en het sistrum was in de Amarnaperiode vooral een middel om Aton te eren.
Het grote aantal idiofonen dat in de Egyptische oudheid werd gebruikt, naast het sistrum en de menat ook vaak instrumenten als kleppen en crotales, duidt erop dat ritme een belangrijk onderdeel was in de Egyptische muziek. Om dit ritme te handhaven werden niet alleen muziekinstrumenten, maar ook de handen aangegrepen. Leden van een orkest, maar ook het publiek, klapten in hun handen ter ondersteuning. Dit handengeklap was een vast onderdeel in veel liederen.
[bewerken] Snaarinstrumenten
De derde en laatste instrumentengroep binnen de Oud-Egyptische muziek was de groep van de snaarinstrumenten. Sinds het Oude Rijk werden bogen uit de jacht gebruikt om harpen van te maken. Zulke harpen kregen aanvankelijk acht tot twaalf snaren die waren gemaakt uit de darmen van dieren. Zowel mannen als vrouwen konden de, vaak zeer fraaie, harpen bespelen. In het Nieuwe Rijk werd er met de grootte en het aantal snaren steeds meer geëxperimenteerd.
De Egyptenaren waren waarschijnlijk de eersten die de luit gebruikten. Hun variant bestond uit een relatief kleine klankkast met zes of acht gaten daarin. De luit had twee tot vier snaren. De nek van de luit had veel weg van die van de moderne gitaar: de noten werd bepaald als de snaren werden ingedrukt op de plek waar zich een fret bevond.
[bewerken] Muziek in de Egyptische mythologie
Binnen de Egyptische mythologie stond muziek redelijk hoog in het vaandel. Dat blijkt onder andere uit het feit dat er in het Oude Egypte twee goden van de muziek waren: Bes en Hathor. Bes was een mannelijke dwerg die behalve voor de muziek ook opkwam voor de vreugde en voor de vrouwen en kinderen. Hij was vooral in de Late periode populair. Hathor was een vrouw in de vorm van een koe, die vooral in het Nieuwe Rijk (enkele eeuwen voor de Late Tijd) populair was. Ook zij was behalve godin van de muziek de godin van de vreugde. Bastet tenslotte werd soms omschreven als de Meesteres van het Sistrum. In veel van de beelden die van haar zijn gemaakt, heeft zij dan ook een sistrum in haar hand. De castagnetten, een soort slaginstrument, waren opgedragen aan de godin Hathor. In de Amarnatijd werd de zonnegod Aton veelal vereerd met sistra.
De Oud-Egyptische tempelmuziek was een zeer goed ontwikkeld muziekgenre en dat was voornamelijk te danken aan een groep elitevrouwen. Al sinds het Oude Rijk bestonden er in de Hathor-cultus zogenaamde marat's — in veel gevallen de vrouwen van farao's of andere belangrijke politici — die zongen en muziek speelden om de god te groeten en haar machtigheid te eren. In het Middenrijk kwamen er zelfs speciale muziekpriesteressen, zogenaamde khenywts, wier diensten bestonden uit muziek. In het Oude Rijk ontstond het fenomeen khener. Dit waren kleine ensembles van voornamelijk vrouwen, zogenaamde shemayets, die religieuze muziek maakten. Deze muziek werd aanvankelijk alleen uitgevoerd in tempels, maar later kwam de muziek ook op begrafenissen voor. Een Khener stond onder leiding van een weret khener, die leidster en mogelijk ook dirigente was. Mannen waren in de Oud-Egyptische muziek altijd ondergeschikt, en het waren dan ook slechts de mannen uit een lager sociaal milieu die zich op deze kunstuiting toelegden — ook in tempels.
Opvallend was de rol van blinden binnen de Oud-Egyptische tempelmuziek. Men ging ervan uit dat blinden, ter compensatie van hun gebrek aan zicht, een subliem gehoor hadden en dus veel meer gevoel ontwikkelden voor muziek. Zodoende werden veel blinde mensen muzikant. Dat bleef zo in het kopticisme.
[bewerken] Kopticisme
Toen in de 2e en 3e eeuw n.C. het Oude Egypte langzaamaan veranderde in een Koptische staat, bleven muziek en mythologie onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Koptische muziek was, uiteraard, puur religieus. In de beginperiode van het Kopticisme was de Koptische muziek doordrongen van Oud-Egyptische invloeden, omdat het Christendom tijdens de Griekse overheersing verboden was en de muziek zich niet verder kon ontwikkelen. Dat betekende dus dat Koptische muziek voornamelijk een ritmisch geheel voorstelde en de tekst, het waren hymnes en chanten, het belangrijkst was. De instrumenten die tegenwoordig in de Koptische muziek gebruikt worden zijn nog steeds voornamelijk de idiofonen, met crotales en bekkens als de belangrijkste voorbeelden. Dankzij Cantor Mikhail Girgis El Batanouny zijn er een heleboel Koptische liederen bewaard gebleven, aan de hand waarvan ook meer duidelijkheid geschapen wat betreft andere Oud-Egyptische muziek.
[bewerken] Feesten
Muziek was niet alleen belangrijk in Oud-Egyptische tempels; ook feesten als geboorten, verjaardagen, bruiloften en zelfs begrafenissen waren niet compleet zonder instrumentatie. De muziek hier werd als vanzelfsprekend een stuk minder strak en statig gespeeld dan tempelmuziek. Ensembles van zangers, fluitisten, harpisten, percussionisten, luit- en lierspelers speelden op een redelijk volume ritmische muziek. In juwelen gehulde danseressen haalden hierop acrobatische kunsten uit, terwijl de muzikanten hun best deden om het publiek mee te laten klappen, zingen of spelen (op kleine instrumenten als het sistrum).
De mensen die op feesten speelden waren over het algemeen professionele musici, zowel van het mannelijk als het vrouwelijk geslacht. Anders dan de shemayets stonden deze muzikanten niet erg hoog op de sociale ladder. De feesten en haar musici waren echter wel zeer populair, en vreugde werd in het Oude Egypte als een belangrijk onderdeel van het leven gezien. Behalve uit muziek bestonden de feesten vooral uit eten, drinken en het onderhouden van sociale contacten.
[bewerken] Overblijfselen
Hoewel er in het Oude Egypte geen muziek genoteerd is, zijn er diverse liedteksten bewaard gebleven. De hymne voor Aton is daar een bekend voorbeeld van. De tekst van deze hymne werd gevonden in graf WV 23 in de Vallei der Koningen en lijkt opvallend veel op psalm 104 uit de Bijbel. Een deel van de tekst van de hymne luidt:
Deze tekst was gericht naar Aton, die in de 18e dynastie door Echnaton en zijn volgelingen werd beschouwd als de enige God.
Er zijn honderden reliëfs bekend waarop mensen te zien zijn die een muziekinstrument bespelen, dansen of luisteren naar muziek. Onder andere in de graftombe van Chnumhotep en Nianchchnum zijn dansers en muzikanten op de muren afgebeeld. Ook zijn er diverse teksten bewaard gebleven, waaruit blijkt hoe belangrijk muziek voor de Egyptenaren was. Enkele voorbeelden hiervan:
In de latere muziek zijn nog een aantal invloeden van de Egyptenaren te herkennen. Zo was het sistrum de voorloper van de tamboerijn en is de luit (later onder andere populair in de barokmuziek) waarschijnlijk door de oude Egyptenaren uitgevonden. Bovendien zijn er door egyptologen onderdelen van instrumenten gevonden, die kenmerken lijken te hebben van de huidige gitaar. De Koptische muziek1, die door musicologen wordt gezien als een belangrijke afstammeling van de Oud-Egyptische muziek, bestaat nog immer.
[bewerken] Imitatie
Diverse hedendaagse componisten hebben geprobeerd een zo werkelijk mogelijk beeld te scheppen van Oud-Egyptische muziek. De Vlaamse componist Wouter Smekens schreef bijvoorbeeld het stuk Uin-Ouq, waarin onder andere een triangel, een menat en een aulos voorkomen. Hoewel het door gebrek aan Oud-Egyptische notenschrift niet te controleren is of dit stuk wat betreft klank ook maar in de buurt komt van de echte Oud-Egyptische muziek, kan het voor een ieder die geïnteresseerd is in het Oude Egypte, interessant zijn om te beluisteren ( ). De Amerikaanse minimalist Philip Glass heeft in zijn muzikale biografie van Achnaton (de opera Akhnaten) enkele Oud-Egyptische teksten, waaronder de Hymne van Aton en het Boek der Doden gebruikt. In de opera wordt geprobeerd een Oud-Egyptische sfeer te scheppen, maar er zitten in de muziek veel (moderne, minimalistische) toevoegingen van de componist zelf.

Summary:
In het Oude Egypte speelden muziek en dans een belangrijke rol. De Egyptenaren beschouwden muziek als een manier om vreugde te bevorderen en om zorgen te vergeten. Bovendien diende muziek om godheden te eren: uit de Egyptische oudheid zijn diverse hymnes bewaard gebleven.
Muziek is waarschijnlijk gedurende de hele Egyptische oudheid van belang geweest. Het eerste directe bewijs hiervan stamt echter pas uit ongeveer 31e eeuw v.Chr., toen verschillende reliëfs met dansen werden aangebracht in onder andere tempels en tombes. Muziek kwam in alle sociale kringen voor en werd gespeeld in tempels, paleizen, werkplaatsen, boerderijen en zelfs op slagvelden. De muzikanten die in tempels speelden (meestal vrouwen, zogenaamde shemayets) stonden het hoogst op de sociale ladder. Veel goede, getalenteerde artiesten werden uitgenodigd door de farao om aan het hof te werken en zij werden daarom ook zeer gerespecteerd. Zij die muziek maakten op feesten stonden iets lager in de maatschappij.


[bewerken] Kenmerken
Het schild van de soepschildpad kan een lengte bereiken van 90 tot 100 centimeter, het gewicht van dergelijke exemplaren bedraagt meestal niet meer dan 160 kilo. Het grootst bekende exemplaar werd met een schildlengte van 153 centimeter aanzienlijk langer maar is een zeldzame uitschieter .
Het schild is laag en breed en enigszins hart-vormig, het schild wordt langwerpiger van vorm bij oudere dieren. Het schild heeft een duidelijke lengtekiel op het midden, getande of gezaagde hoornplaten ontbreken. Jonge dieren hebben een bulterig schild, dit trekt bij naarmate het dier ouder wordt en heel oude exemplaren hebben een vrijwel glad schildoppervlak. De kleur van het schild is variabel maar meestal bruin tot groen of met lichtere, straalsgewijze tot golvende strepen die geel, wit of rood kunnen zijn. Begroeiing door algen en andere organismen kan de werkelijke kleur vervangen. Het buikschild is wit tot witgeel van kleur. Pasgeboren juvenielen zijn glanzend zwart aan de bovenzijde en helder wit aan de onderzijde.
Het rugschild is voorzien van stevige hoornplaten. Het aantal en de positie van de hoornplaten verschilt per soort en hieraan kunnen de verschillende zeeschildpadden worden onderscheiden. De soepschildpad heeft net als de karetschildpad en de platrugzeeschildpad altijd 5 vertebrale schilden op het midden van het schild met aan weerszijden 4 costale (ook wel laterale) platen. De onechte karetschildpad heeft steeds 5 costale platen, net als de warana en Kemps schildpad tenslotte heeft 5 of meer costale platen.
De voorpoten zijn net als bij alle zeeschildpadden omgevormd tot krachtige flippers waarmee roeiende bewegingen worden gemaakt tijdens het zwemmen. De achterpoten zijn kort maar relatief breed en dienen als roer en worden ook gebruikt bij het uitgraven en weer dichtgooien van het nest door het vrouwtje. De huid van de kop en de poten is variabel van kleur; van groen tot geelachtig of bruin. De schubben zijn vaak heel donker gekleurd tot zwart en vanwege de lichtere huid ertussen ontstaat een nettekening op de kop en poten. Op iedere voorpoot is een duidelijk zichtbaar, kegelvormig uitsteeksel aanwezig dat wit van kleur is en bekend staat als het klauwrestant. Het is een overblijfsel van de 'vingers' van de schildpad, zowel de vingers als de tenen zijn bij alle zeeschildpadden verdwenen. Het klauwrestant is gepositioneerd op ongeveer twee derde vanaf de basis van de voorpoot, aan de voorzijde. De soepschildpad is hieraan van de karetschildpad te onderscheiden doordat de laatste soort telkens twee van deze klauwresten heeft, de tweede zit meer naar het uiteinde. De onechte karetschildpad heeft soms één en soms twee klauwresten en is hieraan dus niet altijd te onderscheiden.
De schubben op de kop zijn kenmerkend in vergelijking met andere zeeschildpadden. De soepschildpad heeft één paar schubben tussen de ogen, die de prefrontale schubben worden genoemd. De karetschildpad, de onechte karetschildpad, de warana en Kemps schildpad hebben hier twee paar schubben waarbij er bij de onechte karetschildpad een vijfde schub in het midden van de vier schubben aanwezig is, de interprefrontale schub.
De ogen zijn relatief groot en hebben een ronde pupil. Ze kunnen volledig worden gesloten door de beweegbare onderste en bovenste oogleden die geelachtig van kleur zijn. De lens of aquula is aangepast op het zien onder water. De soepschildpad heeft net als alle zeeschildpadden zoutklieren. Dit zijn gespecialiseerde en sterk aangepaste traanklieren die het bij het voedsel ingeslikte zout uitscheiden. De zoutklieren zijn één van de grootste constructies in de schedel en zijn groter dan de hersenen. De zoutklieren lopen inwendig over het oog. Het uitgescheiden zout is bij zich in het water bevindende dieren niet te zien maar de eierleggende vrouwtjes lijken door de constante afscheiding te 'huilen'. Ook de juvenielen hebben direct functionerende zoutklieren, die relatief veel groter zijn dan die van volwassen exemplaren. De zoutklieren zijn belangrijk omdat ze de taak van de nieren gedeeltelijk overnemen; de schildpad krijgt zoveel zout binnen dat de nieren het afvoeren ervan niet aankunnen.
De soepschildpad heeft als een van de weinige zeeschildpadden geen uit-stekende, snavelachtige punt aan het einde van de bek. De onder- en bovenzijde van de bek, die ook wel tomium wordt genoemd, sluiten goed op elkaar aan. De rand van de bek is tandachtig gezaagd, wat een aanpassing is op het eten van planten, zie ook onder het kopje voedsel.
De schildpad heeft een slakkenhuis, een stijgbeugel en een trommelvlies, maar omdat deze laatste verborgen zit achter de tympale schub heeft de soepschildpad geen best gehoor. Vooral geluiden met een frequentie tussen 300 en 400 Hertz kunnen worden waargenomen met een maximale belasting tot 2000 Hertz.
Mannetjes zijn van de vrouwtjes te onderscheiden aan hun grootte; mannetjes worden gemiddeld langer en hebben een relatief smaller rugschild. Het schild loopt bij de mannetjes taps toe aan de achterzijde in vergelijking met de vrouwtjes. De staart is bij vrouwtjes relatief kort en komt niet ver voorbij de rand van het rugschild, de staart van de mannetjes is veel langer en beweeglijk in zijwaartse positie. Aan het einde van de staart is een verhoornd, nagelachtig uitsteeksel aanwezig dat bij de vrouwtjes ontbreekt en gebruikt wordt om het vrouwtje tijdens de paring vast te houden. Tenslotte hebben de mannetjes een groter en naar achter gekromd klauwrestant aan de voorpoot, wat eveneens dient om het vrouwtje beter te ankeren tijdens de paring.
[bewerken] Onderscheid met andere soorten
De soepschildpad is gemakkelijk te verwarren met verschillende andere soorten, zie ook zeeschildpadden. De belangrijkste onderscheidende kenmerken met de zes andere in zee levende schildpadden zijn:
[bewerken] Verspreiding en habitat
De soepschildpad heeft van alle zeeschildpadden de grootste verspreiding; de soort zet de eieren af in 80 landen en komt voor in de kustwateren van 140 landen. Over het algemeen is de soepschildpad te vinden in gebieden waar de temperatuur niet onder de 20° Celsius komt, maar ook in meer gematigde streken worden exemplaren aangetroffen.
Wereldwijd zijn er naar schatting zo'n 2,2 miljoen soepschildpadden. Langs de oostkust van de Verenigde Staten wordt het aantal jaarlijks nestende schildpadden geschat op 200 tot 1100. De exemplaren die langs de Pacifische kust eieren afzetten doen dit voornamelijk op het atol French Frigate Shoals, onderdeel van Hawaï. In de Indische Oceaan wordt het aantal nestende vrouwtjes in Oman, één van de belangrijkste afzetplaatsen, geschat op 6000 tot 20.000. In Australië komen jaarlijks naar schatting zo'n 70.000 vrouwtjes de eieren afzetten, overwegend in het Groot Barrièrerif.
De soepschildpad komt voor in de Atlantische Oceaan, de Grote Oceaan, de Indische Oceaan, de Middellandse Zee en Zwarte Zee. In de Noordzee komt de schildpad alleen in het zuidelijke deel voor maar afgedwaalde exemplaren worden soms gezien voor de Nederlandse kust. In 1952 werd een jonge soepschildpad met een schildlengte van 36 centimeter aangetroffen op het strand van Petten. Ook voor de Schotse kust is een soepschildpad gesignaleerd tijdens vogeltellingen. In 2003 spoelde een levend exemplaar met een schildlengte van 75 centimeter aan in Guernsey, één van de Kanaaleilanden.
De soepschildpad komt volgens de Rode Lijst van de IUCN (2004) voor in de volgende landen en eilanden: Amerikaans-Samoa, Amerikaanse Maagdeneilanden, Angola, Anguilla, Antigua en Barbuda, Australië, Bahrein, Bangladesh, Barbados, Belize, Brazilië, Britse Maagdeneilanden, China, Christmaseiland, Cocoseilanden, Colombia, Comoren, Cookeilanden, Costa Rica, Cuba, Cyprus, Dominica, Dominicaanse Republiek, Ecuador (Galapagoseilanden), Egypte, Equatoriaal-Guinea, Eritrea, Fiji, Filipijnen, Frans-Guyana, Frans-Polynesië, Grenada, Guam, Guyana, Haïti, India, Indonesië (Bali, Irian Jaya, Jawa, Kalimantan, Kleine Soenda-eilanden, Molukken, Celebes, Sumatra), Iran, Jamaica, Japan, Jemen, Kenia, Kiribati, Koeweit, Madagaskar, Maldiven, Maleisië, Marshalleilanden, Martinique, Mauritanië, Mayotte, Mexico, Micronesië, Mozambique, Myanmar, Nederlandse Antillen (Bonaire, Bovenwindse Eilanden), Nieuw-Zeeland, Nicaragua, Nieuw-Caledonië, Niue, Noordelijke Marianen, Oman, Oost-Timor, Pakistan, Palau, Panama, Papoea-Nieuw-Guinea, Peru, Principe, Puerto Rico, Réunion, Sint-Helena (Ascension), Saint Kitts en Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent, Sao Tomé, Saoedi-Arabië, Senegal, Seychellen, Sierra Leone, Salomonseilanden, Somalië, Sri Lanka, Suriname, Tanzania, Thailand, Tokelau-eilanden, Tonga, Trinidad en Tobago, Turkey, Turks- en Caicoseilanden, Tuvalu, Vanuatu, Venezuela, Verenigde Arabische Emiraten, Verenigde Staten (Florida, Hawaï) en Vietnam. In Israël is de soepschildpad waarschijnlijk uitgestorven, op Bermuda is de soort gereïntroduceerd.
[bewerken] Habitat
De soepschildpad leeft in ondiepe wateren langs de kust waar genoeg zonlicht doordringt om plantengroei mogelijk te maken waar de schildpad van leeft. Geschikte leefplaatsen zijn baaien, rotskusten en kusten van vulkanische eilanden. De juvenielen leven op open zee, waar ze gevonden worden in drijvende plantenmassa's. Het is niet precies bekend hoe oud ze zijn als ze van habitat veranderen en net als de volwassen dieren ondiepere wateren opzoeken.
[bewerken] Levenswijze
De levenswijze van de soepschildpad is goed onderzocht, het is één van de langst bestudeerde schildpadden en veel van wat we weten over de zeeschildpadden is uit waarnemingen van de soepschildpad bekend zoals het feit dat grote afstanden worden afgelegd.
De soepschildpad is overdag actief maar tijdens het zwemmen moet de schildpad vlak onder het wateroppervlak blijven omdat iedere paar minuten adem gehaald moet worden. Als de schildpad rust gebeurt dit vaak onder water zoals in rotsspleten en in grote holen. Soms wordt 's nachts het land wel betreden om te slapen. De soepschildpad kan de adem ongeveer 2,5 uur inhouden om te slapen. De soepschildpad is actief bij een watertemperatuur tot 8 graden Celsius. Bij een lagere temperatuur wordt de schildpad inactief en drijft tegen het wateroppervlak.
De soepschildpad is de enige zeeschildpad waarvan bekend is dat wel eens een zonnebad wordt genomen, de schildpad hijst zich overdag op het strand om te zonnen. Bij andere in zee levende soorten is dit gedrag niet waargenomen en komen voor zover bekend alleen de vrouwtjes om de twee tot vier jaar aan land en alleen om de eieren af te zetten wat meestal 's nachts gebeurt. Vermoed wordt dat het nemen van een zonnebad te maken heeft met de aanmaak van vitamine D, nodig voor de vorming van botten. Een andere theorie is dat de schildpad zo uit het bereik blijft van de tijgerhaai Galeocerdo cuvier , één van de belangrijkste natuurlijke vijanden.
De schildpad is een goede zwemmer die grote afstanden aflegt. Dit gebeurt met name in de voortplantingstijd als de dieren van hun foerageergebieden naar de afzetplaatsen van de eieren trekken. Meestal trekken de dieren langs de kust van het foerageergebied naar het voortplantingsgebied maar er zijn waarnemingen bekend van exemplaren die de oceaan overstaken. Exemplaren van Braziliaanse populaties zetten de eieren af in Ascension, wat betekent dat ze meer dan 1000 kilometer moeten afleggen.
De gemiddelde kruissnelheid van de soepschildpad is waarschijnlijk zo'n 6 kilometer per uur, maar in nood kan een snelheid worden bereikt van 24 kilometer per uur. Alleen de lederschildpad is in staat dergelijke snelheden te bereiken.
[bewerken] Voortplanting
De voortplantingstijd is afhankelijk van de geografische locatie. Bij exemplaren die aan land komen in de Amerikaanse staat Florida loopt de voortplantingstijd van juni tot september.
Net als bij alle schildpadden klimt het mannetje op het vrouwtje tijdens de paring en bevrucht hij haar inwendig. Het mannetje bijt het vrouwtje in haar nek en kop om zich te ankeren wat een agressieve indruk maakt. De paring kan tot 12 uur duren en een vrouwtje paart met meerdere mannetjes. De mannelijke soepschildpad kan ieder jaar deelnemen aan de voortplanting maar de vrouwelijke exemplaren slaan regelmatig een jaar over en zetten gemiddeld om de twee tot drie jaar eieren af. Slechts zelden zet een vrouwtje twee jaar achter elkaar eieren af.
Het vrouwtje klimt meestal ´s nachts aan land om haar eieren af te zetten wat een hachelijke zaak is omdat ze niet is aangepast op een leven op het land. De schildpad moet veel energie verbruiken om zich op enige afstand van de vloedlijn te verplaatsen. Het nest wordt gegraven met de achterpoten waarna de eieren worden gedeponeerd. Het vrouwtje verkeert tijdens de afzet in een soort trance, waarbij ze gemakkelijk genaderd kan worden. De hele operatie duurt in totaal zo'n twee uur. Nadat de eieren zijn afgezet en het nest weer is dichtgegooid met de achterpoten ontwaakt ze weer en keert terug naar de zee. Door de eieren niet alleen te begraven maar het nest ook weer dicht te gooien wordt voorkomen dat roofdieren en andere vleeseters de eieren gemakkelijk kunnen opsporen. De verschillende nesten die een vrouwtje per seizoen graaft zijn vaak verspreid als het gaat om de hoogte, sommige nesten worden op enige afstand van de vloedlijn afgezet, andere meer aan de waterzijde. Als de eieren echter te dicht bij de waterkant worden begraven, bestaat het risico op overstroming, waarbij de embryo's onvermijdelijk verdrinken. Een zwanger vrouwtje zet haar eieren af in zo'n 2 tot 5 nesten.
De eieren zijn wit van kleur en zijn zo'n 44 millimeter in doorsnede. Net als alle zeeschildpadden hebben de eieren geen harde schaal maar een meer rubberachtige, zachte schaal. De eieren zijn als ze worden afgezet bedekt met een laagje slijm zodat ze niet beschadigd raken als ze op elkaar vallen tijdens de afzet. De incubatietijd is afhankelijk van de omgevingstemperatuur en kan variëren van ongeveer 40 tot 70 dagen, gemiddeld ongeveer 65 dagen. Het aantal eieren varieert per geografische locatie; in de Amerikaanse staat Florida blijkt uit tellingen dan het aantal varieert van 75 tot 200, met een gemiddelde van 136.
Soepschildpadden kennen een zogenaamde temperatuursafhankelijke geslachtsbepaling of temperature sex determination (TSD). Dit wil zeggen dat het geslacht van de uit het ei kruipende juvenielen af hangt van de omgevingstemperatuur waarbij het embryo zich ontwikkeld. Bij een ontwikkelingstemperatuur van 29° Celsius of hoger ontstaan alleen vrouwtjes, bij een lagere temperatuur ontstaan al naar gelang het verschil steeds meer mannetjes. Het geslacht wordt dus niet genetisch bepaald zoals bij de meeste dieren. Bij de soepschildpad is dit fenomeen uitgebreid onderzocht waardoor er veel over bekend is. Tegenwoordig weten we dat vele andere reptielen zoals veel schildpadden, alle krokodilachtigen en sommige hagedissen eveneens een van de incubatietemperatuur afhankelijke geslachtsbepaling kennen.
De juvenielen gebruiken hun eitand om de schaal te openen waarna deze gemakkelijk scheurt en ze uit het ei kruipen. Omdat ze zich allemaal onder dezelfde omstandigheden hebben ontwikkeld komen ze gesynchroniseerd uit. Ze graven zich vervolgens uit door bewegingen met de poten te maken. Hierdoor valt het zand boven de bovenste schildpadden naar onder waardoor ze het nest naar boven wordt verplaatst tot ze het kunnen verlaten. Als de bovenste laag zand te warm is weten de schildpadjes dat het nest door de zon wordt beschenen en worden de graafbewegingen gestaakt. Alleen als het zand relatief koel is graven ze zich volledig uit wat uitdroging door de hitte van de zon voorkomt evenals aanvallen van dagactieve dieren. De schildpadjes rennen zo snel mogelijk naar het water, wat herkend wordt doordat de zee verlicht is door reflectie van de hemel. Ook het aflopende strand kan een rol spelen bij de navigatie. De juvenielen zijn donker tot zwart van kleur en doen vanwege de verhoudingsgewijs grote kop en poten aandoenlijk aan. Ze zijn bij hun geboorte zo'n 5 centimeter lang en hebben een gewicht van ongeveer 25 gram. De eerste anderhalve dag tot twee dagen zwemmen ze onophoudelijk om zo in de open zee te geraken. Ze groeien snel, in tegenstelling tot subadulte en met name de volwassen exemplaren.
De soepschildpad is voor zover bekend één van de langzaamst groeiende gewervelden. Het is onbekend hoe lang het duurt voor de juvenielen de volwassenheid bereiken maar geschat wordt dat het 25 tot 50 jaar duurt voor de vrouwtjes geslachtsrijp worden. De ontwikkelingsduur hangt sterk samen met de geografische locatie wat weer een gevolg is van het menu dat uit planten bestaat en hierdoor weinig voedzaam is. Als de favoriete planten ontbreken groeit de soepschildpad langzaam zoals rond Australië waar geen Zostera- soorten voorkomen. Hier kan het tot 70 jaar duren eer de schildpad voor het eerst aan land komt voor de afzet van de eieren. Uit een studie naar de schildpad in Hawaï waar de favoriete planten juist veel voorkomen zijn exemplaren aangetroffen die geslachtsrijp bleken op een leeftijd van 11 jaar . De maximale leeftijd van de soepschildpad wordt geschat op 80 tot 120 jaar. Een exemplaar dat erg oud is geworden werd vanaf 1936 gehouden in Artis tot het in 1997 verhuisde naar een dierentuin in Madrid.
[bewerken] Voedsel
De soepschildpad is een omnivoor waarbij de juvenielen een ander dieet hebben dan de volwassen dieren. Juvenielen leven op open zee (pelagisch) waar ze jacht maken op kleine zwemmende diertjes als kwallen, kreeftachtigen en andere organismen die tot het nekton behoren. Naarmate ze ouder worden gaan ze echter steeds meer plantaardig materiaal eten en bij een schildlengte van ongeveer 20 centimeter schakelen ze vrijwel volledig over op plantaardig voedsel. Een kleine fractie van het menu bestaat uit dierlijk materiaal zoals kreeftachtigen, schijfkwallen en ribkwallen. De schildpad krijgt deze diertjes waarschijnlijk binnen als 'bijvangst' omdat ze net als de soepschildpad bezig zijn planten te eten.
Het menu van de soepschildpad bestaat uit delen van mangroveplanten zoals wortels en bladeren en verschillende groen-, bruin- en roodwieren. Ook de planten uit de volgende geslachten worden gegeten; Cymodocea, Halodule, Halophila, Posidonia, Portulaca, Thallasia en Zostera. De soepschildpad is echter kieskeurig; van de 400 soorten algen die rond Hawaï voorkomen worden slechts negen soorten regelmatig gegeten. Uit een 28- jaar durend onderzoek blijkt dat de schildpad zich wel gemakkelijk aanpast op invasieve soorten; planten die oorspronkelijk niet voorkomen in een gebied maar goed gedijen. In de wateren rond Hawaï worden exotische plantensoorten opgenomen in het menu als ze in grote getale aanwezig zijn. Van alle plantensoorten die de schildpad eet blijken de belangrijkste drie, Acanthophora spicifera, Hypnea musciformis en Gracilaria salicornia, pas sinds enkele decennia voor te komen. Het aantal soepschildpadden nam gedurende het onderzoek toe.
De soepschildpad is een grazer die de plantendelen met de bek afscheurt. De randen van de bek zijn voorzien van kleine, gezaagde uitsteeksels wat een aanpassing is op het overwegend plantaardige voedsel. Één van de belangrijkste waardplanten is zeegras (Zostera). Deze plant groeit na te zijn aangevreten snel aan door nieuwe scheuten te vormen wat voordelig is voor de schildpad omdat deze voedzamer zijn. De soepschildpad komt wel eens voor met de zeekoeien, dit is een orde van vier soorten in zee levende zoogdieren die eveneens een grazende levenswijze hebben onder water.
Net als op het land levende dieren die voornamelijk planten eten maakt de soepschildpad gebruik van bacteriën in de darmen om de planten beter te verteren. Een andere overeenkomst is het efficiënte spijsverteringsstelsel dat verhoudingsgewijs veel langer is dan dat van carnivoren. Het spijsverteringskanaal van een vrouwtje met een schildlengte van iets meer dan een meter bleek bij dissectie een lengte te hebben van 18,5 meter. Bij de soepschildpad is de spijsvertering goed onderzocht; in de darmen van hetzelfde vrouwtje werden bacteriën aangetroffen die de uit cellulose opgebouwde celwanden van planten kunnen verteren. Ze werden met name aangetroffen vanaf 5 meter van de mond met een piek op acht meter. Ook trilhaardiertjes en zweepdiertjes werden aangetroffen in de darmen.
[bewerken] Vijanden
De soepschildpad heeft met name als embryo en juveniel te duchten van een breed scala aan vijanden, oudere exemplaren hebben een groter en harder schild en zijn daardoor minder gevoelig voor aanvallen van andere zeedieren. Volwassen exemplaren met een schildlengte van meer dan 70 centimeter hebben op grote haaien na helemaal geen vijanden meer en alleen oude en verzwakte exemplaren zijn kwetsbaar.
De eieren kunnen net als alle zeeschildpadden ten prooi vallen aan de meest uiteenlopende dieren, van geleedpotigen tot zoogdieren, reptielen en vogels. Voorbeelden zijn mieren, bepaalde krabben, vossen, opossums, slangen, zeevogels, wasberen, coyotes, ratten en verschillende vogels als gieren.
De juvenielen zijn de eerste paar jaar kwetsbaar omdat ze erg klein zijn en nog geen hard schild hebben. Ze worden gegeten door jonge haaien, verschillende tuimelaars, verschillende rovende vissen als gepen en makrelen en zeevogels als meeuwen, die de schildpadden oppikken uit het water als ze boven komen om te ademen. De soepschildpad kan zich niet actief verdedigen en duikt een tijdje onder bij een confrontatie met vijanden.
[bewerken] Bedreiging
De soepschildpad is een bedreigde diersoort die over het algemeen in aantal en verspreidingsgebied achteruitgaat. In sommige streken zijn de populaties groeiend of stabiel, in andere streken gaat de soort hard achteruit. Op het Indonesische eiland Bali zijn er lange tijd geen eierleggende exemplaren waargenomen. De IUCN schat de achteruitgang van het aantal nestelende vrouwtjes over de laatste drie generaties op 48 tot 67%. Volgens recent onderzoek uit 2003 wordt geschat dat het totale aantal individuen de afgelopen 50 jaar met 90% is afgenomen.
Er zijn verschillende bedreigingen, zowel van natuurlijke als menselijke aard. Door de vele natuurlijke vijanden die het grootste deel van de eieren en de juvenielen opeten is het aantal schildpadden dat de volwassenheid bereikt door natuurlijke omstandigheden al klein. Door de menselijke invloed worden vooral de volwassen exemplaren gedood zodat het aantal eierleggende exemplaren kleiner wordt. Andere bedreigingen door de mens zijn de vervuiling van de neststranden en het leefgebied met olie, drijvend afval en achtergelaten visnetten waar de schildpad in verstrikt kan raken en vervolgens verdrinkt. Daarnaast wordt de habitat wereldwijd vernietigd of aangetast. Het bouwen van woningen en hotels langs de kust doet het strandoppervlak verkleinen, het gedrag van toeristen in het water kan gevaarlijk zijn doordat de schildpadden overvaren kunnen worden. Het crossen op het strand door auto- en motorvoertuigen kan het nest beschadigen terwijl nachtelijke zwempartijen zowel de eierleggende vrouwtjes als de uit het ei kruipende juvenielen verstoren. Soms komt een schildpad in de netten van vissers terecht maar hiertegen zijn wel maatregelen mogelijk zoals het gebruik maken van zogenaamde turtle excluder devices (TED's). Dit zijn netten met daarin een soort klep waar de schildpadden door kunnen ontsnappen. Omdat dit niet alleen de schildpadden redt maar ook voorkomt dat het volledig wordt verwoest door een schildpad in doodsstrijd, zijn TED's ook voor de vissers commercieel interessant. Toch blijft de visserij de belangrijkste oorzaak van het onbedoeld doden van de volwassen schildpadden als bijvangst en vooral trawlers die op garnalen vissen.
Een indirect door de mens veroorzaakte bedreiging zijn invasieve soorten, dit zijn dieren en planten die terecht gekomen zijn in gebieden waar ze niet thuis horen en de lokale soorten bedreigen. Het belangrijkst zijn geïntroduceerde dieren als ratten, zwijnen en andere nestpredatoren. Ook planten kunnen echter een nadelige invloed hebben op de soepschildpad, zoals de Austalische pijnboom (Casuarina equisetifolia). Deze boom groeit onder andere langs de kust van Florida en doordat de boom het strand overschaduwt is de incubatietemperatuur van de eieren die afgeschermd worden van zonlicht lager wat een negatieve invloed heeft. Andere planten overwoekeren het strand of hebben sterke wortels zodat de vrouwtjes geen nest meer kunnen graven.
Een steeds groter wordende bedreiging waarvan de impact niet overal bekend is, is lichtvervuiling. De jonge zeeschildpadden komen meestal 's nachts uit hun ei, waarna ze naar de zee kruipen. Vroeger dacht men dat ze zich afkeren tegen het donkere land maar tegenwoordig is bekend dat ze zich juist aangetrokken voelen door de door de hemel verlichte zee. Als de kust verlicht is raken ze echter in de war waarna ze het land op kruipen. Hier maken ze geen schijn van kans en vele juvenielen vinden zo vroegtijdig de dood.
Bij de soepschildpad is een ziekte beschreven die de huid aantast. Deze ziekte, fibropapillomatose genoemd, wordt veroorzaakt door een aan herpes verwant virus en zorgt voor misvormingen van de huid. Dit resulteert in tumorachtige gezwellen die bij aangetaste exemplaren duidelijk te zien zijn. Het is niet bekend of de ziekte wordt doorgegeven door lichamelijk contact of dat de ziekte zich verspreid door besmette afscheidingen zoals huidschilfers of ontlasting. Vroeger werd wel gedacht dat de soepschildpad zou kunnen worden uitgeroeid door het virus en biologen vreesden zelfs dat alle zeeschildpadden wel eens zouden kunnen verdwijnen. Tegenwoordig is bekend dat de volwassen soepschildpadden van de ziekte kunnen genezen. Vermoed wordt dat vervuiling en de daarmee gepaard gaande aantasting van het afweersysteem een belangrijke oorzaak is. Hoewel er een stijging in het aantal gevallen is vastgesteld wordt het voorkomen van de ziekte vaak overdreven. Zo zouden gemiddeld meer exemplaren in de enorme Amerikaanse lagune Indian River Lagoon in Florida besmet zijn met fibropapillomatose. De gegevens zijn echter gebaseerd op het tellen van in netten verzeild geraakte exemplaren. Omdat de dieren door de ziekte ernstig kunnen worden aangetast is de kans groter dat juist besmette schildpadden in de netten terecht komen in vergelijking met gezonde exemplaren.
[bewerken] Consumptie
De soepschildpad is commercieel interessant omdat er vraag is naar zowel het vlees, de eieren, de huid als het schild. Al vanaf de zeventiende eeuw wordt de soepschildpad op grote schaal gevangen en verwerkt in schildpadsoep. Niet alleen wordt het vlees als smakelijk ervaren, het eten van schildpadvlees of -eieren zouden volgens de traditie ook de potentie verhogen in onder andere delen van Azië. In vroeger tijden werd de schildpad op een dusdanig grote schaal gedood en verwerkt dat er zelfs een vleesverwerkende fabriek bestond in Florida die draaide op het verwerken van soepschildpadden. Het vlees van de soepschildpad is niet zo tranig als dat van andere soorten als de lederschildpad en bevat geen giftige naaldjes die uit prooidieren zijn onttrokken zoals het geval kan zijn bij de karetschildpad.
Het bekendste gerecht is uiteraard de befaamde schildpadsoep, waarvoor het vlees wordt gebruikt. De schildpad wordt bereid door de kop en poten van het lichaam te hakken en de brug tussen het rug- en buikschild door te snijden. Vervolgens kan de schildpad letterlijk opengeklapt worden en kan het vlees verwijderd worden. Ook het vlees van de poten wordt gebruikt. Vooral het groene, kraakbeenachtige weefsel direct onder de hoornplaten van het buikschild, het zogenaamde calipee, wordt gezien als een echte delicatesse en is veel geld waard. Het vlees wordt als een biefstuk gebakken of in blokjes of reepjes gesneden en gebruikt in soepen, sauzen en stoofpotten. Het vlees van de soepschildpad zou smaken naar kalfsvlees.
De eieren van de soepschildpad zijn - net als die van alle schildpadden - vloeibaar van binnen maar worden niet hard na het koken zoals bij vogeleieren. De eieren worden ontdaan van de rubberachtige schaal waarna de inhoud op smaak wordt gebracht met peper en zout en wat boter. In exotische landen wordt zowel het vlees als de eieren soms aangeboden als delicatesse.
De handel in zowel de volwassen schildpad als de eieren, die beide veel geld waard zijn in de illegale handel, heeft er toe bijgedragen dat de soepschildpad veel minder algemeen is dan enkele decennia geleden.
[bewerken] Bescherming
De soepschildpad is net als alle zeeschildpadden het kwetsbaarst gedurende de voortplantingstijd, zowel aan land komende vrouwtjes als de uit het ei kruipende juvenielen vallen ten prooi aan veel verschillende roofdieren en wildstroperij door de mens. De bescherming van de soepschildpad concentreert zich daarom voornamelijk op de bescherming van de neststranden. De maatregelen variëren enigszins per regio, enkele belangrijke zijn:
Een probleem bij de bescherming van de soepschildpad is dat veel onbekend is wat betreft de levenswijze. De migratieroutes bijvoorbeeld zijn nauwelijks bekend evenals de leeftijd waarop de dieren geslachtsrijp worden. Ook over de eerste levensfase van de juvenielen is weinig bekend, hierdoor is het praktisch niet mogelijk om ze in het wild te beschermen omdat onbekend is waar ze leven.
Net als andere zeeschildpadden worden de eieren van de soepschildpad geraapt en in zogenaamde schildpaddenfarms uitgebroed. De juvenielen worden enige tijd in gevangenschap gehouden en als ze groot genoeg zijn worden ze uitgezet. Ze zijn voor veel predatoren al te groot om op te eten. Een voorbeeld van een dergelijke farm is Boatswain's Beach op de Kaaimaneilanden. Deze farm werd opgericht in 1968 voor commerciële doeleinden. Door de eieren te rapen en de juvenielen in gevangenschap op te kweken kon de soepschildpad internationaal verkocht worden terwijl de wildpopulaties er niet onder zouden leiden. Door de steeds strenger wordende exportverboden was het echter geen succes en in 1983 werd de farm overgenomen door de autoriteiten met als doel de lokale markt te voorzien van schildpadden en tevens exemplaren los te laten om de populaties te versterken. De farm, die dicht bij de kust was gevestigd, kreeg in 2001 te maken met de orkaan Michelle. Zo'n 75% van de schildpadden verdween hierbij in zee waarna de farm in 2003 verder landinwaarts verplaatst werd. Orkaan Ivan verwoestte tenslotte de oude farm volledig waarbij echter geen schildpadden verloren gingen daar deze voortijdig waren verhuisd. De nieuwe vestiging ondervond geen grote schade van de orkaan.
Naast commerciële en ecologische doeleinden heeft Boatswain's Beach tegenwoordig ook een educatieve rol. Bezoekers kunnen de ontwikkeling van juveniel tot halfwas schildpad zien en ook het uitzetten van de dieren is te bezichtigen.
[bewerken] Naamgeving en taxonomie
De Nederlandse naam soepschildpad slaat op het gebruik van het vlees voor consumptie door de mens. Ook de naam groene zeeschildpad slaat op het vlees dat een groene kleur heeft als gevolg van het eten van planten en algen. De wetenschappelijke naam Chelonia mydas betekent letterlijk natte schildpad; de geslachtsnaam Chelonia is afgeleid van het Griekse 'Chelone' dat schildpad betekent en de soortnaam mydas komt van het Griekse 'mydos' dat nat betekent.
De soepschildpad behoort tot de zeeschildpadden (Cheloniidae), een familie van schildpadden waarvan alle leden uitsluitend in zee leven. De soepschildpad behoort tot de onderorde Cryptodira of halsbergers, een groep van schildpadden waarvan de soorten de kop en poten kunnen terugtrekken in het schild. De zeeschildpadden vormen hierop echter een uitzondering omdat ze dit vermogen door de permanent in zee zwemmende levenswijze hebben verloren. De enige andere schildpad die in zee leeft en niet tot de familie zeeschildpadden behoort, is de lederschildpad (Dermochelys coriacea). Dit komt omdat deze soort afstamt van een vroege afsplitsing van de schildpadden. De soepschildpad is het nauwst verwant aan de platrugzeeschildpad (Natator depressus) en minder aan de overige vier soorten die zich als aparte groep later hebben afgesplitst.
De soepschildpad werd voor het eerst in 1758 door Carolus Linnaeus beschreven als Testudo mydas. Tegenwoordig behoort het geslacht Testudo tot de landschildpadden (Testudinidae). Door de jaren heen werd de soort onder andere beschreven als Mydas viridis en Euchelus macropus en werd onder de geslachten Natator en Euchelus gebracht. Schweigger was de eerste die het geslacht Chelonia beschreef, dat tegenwoordig monotypisch is, alleen de soepschildpad behoort tot Chelonia.
Onderstaand een lijst van synoniemen van de soepschildpad:
[bewerken] Ondersoorten
Er zijn drie ondersoorten die wat betreft verspreiding enigszins variëren.

Summary:
De soepschildpad of groene zeeschildpad (Chelonia mydas) is een schildpad die behoort tot de familie zeeschildpadden (Cheloniidae). De soepschildpad is van de zes soorten zeeschildpadden de grootste soort en heeft tevens het grootste verspreidingsgebied; de schildpad komt overal rond de evenaar voor.
De soepschildpad heeft een schildlengte van bijna een meter en is van andere soorten te onderscheiden door de verschillen in de schubben op de kop en de structuur van de hoornplaten op het rugschild. Jonge soepschildpadden leven voornamelijk van dierlijk materiaal maar volwassen exemplaren zijn meer vegetarisch; vooral zeegras (Zostera) en verschillende algen worden gegeten.
De schildpad dankt zijn naam aan het feit dat het dier voor consumptie wordt gevangen wat met name in het verleden op grote schaal heeft plaatsgevonden. Tegenwoordig is de schildpad vrij zeldzaam en wordt door internationale verdragen beschermd. Menselijke activiteiten zoals het illegaal rapen van de eieren en het onbedoeld doden van de schildpad als bijvangst in de visserij drukken tegenwoordig nog steeds zwaar op de populaties.


[bewerken] Teelt
Suikerbieten worden vooral geteeld in de gematigde klimaatzone. Het wereldareaal bedroeg in 2004 7 miljoen hectare met een opbrengst van 249 miljoen ton bieten. De suikerbiet houdt van een losse, vochtige grond en kan slecht tegen vorst. Als de suikerbiet bevriest sterft de biet af en verliest tot drie keer meer suiker dan een levende biet. Daarnaast zal een biet die bevroren is geweest hierdoor snel gaan rotten. Met name het bevriezen van een berg reeds geoogste bieten is zeer schadelijk omdat een hele oogst verloren kan gaan. Om dit tegen te gaan kan een zeil over de bieten geplaatst worden. De grootste productie vindt plaats op het noordelijk halfrond, waarbij Frankrijk, Duitsland, Verenigde Staten en Rusland de grootste suikerbietenproducenten zijn (in 2007). De Europese Unie is de derde grootste suikerproducent, na Brazilië en India, die vooral suikerriet telen. Het zaaien gebeurt in de lente terwijl de bieten in de herfst geoogst kunnen worden. Het bietenzaad komt uit landen met een warmer klimaat dan Nederland of België, zoals Frankrijk. De suikerbiet is een tweejarige plant. In het eerste jaar worden reservestoffen opgeslagen in de wortel, die het jaar daarop worden gebruikt voor de bloei en de zaadproductie. Er komen echter ook planten voor, die in het eerste jaar onder ongunstige omstandigheden een bloeiwijze vormen (schieten). Deze bieten moeten verwijderd worden voordat ze zaad vormen, om opslag (onkruidbieten) in het volgende gewas te voorkomen. Bovendien zijn ze ongewenst tijdens de oogst en verwerking van de rest van de bieten.
De oogst vindt plaats in de herfst (vanaf september), waarbij de wortelopbrengst per hectare gemiddeld in Nederland 65 ton was in de jaren 2003 tot en met 2007. De meeste bieten worden geoogst met een zesrijige bietenrooier, waarbij de biet wordt ontbladerd en daarna met messen wordt gekopt. Voor goed kopwerk is een regelmatige stand van de bieten noodzakelijk; bij te kleine bieten blijft er nog blad aan de biet zitten en bij te grote bieten wordt er teveel biet weggekopt. De bladeren die vrijkomen bij het koppen worden niet weggegooid maar op het land uitgestrooid als mest.
De teelt van suikerbieten geschiedt geheel machinaal. Voor het machinaal kunnen verzaaien worden de zaden, eigenlijk zaadkluwens met tegenwoordig één kiem, gepilleerd. Pilleren is het opvullen/omhullen van onregelmatige gevormde zaden, met als doel het zaad beter, sneller en preciezer te kunnen verzaaien. Een ander doel is het meegeven van fungiciden en insekticiden om de plant gedurende de eerste groeifase te beschermen tegen schadelijke schimmels en insecten.
Bij de teelt van suikerbieten kunnen talloze ziekten optreden, zoals bladziekten, veroorzaakt door Cercospora, meeldauw, of wortelziekten, bijvoorbeeld rotting veroorzaakt door Rhizoctonia solani. Ook kan er schade ontstaan door aaltjes en insectenlarven, zoals ritnaalden en het bietenkevertje (Atomaria linearis) eten van de bietenplanten. Zie ook onder het kopje ziekten en aantastingen.
Gemiddeld bedroeg de opbrengst in Nederland in 2005 11.100 kg, in 2006 10.900 kg en in 2007 11.100 kg suiker per ha. De gemiddelde suikerbietopbrengst was in 2007 64.000 kg per hectare met een suikergehalte van 17,4%. De gemiddelde uitbetaalde suikerbietenprijs was in 2007 € 41,31 per 1000 kg bieten. De prijs hangt af van het suikerpercentage van de biet, het gehalte aan amino-stikstof, kalium en natrium en de hoeveelheid meegeleverde tarra.
[bewerken] Samenstelling
De biet van suikerbieten bevat gemiddeld:
[bewerken] Suikerfabrieken en bietencampagne
Suikerfabrieken zijn gevestigd in de teeltgebieden van de suikerbiet. In Nederland zijn deze gevestigd in Hoogkerk (Suiker Unie) en Dinteloord (Suiker Unie), in België o.a. in Tienen.
In suikerfabrieken wordt de suiker uit de bieten gehaald en geraffineerd. Tijdens de zogenaamde bietencampagne in de herfst worden de grote hoeveelheden bieten naar de fabrieken gebracht. Dat de bietencampagne gestart is, valt vaak op doordat de binnenwegen waarover de bieten vervoerd worden zijn bedekt met een laag modder. Daarnaast vormen afgevallen bieten, die relatief groot en zeer hard zijn, een mogelijk gevaar voor het verkeer. Het overgrote deel van de bieten wordt geoogst tussen half september en half november. Later oogsten geeft risico's omdat de biet slecht tegen vorst kan. De verwerking vindt plaats van half september tot half januari. In deze periode wordt suiker uit de bieten gehaald. De rest van het jaar wordt gebruikt om de fabriek schoon te maken, te onderhouden en klaar te maken voor de volgende campagne.
In de fabriek worden de bieten eerst gewassen en in reepjes gesneden (snijdsel). De suiker wordt aan de fijngesneden biet onttrokken met warm water. Het zo ontstane ruwsap moet echter eerst gezuiverd worden, men voegt daar onder andere kalk voor toe, dat later als schuimaarde in de landbouw wordt gebruikt, zie carbonatatie. Daarna dikt men het sap in tot diksap, waarin bij verder indikken de suikerkristallen gevormd worden. Om de vorming van kristallen te stimuleren wordt een beetje poedersuiker toegevoegd. Door centrifugeren scheidt men de kristallen van de overgebleven stroop, die melasse genoemd wordt en apart wordt verkocht, bijvoorbeeld voor de productie van alcohol. Melasse kan ook worden verwerkt in veevoer; doordat het kleverig is kunnen er korrels van worden gemaakt. De kristalsuiker wordt goed gedroogd en opgeslagen in silo's. Gedurende de loop van het jaar wordt de suiker verpakt en vervoerd. Het snijdsel waaraan de suiker is onttrokken (pulp) dient als veevoeder.
Uit kristalsuiker worden diverse andere producten gemaakt, zoals basterdsuiker, poedersuiker en suikerklontjes. Ook bij de productie van minder voor de hand liggende suikerhoudende producten zoals verf, papier en tandpasta wordt suiker gebruikt. In Nederland worden de bieten direct tot suiker verwerkt. In het buitenland vindt soms een deel van de verwerking van het diksap buiten de campagne plaats.
[bewerken] Geschiedenis
Voor de ontdekking van de suikerbiet als suikerbron was suikerriet na honing de voornaamste zoetstof.
Suikerriet werd in Nederland geïmporteerd vanuit tropische landen. Na de Franse Revolutie kwam door de Britse blokkade van continentaal Europa de invoer van rietsuiker onder druk te staan, en werd de prijs zeer hoog. Men ging daarom op zoek naar vervanging van suikerriet door een alternatief. Eerder, aan het begin van de 17e eeuw, had de Fransman Olivier de Serres al suikerkristallen in bieten ontdekt. De Duitser Andreas Marggraf slaagde er in 1747 in om het sap uit de bieten en wortelen te halen en de suiker te kristalliseren. Franz Carl Achard verbeterde door selectieve teelt het suikergehalte van de Silezische voederbiet, zodat de "suikerbiet" ontstond en hij stichtte in 1802 de eerste suikerfabriek. De suikerbieten bevatten toen nog slechts 6% suiker. Benjamin Delessert verbeterde de zuivering. Napoleon kreeg interesse in het nieuwe product en wees veel gebieden aan waarop voortaan suikerbieten moesten worden geteeld. Charles-François Lebrun, de prins-stadhouder propageerde de suikerbiet in de Nederlanden. Toen de oorlogen waren afgelopen, stortte de teelt van suikerbieten weer in, omdat rietsuiker weer goedkoop werd. Na de afschaffing van de slavernij steeg de prijs van het suikerriet opnieuw. De suikerriet plantages werden namelijk voordien bemand met slaven, een zeer goedkope vorm van arbeid.
In de 20e eeuw maakt landbouwmechanisatie en éénkiemig zaad de bietenteelt veel eenvoudiger. De teelt van suikerbieten is sinds 1968 afhankelijk van de marktpolitiek van de Europese Unie. Sinds 2006 is een hervorming van de suikermarkt in de EU gaande met lagere prijzen voor suiker en suikerbieten. Boeren mogen daarnaast een maximale hoeveelheid suiker produceren via een quota-systeem. Het areaal krimpt zover dat de EU netto importeur van suiker gaat worden.
Hoewel suikerbieten niet te eten zijn vanwege hun hardheid, werden ze tijdens de hongerwinter in de Tweede Wereldoorlog wel gegeten, net als tulpenbollen. Men had er speciale raspen voor.
De wereldsuikerproductie verzevenvoudigde tussen 1900 en 1964. In de westerse wereld daalt de consumptie inmiddels licht vanwege gezondsheidsperikelen en het gebruik van kunstmatige zoetstoffen. De toename van de wereldsuikerconsumptie zit vooral in landen als China en India.
[bewerken] Suikerbietenprijs
De suikerbietenprijs wordt vanaf 2006 in stappen verlaagd, tegelijkertijd krijgen de boeren de verlaging gedeeltelijk gecompenseerd. In de volgende tabel staat de prijsverlaging en de compensatie per ton (1000 kg) bieten met een suikerpercentage van 16%.
[bewerken] Suiker in België
In België zijn suikerfabrieken in onder meer Tienen, Fontenoy, Wanze en Oerle. Er wordt ongeveer 90.000 hectare (zo'n 20% van de beschikbare landbouwgrond) gebruikt om suikerbieten te verbouwen, wat een productie van ongeveer 6 miljoen ton bieten per jaar oplevert (cijfers 2004).
[bewerken] Suiker in Nederland
In Nederland wordt jaarlijks ongeveer 72.000 ha suikerbieten geteeld. Nederland kent nog één concern die suikerbieten tot suiker verwerkt: Suiker Unie. Suiker Unie is op coöperatieve leest geschoeid en is een dochteronderneming van Royal Cosun. In 2006 werd de suikerdivisie van CSM overgenomen door Cosun (Suiker Unie) voor ruim 200 mln euro (+cash saldo).
Ongeveer 13.500 suikerbietentelers zijn lid van de Koninklijke Coöperatie Cosun U.A. die de bieten bij Suiker Unie laten verwerken in de suikerfabrieken bij Dinteloord en Hoogkerk (Vierverlaten). De fabriek bij Puttershoek is eind 2004 gesloten en de fabriek bij Groningen heeft in 2007 haar laatste campagne verwerkt.
CSM Suiker bv. had één suikerfabriek in Hoogkerk (Vierverlaten), ten westen van Groningen. Deze fabriek is inmiddels overgedragen aan Suiker Unie. De fabriek in Breda is begin 2005 gesloten, hoewel de productie van vloeibare suiker voor de voedingsmiddelenindustrie, basterdsuiker en stroop (vooralsnog) gehandhaafd blijft.
In Limburg verzorgt de coöperatie Covas voor 1.100 leden de complete afzet van in totaal 6.000 hectare suikerbieten. Covas beschikt daartoe over een verlaadstation in Born. Het verlaadstation beschikt over een installatie voor het uitschonen van grond. De bieten gaan verder per schip naar Suiker Unie.
Naast deze transportactiviteiten verzorgt Covas ook teeltbegeleiding en de verkoop van een aantal bijproducten van de suikerindustrie, zoals bietenpulp voor veevoer en de kalkmeststof BETACAL (schuimaarde) voor bouwland. Voor een goede marktwerking in suikerreferenties beschikt Covas over een Suikerbeurs. Verder verzorgt Covas de afzet van 700 hectare cichorei naar Sensus en 450 hectare brouwgerst voor de Limburgse bieren van Gulpener. Covas draait op een team van acht personen, dat in de oogstperiode wordt aangevuld met ongeveer honderdvijfentwintig campagne-medewerkers.
CSV is een suikerbietentelerscoöperatie in Oost-Brabant met 1.300 leden die hun bieten van in totaal 5.200 hectare aan CSV leveren. De activiteiten van CSV staan in het teken hiervan. Dat gaat vanaf de zaadbestellingen, via de intensieve teeltbegeleiding tot uiteindelijk de uitbetaling volgens ons eigen uitbetalingssysteem. CSV biedt een intensieve begeleiding van telers en teeltomgeving (bijvoorbeeld loonwerkers), waardoor een optimaal rendement voor de teler gerealiseerd wordt.
CSV kent de bietenteelt als kernactiviteit en heeft als nevenactiviteiten een breed scala aan onderwerpen dat daarmee verband houdt. CSV heeft een aantal dochterondernemingen: Nevenproductenhandel bv (NPH), Aardappeltelers Zuid Nederland bv (AZN) en Euro Ginseng bv (Euro Ginseng). Deze ondernemingen richten zich op andere activiteiten dan suikerbieten (o.a. handel in Betacal en andere meststoffen, teelt cichorei, teelt en handel aardappelen en de bewerking en verkoop van ginsengwortels en -producten).
[bewerken] Geschiedenis in Nederland
In vergelijking met de rest van Europa kwam de productie van suiker in Nederland laat op gang. In 1858 wordt in Zevenbergen de eerste Nederlandse suikerfabriek opgericht. Rond 1874 zijn er 23 fabrieken. Technische en chemische vernieuwingen waren voor een aantal fabrieken niet op te brengen, en een aantal sloten hun poorten. In 1890 waren er in de provincie Noord-Brabant, toen de provincie met de meeste suikerfabrieken, 21 fabrieken: Bergen op Zoom (3), Oud en Nieuw Gastel (3), Roosendaal (3), Zevenbergen (3), Oudenbosch (2), Steenbergen, Geertruidenberg, Oosterhout, Princenhage, Standdaarbuiten, Werkendam en Etten-Leur. Ook werden er fabrieken opgericht in Sas van Gent (2), Oud-Beijerland, Puttershoek, Halfweg, Hoogkerk en Groningen. Geleidelijk werden als gevolg van schaalvergroting steeds meer fabrieken gesloten.
[bewerken] Ziekten en aantastingen
Suikerbietplanten kunnen aangetast worden door verschillende ziekten en plagen, o.a.

Summary:
De suikerbiet of beetwortel is een wortelgewas dat wordt geteeld voor de winning van suiker. De plant is een kweekproduct binnen de biet (Beta vulgaris subsp. vulgaris). Er zijn tal van rassen, die verenigd worden in de cultivargroep Altissima. In het verleden is de suikerbiet wel beschreven als variëteit (Beta vulgaris var. altissima).
De suikerbiet is in Nederland een belangrijke bron van suiker. De suikerbiet is niet eetbaar, daar is de biet veel te hard voor. Om de suiker uit de suikerbieten te winnen vindt een complex productieproces plaats waarbij de bieten worden gesneden en gekookt en het sap wordt gecentrifugeerd. Tijdens het proces komen verschillende bijproducten vrij die echter niet worden weggegooid maar in andere producten worden verwerkt.
De plant wordt tot 80 centimeter hoog, de bloemen zijn geplaatst op een steel en zijn klein, ze hebben geen opvallende kleuren. Van de suikerbiet wordt wel beweerd dat de plant meer CO2 zou wegvangen dan andere gewassen, maar dit is onjuist.


[bewerken] Toponymie
De naam Eindhoven wordt wel verklaard als 'laatste hoeve' of 'hove' van Woensel. Deze betekenis zou uit de 11e of de 12e eeuw stammen.
Het element Eind komt veel voor in plaatsaanduidingen; zo heet de hoofdstraat van Eindhoven, onderdeel van de oude weg Den Bosch-Maastricht, waar deze de Dommel kruist, het Stratumseind, terwijl ten noorden daarvan, even buiten de stadswallen van het middeleeuwse Eindhoven, aan diezelfde weg, zich het gehucht Eindje bevond.
Hof ('omheind stuk grond, tuin, gaarde') en hoeve ('hofstede') kunnen in het zuidelijk Nederlands ongeveer dezelfde betekenis hebben; het woord 'hova' zou oorspronkelijk een stuk grond van ongeveer 10 hectare zijn, dat in bruikleen aan particulieren werd gegeven. . Dit element komt in de omgeving van Eindhoven met grote frequentie voor. Te noteren zijn onder meer Boshoven, Geenhoven, Haspershoven, Meerhoven, Nijhoven, Riethoven, Urkhoven, Veldhoven, Vlokhoven, Westerhoven en Zonhoven. -Hoven is geen meervoudsvorm, maar een oude naamval van het enkelvoud, om een plaatsbepaling te vormen (zie ook de toelichting bij de naam Swalmen) De uitgang -hofen/-hoven komt overigens ook bij plaatsnamen in België en Duitsland veelvuldig voor, zie: Der fränkische Dialekt (Friedrich Engels)
Ook de combinatie is niet uniek: een gehucht onder Princenhage heet van oudsher zo, en een buurtschap in Tilburg.
Alternatieve verklaringen zijn er ook: zo wordt 'Eind' ook wel afgeleid van de naam Gender, die dan oorspronkelijk Ende geweest zou zijn. Een dergelijke benaming zou uit de 5e eeuw stammen. Een probleem met deze verklaring is dat Gender inderdaad een Germaanse waternaam is, maar Ende niet.
[bewerken] Geschiedenis
De stad Eindhoven ontstond op een hoger gelegen terrein tussen de riviertjes de Dommel en de Gender. Het kreeg al in 1232 stadsrechten en marktrecht van hertog Hendrik I van Brabant. Eindhoven moet gezien worden als een gestichte (en niet geleidelijk gegroeide) nederzetting binnen de stedenpolitiek van Hendrik�I. Op de plaats van het oude kasteel uit de vijftiende eeuw ligt nu villa Ravensdonck, dichtbij het Augustijnenklooster Mariënhage. In 1583 werd na het Beleg van Eindhoven (1583) de omwalling al weer afgebroken. Binnen de wallen lag de middeleeuwse St.-Catharinakerk, die in 1860 werd afgebroken en vervangen door de huidige neogotische kerk. De huidige kerk uit 1867 werd ontworpen door Pierre Cuypers en valt op door een koor naar het westen. Tussen 2004 en 2006 werd het koor van de middeleeuwse St.-Catharinakerk met de daarin en eromheen begraven stoffelijke overblijfselen, opgegraven onder leiding van de Eindhovense stadsarcheoloog Nico Arts.
Ten gevolge van de industriële ontwikkeling trokken rond 1900 de Eindhovense fabrieken steeds meer werknemers aan. Dat waren onder meer de textielfabrieken van Elias, De Haes, de Bara (afgeleid van Baekers en Raymakers), tabaksverwerkers (Mignot & De Block, Henri van Abbe en Lurmans), stoomlederfabriek Gebroeders Keunen, de Koninklijke lucifersfabrieken Mennen & Keunen, sigarenkistmaker Brüning en de gloeilampenfabriek Philips vanaf 1891. De stad had economisch profijt van de fabrieken en fabrikanten.
In 1920 ontstond de huidige gemeente Eindhoven, toen ook wel Groot-Eindhoven genaamd, uit een fusie van de oorspronkelijke gemeente Eindhoven, die niet veel meer dan de huidige binnenstad omvatte, met de omliggende gemeenten Strijp, Woensel, Gestel, Tongelre en Stratum. Sindsdien zijn er enkele kleinere annexaties en grenscorrecties geweest, waarbij een deel van de voormalige gemeente Geldrop en later een deel van de gemeente Veldhoven werd toegevoegd, het laatste voor de bouw van de Vinexwijk Meerhoven.
Er was in het interbellum een groot woningtekort voor de vele arbeiders, ook in de omliggende gemeenten.
Op 18 september 1944 werd Eindhoven bevrijd door de geallieerden. De bevrijding was onderdeel van Operatie Market Garden. De bevrijding wordt nog elk jaar gevierd met de Lichtjesroute.
Na de Tweede Wereldoorlog heeft de autofabriek DAF, hoewel voor de oorlog opgericht, fors bijgedragen aan de expansie. In 2003 gaven ruim 9500 bedrijven in de regio werk aan bijna 130.000 mensen.
[bewerken] Geografie
[bewerken] Bestuurlijke indeling
De huidige gemeente is ontstaan op 1 januari 1994 toen een gedeelte van Veldhoven, waaronder het vliegveld, bij Eindhoven werd gevoegd. Hier werden enkele bedrijventerreinen en woonwijken gebouwd. Het gehele gebied wordt Meerhoven genoemd en valt onder het stadsdeel Strijp. Ook het kerkdorp Acht en gehuchten als Bokt en Riel vallen onder de gemeente Eindhoven, ieder bij hun eigen stadsdeel. De grootste verandering deed zich echter voor in 1920 toen de kleine gemeente Eindhoven (niet veel groter dan het centrum met zijn voormalige wallen) de buurgemeenten Woensel, Strijp, Stratum, Tongelre en Gestel annexeerde. Na die annexatie bedroeg het inwonertal ongeveer 45.000, ervoor ongeveer 4.000. Op 15 februari 1999 bereikte Eindhoven het inwonertal van 200.000.
[bewerken] Klimaat
In Eindhoven staat één van de tien meetstations van het KNMI. In de driehoek Rotterdam, (de Bilt), Twente en Maastricht is Eindhoven het enige meetstation en geeft de klimaatgegevens van het gebied weer.
[bewerken] Cultuur en recreatie
[bewerken] Uitgaansleven
Na sluitingstijd van de winkels kent Eindhoven een levendig uitgaansleven. Uitgaan kan in de talrijke gelegenheden van (dans)cafés, grand-cafés en discotheken tot bruine kroegen. Centraal gelegen ligt de Markt met voornamelijk grand cafés en grote terrassen. Aan de zuidkant van het centrum liggen Stratumseind, de langste caféstraat van Nederland, met meer dan 50 aaneengesloten (dans)cafés, kroegen en discotheken en de Stratumsedijk, in het verlengde van het Stratumseind. Op de Stratumsedijk bevinden zich onder meer enkele gayclubs. Bij het station zijn het Stationsplein, met grand cafés, terrassen, restaurants, een discotheek en een bioscoop gevestigd, net als de Dommelstraat, een uitgaansgebied aansluitend op het Stationsplein met enkele cafés en een jaren 60-muziek discotheek gevestigd. Op het einde van de straat is poppodium de Effenaar te vinden. In het gebied De Bergen, ten westen van het centrum, liggen onder meer het Wilhelminaplein met vooral bruine kroegen (vaak met live-optredens) en terrassen en de Grote en Kleine Berg met onder meer bruine kroegen, cafés, grand cafés en restaurants.
[bewerken] Architectuur
Eindhoven telt meer dan 140 rijksmonumenten, waaronder een groot aantal historische bouwwerken. Het gebied de Bergen is nog een Eindhovense wijk in zijn oude staat, maar ook op andere plaatsen in de in de stad zijn bezienswaardige historische panden te bezoeken. Met name de industriële revolutie die aanvankelijk door textiel- sigaren- en luciferfabrieken, en later voornamelijk door Philips in de stad teweeg is gebracht is de moeite van het verdiepen waard. Andere hoogtepunten zijn de Catharinakerk (1867) en de Heilig Hart of Paterskerk (1898). Het letterlijke hoogtepunt in Eindhoven is de Admirant en staat naast het eerste gloeilampenfabriekje van Philips. De woontoren is met 105 meter het hoogste gebouw van Eindhoven. Op een andere plaats waar "oud en nieuw" samenkomen is bijvoorbeeld het van Abbemuseum met een zeer moderne aanbouw. Ook op andere gebieden van moderne architectuur is er veel te zien in Eindhoven, en doet ook het Evoluon nog steeds futuristisch aan.
Eindhoven heeft het nieuwe millennium veel ondernomen in hoogbouw. De Regent was in 1999 het eerste gebouw dat zich serieus (voor Nederlandse begrippen weliswaar) hoogbouw kan noemen, maar daarna zijn er in de stad onder meer de Kennedytoren (kantoren), Vestedatoren, Porthos en De Admirant (alle voornamelijk woningen) verrezen. In oktober 2006 werd bekend gemaakt dat er op de locatie van het Postkantoor ten oosten van het centraal station Eindhovens nieuwste hoogste zal verrijzen, een woontoren van 125 meter. Bouwprojecten die in uitvoering zijn zijn onder meer het voormalige Philips fabrieksterrein Strijp-S, 27 hectare groot, dat omgebouwd wordt tot een gebied om te wonen, te werken en te recreëren. De laatste oplevering hiervan staan gepland voor 2020. Tevens wordt een 25 meter hoge "Blob" gebouwd bij het 18 septemberplein.
[bewerken] Parken
Behalve de vele te bezichtigen bouwwerken kent Eindhoven veel parken en plantsoenen. Eindhoven is de groenste stad van de grootste vijf steden van Nederland, maar ook nog de groenste gemeente van de vijf grootste Brabantse steden. Ongeveer een derde van alle openbare ruimte in Eindhoven is "groen". De oppervlakte groen berekend per woning is bijna 100 m². Enkele grote parken in Eindhoven zijn onder meer het Stadswandelpark, Genneper Parken, het Philips van Lenneppark, Philips de Jongh Wandelpark en het Henri Dunantpark. Ook om de Karpendonkse Plas is er een groen gebied.
[bewerken] Kunst in de openbare ruimte
In en om de parken is er veel kunst te zien. Zo zijn er meer dan 30 moderne kunstuitingen te bewonderen in het stadswandelpark. Verder zijn er verspreid over de stad te zien nog vele kunstwerken te zien zoals de Flying Pins aan de zuidkant van de Kennedylaan, die door de kunstenaars, Claes Oldenburg en Coosje van Bruggen, als bowlingbaan werd beschouwd. Ook zijn er enkele standbeelden te bewonderen zoals op de Markt waar het beeld te vinden is van Jan van Hooff, vervaardigd door Auke Hettema in 1992. Daar bevindt zich ook een beeld van Frits Philips, gemaakt door Kees Verkade. Het standbeeld van de vader van Frits Philips, Anton Philips, staat voor het station.
[bewerken] Musea
Verder is er nog meer kunst te bewonderen in de openlucht in het Historisch Openlucht Museum Eindhoven. Het museum ligt in de Genneper Parken en is een openluchtmuseum met de ijzertijd en de middeleeuwen van Brabant als thema. Dit museum trekt na het van Abbemuseum de meeste bezoekers. Het van Abbemuseum is een museum voor moderne kunst en vormgeving, dat werken van onder meer Picasso, Kandinsky, Chagall en Mondriaan in de collectie heeft. Van ongeveer dezelfde tijd zijn de automobielen van DAF die te vinden zijn in het DAF Museum en de gloeilampen van Philips in het Philips Gloeilampenfabriekje anno 1891. Naast het Philips Gloeilampenfabriekje ligt het museum Centrum Kunstlicht in de Kunst, in de Steentjeskerk zit Museum Kempenland, een streekmuseum over volkskunde, schilderkunst en beeldhouwkunst van Noord-Brabantse kunstenaars. In het voormalige gebouw van het Kantongerecht bevindt zich het Designhuis, een podium en ontmoetingsplaats op het gebied van design en innovatie. Een klein maar bijzonder museum is het Inkijkmuseum aan de Dommelstraat, dat wisselende tentoonstellingen biedt die door de ramen heen bezichtigd kunnen worden.
In totaal trekken de Eindhovense musea ongeveer 186.000 bezoekers.
[bewerken] Theater en muziek
Met het Parktheater beschikt Eindhoven over één van de grotere schouwburgen van Nederland. Deze schouwburg dankt zijn naam aan zijn ligging, direct naast het stadswandelpark. Het heeft drie zalen waarvan de grootste zaal geschikt is voor maximaal 950 bezoekers. Jaarlijks trekt de schouwburg ongeveer 250.000 bezoekers. Een andere locatie op het gebied van onder meer cultfilms en toneel is het Plaza Futura. Ook op muziekgebied kent Eindhoven diverse locaties voor deze kunstuiting. Natuurlijk kan dat in de al eerder genoemde schouwburg, maar met de Effenaar, een poppodium, en Muziekcentrum Frits Philips herbergt Eindhoven twee locaties die in het teken staan van muziek. Beide muziekcentra trekken jaarlijks meer dan 150.000 bezoekers. Bovendien worden het beursgebouw en het Philips Stadion gebruikt voor muziekoptredens.
[bewerken] Evenementen
Elk jaar vinden er diverse evenementen plaats in Eindhoven, bijvoorbeeld in augustus Park Hilaria waar in 2007 bijna 500.000 bezoekers op af kwamen. In de zomer is er verder het Fiesta del Sol dat in 2008 voor de 29e keer wordt gehouden. In het najaar zijn er onder meer de Lichtjesroute en in oktober wordt jaarlijks de Dutch Design Week georganiseerd in Eindhoven. In de winter wordt sinds 2003 het IJssculpturenfestival in Eindhoven opgebouwd. Op sportgebied is de Marathon Eindhoven één van de grootste evenementen, met in 2007 17.000 deelnemers en 160.000 toeschouwers. De gemeente Eindhoven heeft een apart budget voor evenementen. In 2000 werd (omgerekend) € 320.000,- toegekend aan de diverse evenementen. Veel evenementen in Eindhoven worden opgezet door stichting City Dynamiek Eindhoven. City Dynamiek Eindhoven is een samenwerkingsverband tussen de gemeente en vertegenwoordigers van private partijen, zoals onder meer horeca en detailhandel.
[bewerken] Economie
[bewerken] Bedrijven
Eindhoven heeft veel industrie gekend, namelijk textielindustrie, sigarenindustrie, hoedenfabricage en luciferfabricage. Deze hebben zich vanaf het begin van de 19e eeuw ontwikkeld maar de meeste fabrieken in deze sectoren zijn na de Tweede Wereldoorlog verdwenen. De textielindustrie kwam op vanuit de gilden en de aanwezigheid van waterkracht, en ook de hoedenindustrie kent wortels die teruggaan tot de 18e eeuw. Voorts speelde de aanwezigheid van huisnijverheid, goedkope arbeidskrachten en dito grond een belangrijke rol.
Vanaf 1891 kwam Philips op, en ook de vrachtwagenfabrikant DAF heeft, vanaf ongeveer 1930, veel bijgedragen aan de werkgelegenheid van Eindhoven. Sedert omstreeks 1980 heeft Philips zich grotendeels uit Eindhoven teruggetrokken, hoewel de kenniscentra van Philips Lighting en Philips Research in Eindhoven zijn gebleven.
Toeleveringsbedrijven en verzelfstandigde onderdelen van Philips hebben in Eindhoven en omgeving echter veel nieuwe werkgelegenheid gebracht, met name op het gebied van hoogwaardige technologie. Het grootste van deze bedrijven is ASML te Veldhoven, dat chipmachines maakt. Ook de VDL Groep is voortgekomen uit een toeleveringsbedrijf van Philips.
[bewerken] Technologie
Vandaag de dag fungeert Eindhoven als het centrum van technologie in het zuiden van Nederland. Van al het geld besteed in Nederland aan ontwikkeling en onderzoek gaat een derde naar Eindhoven en omgeving. De leus van de gemeente, leading in technology, is hier op gebaseerd. In de regio Zuid-Oost Brabant bestaat de stichting Brainport. Brainport is een samenwerkingsverband tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden en wordt gevormd door de gemeenten in Zuid-Oost Brabant. De grootste uitgaven en meeste patentaanvragen komen vanuit Eindhoven, voornamelijk Philips. Tevens is in Eindhoven de High Tech Campus Eindhoven gevestigd, waar bedrijven als Philips en IBM letterlijk naast elkaar zitten.
[bewerken] Winkelen
Vooral in het centrum in de binnenstad zijn veel winkels. Het winkelgebied in het centrum beslaat de volgende delen:
Buiten het centrum is in het stadsdeel Woensel Noord het Winkelcentrum Woensel te vinden. Met 160 winkels is dit gebied het grootste wijk-winkelcentrum buiten de Randstad. Veel multiculturele winkels zijn te vinden op de Kruisstraat en de Woenselse Markt.
[bewerken] Media
Wat betreft de gedrukte media is het Eindhovens Dagblad een dagblad dat verschijnt in Samenwerkingsverband Regio Eindhoven. Behalve een binnenlands en buitenlands katern richt de krant zich op de regionale nieuwsvoorziening. De oplage van de krant bedraagt ruim 110.000 exemplaren. De hoofdredactie van het blad is gevestigd in Eindhoven. Naast het Eindhovens Dagblad heeft Eindhoven nog enkele wekelijkse huis-aan-huis bladen, "Groot Eindhoven" waar onder meer het nieuws van de gemeenteraad wordt vermeld, en "de Trompetter". Beide bladen verschijnen midweeks. Huis-aan-huisbladen welke in het weekeinde verschijnen zijn "dé Weekendkrant" en het "ZondagsNieuws".
Voorts is er regionale radio en regionale televisie, verzorgd door Omroep Brabant. Deze omroep is gevestigd in Eindhoven, met studios in buurgemeente Son. Verder zijn er nog plaatselijke tv-zenders als Brabant10 en ETV, de officiële stadszender van Eindhoven. Radio wordt, naast Omroep Brabant, onder meer verzorgd door Royaal FM en E-fm, dat samenwerkt met ETV.
[bewerken] Onderwijs
Terugkerende evenementen zijn de introductieweken van de verschillende hogere scholen en studentenverenigingen en universiteit, allen gericht op de nieuwe studenten. Dankzij onder meer de studenten van de Technische Universiteit (TU/e), de Fontys Hogescholen en de Design Academy heeft Eindhoven een relatief jonge bevolking. Hieronder is een overzicht van de belangrijkste onderwijsinstellingen in de stad te vinden.
[bewerken] Basisonderwijs
In Eindhoven wordt het basisonderwijs grofweg verdeeld over twee besturen. Voor het christelijke onderwijs is het SKPO (Stichting Katholiek en Protestants Onderwijs Eindhoven e.o.) verantwoordelijk. Ongeveer 38 basisscholen zijn aangesloten bij SKPO. Voor het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs is SALTO (Scholen voor Algemeen Toegankelijk Onderwijs in Eindhoven) verantwoordelijk. Tot SALTO behoren ongeveer 25 scholen waar, naast de openbare scholen, ook vier Jenaplanscholen en twee Montessorischolen zijn aangesloten. Tevens heeft Eindhoven een islamitische basisschool, een Vrije school en een evangelische basisschool.
[bewerken] Middelbaar beroepsonderwijs
Eindhoven heeft tal van MBO-instellingen, die vooral studenten uit de regio Zuidoost-Brabant en Noord-Limburg aantrekken. Veel instellingen zijn in de jaren 90 samengegaan in het Regionaal opleidingencentrum (ROC). Het ROC Eindhoven heeft meer dan 150 opleidingen op 20 gebieden, zoals de autobranche, ICT, economie en welzijn. Tevens heeft het ROC een montessori-college. Naast het ROC heeft Eindhoven nog enkele specialistische opleidingen, zoals De Rooi Pannen op het gebied van horeca, toerisme/recreatie en brood & banket, de Eindhovense School, gericht op de grafische sector en Helicon voor middelbaar agrarisch onderwijs.
[bewerken] Hoger beroepsonderwijs
In Eindhoven zijn via Fontys verschillende soorten hoger beroepsonderwijs te volgen voor bachelor- en mastergraden. Fontys in Eindhoven biedt onderwijs op het gebied van Bedrijfsmanagement en Logistiek, Economie, Engineering, Gezondheidszorg, Communicatie, ICT, Mens en Maatschappij, Natuurwetenschappen, Onderwijs (Lerarenopleidingen) en Sport. In Eindhoven heeft de opleiding verschillende vestigingen, maar de meeste opleidingen zijn gevestigd aan de Rachelsmolen. Tevens is in Eindhoven de Design Academy gevestigd. Deze opleiding is een wereldwijd bekend instituut, gevestigd in de voormalige Philips-fabrieken ('De Witte Dame') in het centrum van Eindhoven. De opleiding richt zich op industriële vormgeving en is een bachelor-opleiding.
[bewerken] Wetenschappelijk onderwijs
Eindhoven beschikt over een universiteit, de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e). Ze is gesticht op 15 juni 1956 door de Nederlandse overheid. Sinds haar stichting heeft ze haar eigen campus in het centrum van Eindhoven, ten noorden van het centraal station. Met 7.500 studenten, 250 hoogleraren, 600 promovendi, 200 postdocs en 3000 overige werknemers, is de TU/e de op een na kleinste universiteit van Nederland, na Wageningen. De Technische Universiteit Eindhoven heeft negen faculteiten, te weten Biomedische Technologie, Bouwkunde, Electrical Engineering, Industrial Design, Scheikundige Technologie, Technische Natuurkunde, Industrial engineering & Innovation sciences, Werktuigbouwkunde en Wiskunde & Informatica. De TU/e was in 2006 de beste universiteit van de Benelux, volgens het Britse 'Times'. Naast deze universiteit beschikt Eindhoven ook over een studiecentrum van de Open Universiteit.
[bewerken] Volksgezondheid en sport
[bewerken] Gezondheidszorg
In de stad zijn twee grote ziekenhuizen te vinden, te weten het Catharinaziekenhuis in stadsdeel Woensel-Noord, en het Máxima Medisch Centrum, centraal gelegen ten noorden van het universiteitsterrein. In het Catharinaziekenhuis is tevens de huisartsenpost gevestigd voor huisartsen uit Aalst-Waalre, Best, Eindhoven, Heeze, Leende, Nuenen, Oirschot en Son en Breugel. Verder zijn er zoals vanzelfsprekend tal van kleinere gezondheidscentra en apothekers te vinden. Bij de huisartsenpost is ook een apotheek gevestigd die altijd "buiten kantooruren" geopend is. In Eindhoven zit tevens een Gemeentelijke gezondheidsdienst, GGD Brabant Zuid-Oost, met onder andere een ambulancedienst. De meldkamer Brabant Zuid-Oost van 1-1-2 is tevens in Eindhoven gevestigd. Tevens is een Geestelijke gezondheidszorg gevestigd in Eindhoven, GGzE, voor Eindhoven en de Kempen.
[bewerken] Sport
Eindhoven is een stad waar sport op alle niveaus de ruimte krijgt. Op internationaal en nationaal topniveau heeft Eindhoven onder meer voetbalclub PSV met het Philips Stadion. In dit stadion worden naast voetbalwedstrijden ook speciale evenementen georganiseerd, zoals het Europees kampioenschap voetbal 2000 en de UEFA-Cup finale 2006. Voetbalclub FC Eindhoven speelt anno 2008 in de Eerste divisie. De vereniging werd in 1954 landskampioen.
Daarnaast staat de zwemsport in Eindhoven aan de internationale top met het Pieter van den Hoogenband Zwemstadion als onderkomen, dat voldoet aan alle internationale topmaatstaven. In 2008 vond er het EK Zwemmen plaats waarbij meerdere wereldrecords werden gezwommen door onder andere Marleen Veldhuis. Veldhuis is samen met Pieter van den Hoogenband het boegbeeld voor de zwemsport in Eindhoven. Een andere topsportlocatie is de Kunstijsbaan van IJssportcentrum Eindhoven met zowel langebaanschaatsen alsmede een ijshockeyhal. Jarenlang speelde de nationale ijshockeytop in Eindhoven en in 2008 speelde het de nationale bekerfinale. Het langebaanschaatsen had, naast de marathonrijders, in 2004 de nationale en internationale top op bezoek bij het Nederlandse kampioenschappen schaatsen allround 2004. Verder wordt het internationale topniveau gespeeld bij hockeyclub Oranje Zwart en zijn er sporadisch tennisevenementen zoals de Daviscup, gespeeld in het Indoor-Sportcentrum.
Maarten van der Weijden uit Eindhoven werd in 2008 wereldkampioen openwaterzwemmen op de 25 km. Op de 5 km werd hij derde en op de tien km kwalificeerde hij zich voor de Olympische Spelen in Peking door op een vierde plek te eindigen. Op diezelfde Olympische Spelen won Maarten van der Weijden zelfs de gouden medaille. Dit nadat in 2001 bij van der Weijden leukemie werd geconstateerd.
Op nationaal niveau speelt Eindhovense Schaakvereniging. Deze schaakvereniging werd landskampioen schaken in de voormalige Hoofdklasse in seizoen 1984-1985. Het jaar daarop speelde de schaakvereniging Europa Cup voor schaakteams, waarin het de derde ronde haalde. Anno 2008 speelt de schaakvereniging in de Eerste Klasse (KNSB). Een andere schaakvereniging, Woensel Lichttoren Combinatie, speelt in seizoen 2008-2009 in de Eerste Klasse NBSB.
[bewerken] Verkeer en vervoer
[bewerken] Autosnelwegen rondom Eindhoven
[bewerken] Luchthaven
Eindhoven heeft een eigen luchthaven, Vliegbasis Eindhoven, die tevens wordt gebruikt voor civiele luchtvaart als Eindhoven Airport. Het vliegveld bestaat sinds 1932, toen het een geheel civiel vliegveld was. In april 1939 werd het vliegveld gevorderd vanwege de algemene mobilisatie. Na de oorlog werd het een gecombineerd civiel en militair vliegveld. In de jaren 90 is het vliegveld een paar kilometer verhuisd en is op de originele locatie een woonwijk verrezen, waar het originele luchthavengebouw nog dienst doet als wijkcentrum van Meerhoven. Eindhoven Airport is voor 51% eigendom van Schiphol Group en de gemeente Eindhoven en de provincie Noord-Brabant zijn elk voor 24,5% aandeelhouder. De grond is eigendom van de Koninklijke Luchtmacht. Eindhoven Airport vervoerde in 2007 meer dan 1,5 miljoen passagiers.
[bewerken] Spoorwegen
Eindhoven telt twee treinstations:
Er zijn studies over een derde treinstation ter hoogte van de wijk Acht, station Eindhoven Acht.
Tevens is er een apart perron bij het Philips Stadion, waar voetbalsupporters van bezoekende clubs direct vanuit de trein het stadion ingeleid worden. Deze wordt enkel gebruikt bij voetbalwedstrijden van PSV waarbij de tegenstander een verplichte treincombibezoekregeling heeft.
Het station Eindhoven ligt op de trajecten Maastricht-Amsterdam, Eindhoven-Schiphol en Venlo-Rotterdam (allen 2x per uur, tot Utrecht 4x per uur). Zonder overstappen is het dan mogelijk om vanuit Eindhoven op desbetreffende eindstations en tussenliggende intercitystations te komen. Stoptreinen rijden vanuit Eindhoven naar 's-Hertogenbosch, Tilburg-West, Deurne en Weert (allen 2x per uur, tot Boxtel 4x per uur). Tevens rijden er in de nacht van donderdag op vrijdag tot en met zaterdag op zondag nachttreinen naar Rotterdam en Utrecht. Tussen Utrecht en Rotterdam rijden dan ook nachttreinen met tussenstops in Amsterdam, Schiphol en en Den Haag, waardoor Eindhoven dan op het landelijke net is aangesloten.
[bewerken] Bussen
Het stads- en streekvervoer in en om Eindhoven maakt onderdeel uit van meerdere concessiegebieden, te weten Oost-Brabant, West-Brabant, Midden-Brabant, Concessie SRE, Meierij. De OV-autoriteit is het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE). Het vervoer wordt verzorgd door Arriva en Hermes. Inwoners van Eindhoven kunnen tot een leeftijd van 12 jaar en vanaf 65 jaar na 9 uur 's morgens gratis gebruik maken van het stadsvervoer.
Naast de gewone stadsbussen heeft Eindhoven sinds enkele jaren ook een geheel nieuw voertuig rijden, de zogenaamde Phileas, een vorm van Hoogwaardig Openbaar Vervoer.
[bewerken] Politiek en bestuur
[bewerken] Stadsbestuur
Het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2006-2010 wordt gevormd door een coalitie van PvdA, CDA en SP. De coalitie had ten tijde van de samenstelling 27* van de 45 zetels. Het college bestaat uit vijf personen en wordt voorgezeten door de burgemeester. De portefeuilleverdeling is als volgt (de wethouders zijn gerangschikt op basis van waarnemend burgemeesterschap):
Van Gijzel heeft de taak van burgemeester van Eindhoven op 8 april 2008 overgenomen van Gerrit Braks, die als interim-burgemeester heeft gediend sinds het opstappen van Alexander Sakkers op 1 september 2007. Op 23 januari 2008 werd er een burgemeestersreferendum gehouden om de opvolger van Sakkers aan te wijzen. Er waren twee kandidaten, beide van de PvdA: Rob van Gijzel, oud-Tweede Kamerlid, en Leen Verbeek, burgemeester van Purmerend. Alhoewel Van Gijzel met 68,5 procent van de stemmen het referendum won, werd het niet rechtsgeldig verklaard omdat de opkomst met 24,6 procent onder de dertig procent was gebleven. De gemeenteraad moest daarom enkele dagen later, op 28 januari 2008, de burgemeester kiezen. 25 raadsleden kozen voor Van Gijzel en 18 voor Verbeek, waardoor eerstgenoemde aan De Kroon werd voorgedragen en vervolgens benoemd. Van Gijzel is geboren en getogen in Eindhoven.
De laatste gemeenteraadsverkiezing was op 7 maart 2006. De opkomst bedroeg 48% en leverde de volgende zetelverdeling in de gemeenteraad op:
*Noot: één fractielid van de PvdA heeft zich later afgesplitst en is de partij Eindhoven Nu begonnen. Voor de gevormde coalitie heeft dit geen consequenties gehad.
[bewerken] Agglomeratie
Eindhoven kent negen buurgemeenten. In het noorden is de snelweg de fysieke en bestuurlijke barrière tussen Eindhoven enerzijds en Best en Son en Breugel anderzijds. Aan de oostkant is de Dommel de scheidslijn met Nuenen c.a. en de Gijzenrooise Zegge de scheiding met Geldrop-Mierlo. Aan de zuidkant loopt de gemeente Eindhoven over in de gemeente Heeze-Leende bij de Leenderheide, waarbij de snelweg de scheiding weergeeft, net als bij Waalre. Aan de zuidwestkant ligt Veldhoven, aangebouwd tegen Eindhoven. De grenzen in het oosten met Eersel en Oirschot lopen via respectievelijk Eindhoven Airport en het noordelijker gelegen landelijk gebied. Een overzicht met de buurgemeenten in "kompasvorm" is hiernaast te zien. De agglomeratie is gelegen in een landelijke streek op de rand van de Kempen en de Peel.
Eindhoven en zijn buurgemeenten werken al jaren nauw samen. Vanaf de jaren 60 van de twintigste eeuw werd er aangedrongen op de vorming van een formeel stadsgewest om tot gezamenlijk beleid en bestuurlijke coördinatie binnen de agglomeratie te komen. In augustus 1976 werden de gemeenten middels een speciale wet verenigd in één bestuurlijk orgaan: het openbaar lichaam Agglomeratie Eindhoven. Door nieuwe wettelijke regelingen in het binnenlands bestuur brokkelde de structuur van de Agglomeratie echter af en het openbaar lichaam werd op 1 januari 1986 weer opgeheven.
[bewerken] Stedenbanden
Eindhoven heeft jumelages met: Białystok (Polen), Chinandega (Nicaragua), Emfuleni (Zuid-Afrika), Gedaref (Soedan) en Minsk (Wit-Rusland). Tevens heeft Eindhoven een nauwe band met Bayeux, in het Noord-Franse Normandië. Die stad kent een Boulevard d'Eindhoven, waaraan onder meer een camping en het gemeentelijk zwembad liggen. Uit Bayeux komt elk jaar het bevrijdingsvuur ter nagedachtenis aan de Tweede Wereldoorlog dat vanaf 18 september op het Stadhuisplein in Eindhoven brandt. Op die datum werd Eindhoven in 1944 bevrijd.
Eindhoven kent ook een Bayeuxlaan, die loopt van de Boutenslaan naar de kruising met de Locatellistraat en de Antoon Coolenlaan.
[bewerken] Wapen en vlag
Het wapen van Eindhoven bestaat uit twee delen. Het linkerdeel is een rode leeuw op een zilveren vlak, het rechterdeel drie zilveren hoorns boven elkaar op een rood vlak. Het wapen combineert de leeuw van het wapen van de hertog van Brabant met de hoorns op het wapen van de heer van Cranendonk, een zijtak van de adellijke familie Van Horne. Het vroegst bewaard gebleven wapen staat op een zegelring uit 1355. Het huidige wapen werd in 1923 vastgelegd. Voor 1923 werd hetzelfde wapen gevoerd, maar de kleurstelling hiervan volgde de zogenaamde rijkskleuren (azuur en goud).
Het college van Burgemeesters en Wethouders heeft op 14 oktober 1927 de vlag vastgesteld. De kleuren werden rood en wit, de kleuren van de gemeente. In de vlag is de letter "E" te herkennen. Aan de stok kwamen twee gelijke banen, een rode en een witte, verwijzend naar het wapen. Aan de witte baan zitten vijf gelijke horizontale banen, van rood en wit, die de gemeenten Woensel, Tongelre, Stratum, Gestel en Strijp voorstellen die samen met Eindhoven sinds 1920 één gemeente vormden. De vlag is ontworpen door architect Louis Kooken. Tevens heeft Eindhoven toentertijd een standaard vastgesteld. Deze is hetzelfde als de vlag met uitzondering van de linkerbovenhoek, waar het wapenschild staat.

Summary:
Eindhoven (�uitspraak�(info·uitleg)) is een stad en gemeente in het zuiden van Nederland, in het zuidoosten van de provincie Noord-Brabant.
Eindhoven is de vijfde stad van Nederland naar inwonertal. De gemeente telt 214.036 inwoners (1 januari 2010, bron: CBS) op een grondgebied van 88,84 km². De gemeente Eindhoven maakt deel uit van het kaderwetgebied SRE (Samenwerkingsverband Regio Eindhoven) en stedelijk netwerk BrabantStad. De agglomeratie (niet te verwarren met het samenwerkingsverband) Eindhoven, bestaande uit o.a. de gemeenten Eindhoven, Veldhoven, Best, Nuenen en Geldrop-Mierlo, telt bijna 440.000 inwoners op een oppervlakte van ongeveer 540 km². In het SRE wonen ongeveer 700.000 mensen. De stad Eindhoven bereikte op 15 februari 1999 het inwoneraantal van 200.000. De stad groeit nog steeds, op 1 januari 2009 telde de stad 212.342 inwoners, in 2020 worden er 231.000 mensen verwacht.