[ویرایش] تاریخچه
[ویرایش] پیش از انقلاب
[ویرایش] دهه ۱۳۴۰
باشگاه ورزشی پرسپولیس در دی سال ۱۳۴۲ به دست علی عبدُه در اوین و جاده قدیم شمیرانات بنیانگذاری شد. باشگاه اصلاً در بولینگ و چند ورزش دیگر فعال بود (بولینگ عبده) و یک تیم فوتبال در دسته دوم تهران داشت. مالک این باشگاه «شرکت سی.آر.سی» بود که به جز عبده، فاطمه پهلوی و همسرش محمد خاتم از سهامداران عمده آن بودند.
در آن سو، و در تاریخ ۱۸ تیر ۱۳۴۶؛ باشگاه شاهین که در دهه ۱۳۴۰ بازیکنان زیادی در تیم ملی ایران داشت و در میان مردم محبوب بود، به دستور سازمان ورزش و تفریحات ایران رسماً منحل شد. با رایزنی‌های عبده با پرویز دهداری (مربی شاهین) و مسعود برومند (سرپرست شاهین)، بیشتر بازیکنان باشگاه شاهین به پرسپولیس پیوستند و باعث شهرت و محبوبیت آن شدند. دهداری مربی و برومند سرپرست پرسپولیس شدند و باشگاه توانست در مسابقات رده‌بندی دسته‌های کشور در گروه خود اول شود و به بالاترین دسته لیگ فوتبال ایران راه یابد. آن‌ها در مسابقات قهرمانی آسیا (مسابقاتی که میان تبم‌های ایرانی برای شرکت در جام باشگاه‌های آسیا برگزار شد) نیز قهرمان شدند و به عنوان نخستین نماینده ایران به جام باشگاه‌های آسیا رفتند.
[ویرایش] دهه ۱۳۵۰
پس از کوچ بازیکنان پرسپولیس به پیکان، بازگشتشان اعلام حرفه‌ای‌گری و آماتوری دوباره و قهرمانی در جام منطقه‌ای، جام تخت جمشید در سال ۱۳۵۲ بازگشایی شد. در ۵ دوره‌ای که از این جام برگزار شد، پرسپولیس همواره از بهترین تیم‌ها بود و به ۲ قهرمانی (۱۳۵۲ و ۱۳۵۴) و ۳ نایب‌قهرمانی (۱۳۵۳، ۱۳۵۵ و ۱۳۵۶) رسید. جام تخت جمشید ۱۳۵۷ نیز در حال انجام بود که با روی‌دادن انقلاب نیمه‌کاره ماند. پرسپولیس در این جام با یک امتیاز کمتر از شهباز دوم بود.
[ویرایش] پس از انقلاب
[ویرایش] دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰
پس از انقلاب، بسیاری از بازیکنان تیم عوض شدند، اما توانستند در جام شهید اسپندی قهرمان شوند. با آغاز جنگ ایران و عراق و دهه ۱۳۶۰، لیگ فوتبال سراسری ایران تعطیل شد و پرسپولیس تنها در جام باشگاه‌های تهران شرکت می‌کرد. این باشگاه در ۱۰ دوره برگزاری این جام در دهه ۶۰، به ۷ قهرمانی و ۲ نایب‌قهرمانی دست یافت.
دهه ۱۳۷۰، برای باشگاه موفقیت‌آمیز بود و با یک قهرمانی در جام برندگان جام آسیا آغاز شد. پرسپولیس در ۱۰ دوره جام آزادگان شرکت کرد و به ۴ قهرمانی و ۳ نایب‌قهرمانی دست‌یافت. این باشگاه در این سال‌ها از پایه‌های اصلی تیم ملی فوتبال ایران بود، تا جایی که در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه ۹ نفر از ۲۲ بازیکن ایران در آن زمان عضو این تیم بودند. پرسپولیس در این دهه به ۲ قهرمانی جام حذفی و ۳ بار سومی جام باشگاه‌های آسیا نیز دست یافت.
[ویرایش] دهه ۱۳۸۰
با آغاز دهه ۱۳۸۰، لیگ برتر فوتبال ایران راه‌اندازی شد و پرسپولیس در نخستین دوره آن قهرمان شد. فصل بعد، پرسپولیس از نخستین دوره لیگ قهرمانان آسیا حذف شد و در لیگ نتایج خوبی نگرفت. این سال‌ها آغاز دورانی بود که سالنامه رسمی باشگاه آن را «دوران جدال با بحران» نامیده‌است، تا جایی که پرسپولیس حتی مقام ۹ام لیگ را هم تجربه کرد. دو فصل بعد، پرسپولیس در جام خلیج فارس ۸۷-۱۳۸۶ به قهرمانی رسید و به لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۰۹ راه‌یافت. این باشگاه از آن زمان تاکنون به توفیق چندانی نرسیده‌است.
[ویرایش] نام، نماد و رنگ
پرسپولیس یک واژهٔ یونانی به معنای شهر پارسی است که از دو واژهٔ «پرسه» (به یونانی: Πέρσης) به معنای پارسی و «پولیس» (به یونانی: Πόλις) به معنای شهر تشکیل شده‌است. یونانیان باستان به پارسه یا تخت جمشید، پایتخت دودمان هخامنشیان، پرسپولیس می‌گفتند.
در سال ۱۳۶۰، سازمان تربیت بدنی نام بولینگ عبده را به مجموعه ورزشی شهید چمران تغییر داد و قرار شد پرسپولیس از سال ۱۳۶۱، با نام دیگری فعالیت کند. بازیکنان در اعتراض به این تصمیم، در بازی با هما در جام باشگاه‌های تهران حاضر نشدند و قهرمانی این مسابقات را از دست دادند. در دی ۱۳۶۵، پرسپولیس تحت پوشش بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی قرار گرفت. بنیاد مستضعفان تصمیم گرفت نام تیم را به «آزادی» تغییر دهد. بازیکنان با این تغییر نام موافق نبودند. در ۲۷ بهمن ۱۳۶۵، نام باشگاه رسماً به «پیروزی» تغییر یافت. اداره کل تربیت بدنی استان تهران در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که «این تغییر نام به پیشنهاد بازیکنان صورت گرفته‌است.» با این وجود، رسانه‌ها و مردم ایران بیشتر نام پرسپولیس را به کار می‌برند.
در آگهی ثبت نمادی که شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس در سال ۱۳۷۰ به ثبت رسانده، این توضیح آمده‌است: «کلمه پرسپولیس و علامت فانتزی. تصویر جامی که از دو طرف با دو سر اسب هخامنشی تلاقی دارد.»
به جز فصل ۸۶-۱۳۸۵ و چند بازی لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۰۹ که بازیکنان پرسپولیس لباسهای راه‌راه سفید و قرمز پوشیدند، از آغاز همواره رنگ اصلی لباس پرسپولیس قرمز بوده‌است و یکی از نمادهای این تیم محسوب می‌شود. از این رو آنان را «ارتش سرخ» و «سرخپوشان» می‌نامند.
[ویرایش] پرسپولیس در فرهنگ عامه
پرسپولیس به عنوان یک باشگاه فوتبال، کاملاً در میان مردم ایران شناخته‌شده‌است. عادل فردوسی‌پور در مجله ورلدساکر در این باره می‌نویسد: «نخستین پرسشی که هواداران فوتبال در ایران از یکدیگر می‌پرسند این است که قرمز هستی یا آبی؟» رسانه‌های ایران به شدت اخبار این باشگاه را پوشش می‌دهند و «حاشیه»های زیادی پیرامون افراد حاضر در باشگاه است. افکار عمومی ایران امروز نیز همانند دیگر جوامع، تحت تاثیر این رسانه‌های ورزشی قرار دارند. در پی این مسائل و شعارهای خاص روی سکوهای ورزشگاه، در سال‌های اخیر امنیت شغلی مدیران عامل و مربیان این باشگاه همواره در خطر قرار داشته‌است. جان دیوردن، نویسنده وب‌گاه گل در گزارشی با نام «تردید آسیا: آیا مربیگری پرسپولیس بزرگترین و دشوارترین کار در فوتبال آسیا است؟»، جو رسانه‌ها را «جانوری ترسناک» و مربیگری این تیم را «شغلی پرفشار» توصیف می‌کند.
در سال ۱۳۸۳، مسعود ده‌نمکی ساخت فیلم مستندی با نام کدام استقلال؟ کدام پیروزی؟ را درباره شهرآورد تهران آغاز کرد که در سال ۱۳۸۵ به پایان رسید. در فصل ۸۷-۱۳۸۶ نیز که به قهرمانی پرسپولیس در جام خلیج فارس منتهی شد، فیلم مستندی با نام مردان پرسپولیس درباره این باشگاه ساخته‌شد. قرار بود قسمت دوم این فیلم در سال بعد ساخته شود که با مخالفت داریوش مصطفوی، مدیرعامل آن زمان پرسپولیس این فیلم ساخته‌نشد. سانسور و کیفیت ساخت این فیلم با انتقادهایی همراه بود. در دهه‌های ۱۳۴۰، (عزیز اصلی) ۱۳۵۰ (محراب شاهرخی) و ۱۳۷۰ (احمدرضا عابدزاده، علی پروین، حمید استیلی و افشین پیروانی) نیز شماری از بازیکنان این باشگاه در فیلم‌های سینمای ایران به بازیگری پرداختند.
در سال ۱۳۸۸، پرسپولیس به عنوان نخستین باشگاه ایرانی ساخت سرود رسمی‌اش را با همکاری داریوش خواجه‌نوری، خواننده و گیتاریست ایرانی آغاز کرد. این ترانه «آهنگ سرخ» نام دارد و بازیکنان سابق باشگاه آن را خواندهاند. پیش از این نیز خوانندگانی مانند فرزین برای پرسپولیس خوانده‌بودند. قاسم افشار نیز در دهه ۷۰ آلبومی با نام «قرمزته» منتشر کرده‌بود.
[ویرایش] ورزشگاه و زمین تمرین
[ویرایش] ورزشگاه خانگی
[ویرایش] پیش از انقلاب
پرسپولیس پیش از ساخته شدن ورزشگاه آزادی، بازی‌های خود را در ورزشگاه امجدیه (شهید شیرودی کنونی) برگزار می‌کرد و زمانی که بنیانگذاری شده‌بود، ورزشگاهی مجهز به استخر، زمین ژیمناستیک و بولینگ در مجموعه بولینگ عبده (شهید چمران کنونی) داشت. این مجموعه در مرداد ۱۳۵۷ آتش گرفت.
عبده در شهرک اکباتان زمینی خرید و در آن‌جا یک ورزشگاه فوتبال با نام «آپادانا» بنا کرد. پرسپولیس به علت کمبود امکانات برای هوادارانش و همکاری‌نکردن دیگر باشگاه‌ها، تنها یک بازی در ورزشگاه آپادانا انجام داد و پس از آن، از آپادانا به عنوان زمین تمرین استفاده کرد. به دلیل حمایت نکردن دیگر باشگاه‌های ایران از حرفه‌ای‌گری پرسپولیس، عبده در سال ۱۳۵۲ ورزشگاه آپادانا را به ارزش ۲۰۰٬۰۰۰ تومان به باشگاه راه‌آهن فروخت. ورزشگاه آپادانا امروز ورزشگاه راه‌آهن نامیده می‌شود و در همسایگی ورزشگاه شهید دستگردی قرار دارد. پس از انقلاب، در سال ۱۳۵۹ بنیاد مستضعفان و جانبازان دارایی‌های باشگاه را مصادره کرد.
[ویرایش] پس از انقلاب
باشگاه پرسپولیس ورزشگاه اختصاصی ندارد و برای بازی‌های خانگی خود ورزشگاه آزادی تهران را اجاره می‌کند. تیم ملی فوتبال ایران و استقلال تهران نیز در این ورزشگاه به میدان می‌روند.
در پی بازسازی چمن ورزشگاه آزادی در فصل ۸۲-۸۱، پرسپولیس بازی‌های خانگی خود را در ورزشگاه تختی برگزار کرد.
در روزهای پایانی سال ۱۳۸۴، وبگاه رسمی باشگاه خبرهایی دربارهٔ این که پرسپولیس «ورزشگاه شهر قدس» را خریده‌است، منتشر کرد؛ اما این ماجرا به علت مشکلات مالی و حقوقی باشگاه پایان یافت و به ثمر نرسید.
[ویرایش] زمین تمرین
پیش از انقلاب، زمین‌های تمرین پرسپولیس ورزشگاه آپادانا و بولینگ عبده بود. وقتی بولینگ عبده مصادره شد پرسپولیس در تپه‌های داوودیه تمرین می‌کرد.
در سالیان اخیر، تمرینات تیم اصلی بیشتر در ورزشگاه کارگران انجام می‌شد. در شهریور ۱۳۸۷، پس از انتقال باشگاه راه‌آهن به شهرری، پرسپولیس ورزشگاه راه‌آهن را به ارزش ۱۵۰ میلیون تومان برای یک سال اجاره کرد و پس از ۳۵ سال به ورزشگاه خانگی دیرین خود در شهرک اکباتان بازگشت. هم‌اکنون تیم اصلی پرسپولیس در «مجموعه ورزشی خیریه عمل» تمرین می‌کند. تیم‌های پایهٔ نیز در ورزشگاه شهید درفشی‌فر تمرین و بازی می‌کنند.
[ویرایش] هواداران و هماوردان
[ویرایش] هواداران
پرسپولیس باشگاه پرهواداری است و بنا بر اعلام وبگاه رسمی، باشگاه برای هوادارنش ارزش بسیاری قائل است. با این که باشگاه پرسپولیس در تهران قرار دارد، در سراسر ایران هوادار دارد و در بازی‌های خارج از خانه نیز عده زیادی برای تشویق آن‌ها به ورزشگاه می‌روند. این باشگاه در افغانستان و امارات متحده عربی نیز هوادارانی دارد. عادل فردوسی‌پور در مجله ورلدساکر می‌نویسد: «پرسپولیس با بیش از ۳۰ میلیون هوادار به عنوان محبوب‌ترین باشگاه آسیا شناخته می‌شود.» بنا بر نوشته همشهری‌آنلاین، کنفدراسیون فوتبال آسیا در فهرستی پرسپولیس را بالاتر از الهلال عربستان و دالیان چین پرهوادارترین باشگاه آسیا معرفی کرده‌بود. همچنین، این باشگاه رکورد پرتماشاگرترین بازی لیگ قهرمانان آسیا را با ۹۵٫۲۲۵ نفر در اختیار دارد.
[ویرایش] هماوردان
[ویرایش] استقلال تهران
بازی میان پرسپولیس و استقلال، دو باشگاه پرهوادار و پرافتخار ایران، مهم‌ترین مسابقهٔ باشگاهی فوتبال در ایران است. نخستین بازی دو تیم در روز ۱۶ فروردین ۱۳۴۷، نخستین بازی رسمی پرسپولیس بود که با نتیجهٔ بدون گل پایان یافت. فردای آن روز، روزنامه کیهان ورزشی (مهمترین روزنامه ورزشی آن زمان) روی جلد خود هیچ چیز از بازی ننوشت و تیتری از فوتبال دخترها داشت. بر خلاف گذشته، امروزه این بازی همواره با حساسیت بالا و تماشاگران زیاد همراه است و برگزاری آن بازتاب‌های زیادی در ایران دارد. معمولاً این بازی را حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر در ورزشگاه آزادی تهران تماشا می‌کنند. این شهرآورد گاهی به خشونت میان بازیکنان، و درگیری میان هواداران می‌انجامد و هولیگان‌ها به ناوگان حمل و نقل عمومی از جمله اتوبوس‌ها آسیب می‌زنند. مجله ورلدساکر در شماره ژوئیه ۲۰۰۸ خود، فهرستی از ۵۰ شهرآورد دنیا منتشر کرد؛ و شهرآورد تهران را در رتبه ۱ام آسیا و ۲۲وم جهان قرار داد.
[ویرایش] سپاهان اصفهان
با این که پرسپولیس و سپاهان هر دو از باشگاه فوتبال شاهین به وجود آمدند، در گذشته بازی این دو هماوردی محسوب نمی‌شد. با آغاز جام خلیج فارس و قهرمانی باشگاه‌های اصفهانی در جام‌های فوتبال ایران، به اهمیت بازی‌های رودرروی باشگاه‌های اصفهان و تهران افزوده‌شد. پس از نبرد قهرمانی پرسپولیس و سپاهان در لیگ برتر ۸۷-۱۳۸۶، این حساسیت و اهمیت دوچندان شد، به طوری که هم‌اکنون این هماوردی از مهمترین بازی‌های دو باشگاه در هر فصل است.
[ویرایش] آمار و ترین‌ها
[ویرایش] فصل‌های اخیر
جدول زیر عملکرد کلی پرسپولیس در ۵ سال اخیر را نشان می‌دهد.
[ویرایش] تیم‌های دیگر
[ویرایش] تیم‌های پایه
پرسپولیس در رده‌های سنی امید، جوانان، نوجوانان و نونهالان تیم دارد.
[ویرایش] تیم دوم
[ویرایش] پیش از انقلاب
پرسپولیس پیش از انقلاب «تیم آماتورها» داشت. در جام باشگاه‌های تهران ۱۳۵۱، پرسپولیس رسماً با تیم آماتورهایش در جام شرکت کرد و در میان ۱۶ تیم نهم شد. مهدی عسگرخانی، دروازبان آماتورهای پرسپولیس برجسته‌ترین بازیکن آن تیم بود که بعداً به تیم اصلی رسید، به ابومسلم فروخته‌شد و به تیم ملی ایران نیز دعوت شد.
[ویرایش] پس از انقلاب
در روز ۲۸ شهریور ۱۳۸۵، محمدحسن انصاری‌فرد مدیرعامل آن زمان پرسپولیس با مدیرعامل باشگاه فوتبال سرخپوشان دلوار افزار توافقنامه‌ای امضا کرد که بنابر آن، تیم فوتبال سرخپوشان تیم دوم پرسپولیس می‌شد. پس از پایان آن فصل بهادر عبدی و فرهاد خیرخواه، (آقای‌گل دسته یک) که در سرخپوشان بازی می‌کردند به پرسپولیس پیوستند. پس از تغییر مدیرعامل پرسپولیس رابطهٔ دو باشگاه کمرنگ شد و باشگاه پرسپولیس به برخی تعهدات خود عمل نکرد. در آبان ۱۳۸۷ امتیاز باشگاه سرخپوشان به باشگاه دیهیم اهواز واگذار شد. پس از آن پرسپولیس تا حدود یک سال تیم دومی نداشت. با آمدن حبیب کاشانی، در آبان ۱۳۸۸ «تیم ب پرسپولیس» راهاندازی شد.
[ویرایش] تیم زنان
پرسپولیس پیش از انقلاب تیم زنان داشت. آن‌ها پس از تاج و به همراه دیهیم و عقاب از پیشگامان فوتبال زنان در ایران بودند. در تابستان ۱۳۸۷، رئيس كميته بانوان فدراسیون فوتبال ایران از این باشگاه درخواست کرد تا در لیگ شرکت کند. در اواخر همان سال، پرسپولیس امتیاز تیم زنان پیکان را در اختیار گرفت و در لیگ شرکت کرد. در فروردین ۱۳۸۸ تیم فوتسال زنان پرسپولیس به مقام سوم غرب آسیا رسید.
[ویرایش] بازیکنان
[ویرایش] بازیکنان کنونی
باشگاه‌های ایرانی در هر فصل می‌توانند از ۲۲ بازیکن بزرگسال، ۵ بازیکن زیر ۲۳ سال، ۹ بازیکن زیر ۲۰ سال و ۴ بازیکن خارجی (یک آسیایی) استفاده کنند. فهرست زیر بازیکنان کنونی پرسپولیس را نشان می‌دهد. بازیکنانی که سهمیه زیر ۲۳ سال یا زیر ۲۰ سال هستند، با ستاره (*) مشخص شده‌اند.
[ویرایش] بازیکنان قرض‌داده‌شده
[ویرایش] بازیکنان برجسته و بازیکنان پیشین
برای دیدن نام بازیکنان پیشین باشگاه، رده:بازیکنان باشگاه پرسپولیس را ببینید.
[ویرایش] کاپیتان‌ها
[ویرایش] مربیان
[ویرایش] کادر فنی کنونی
[ویرایش] مربیان برجسته پیشین
[ویرایش] دست‌آوردها
[ویرایش] کشوری
[ویرایش] آسیایی
[ویرایش] مسائل اقتصادی و حقوقی
[ویرایش] درآمدزایی
باشگاه‌های فوتبال ایران، از جمله پرسپولیس در درآمدزایی حرفه‌ای نیستند. هم‌اکنون بیشتر منابع مالی باشگاه پرسپولیس توسط مالک باشگاه، سازمان تربیت بدنی تامین می‌شود. کمک‌های بلاعوض هواداران ثروتمند، فروش بازیکن، بازی‌های بین‌المللی و حامیان مالی از دیگر منابع مالی مهم باشگاه هستند. پرسپولیس همچنین توانسته به عنوان نخستین باشگاه ایرانی بابت حق‌پخش تلویزیونی و فروش فیلم درآمدزایی کند. با این وجود تلاش‌های باشگاه برای درآمدزایی از فروش بلیت (که از مهمترین منابع درآمد باشگاه‌های فوتبال حرفه‌ای است) تاکنون بی‌نتیجه مانده‌است.
وب‌گاه گل در گزارشی تحلیلی از تاثیر بحران اقتصادی جهان بر فوتبال کشورهای مختلف، به دلیل دولتی بودن این باشگاه وقوع این بحران را بر مسائل مالی آن کاملاً بی‌تاثیر دانسته‌است.
[ویرایش] حامیان مالی
هم‌اکنون شهرداری تهران و هواپیمایی آسمان حامیان مالی باشگاه هستند. بر اساس پژوهشی که جمعی از مدرسان و دانشجویان دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۸ انجام دادند؛ میزان علاقه‌مندی شرکت‌ها به حمایت مالی از این باشگاه در سالیان گذشته سیر صعودی داشته‌است. همچنین، مدت حمایت مالی این شرکتها معمولاً کوتاه بودهاست.
[ویرایش] دارایی‌ها
باشگاه پرسپولیس مالک یک ساختمان ۵ طبقه در خیابان شیخ‌بهایی تهران است. این ساختمان در زمین اهدایی فدراسیون فوتبال ایران ساخته‌شده و دفتر باشگاه است. در سال ۱۳۸۷ قرار بود موزه پرسپولیس در این مکان راه‌اندازی شود.
در تیر ۱۳۸۸، سازمان تربیت بدنی با پرداخت ۲ میلیارد تومان ۱٪ از سهام بانک تات را برای باشگاه پرسپولیس خرید. نعمت‌الله شهبازی نویسنده روزنامه گل این کار را سودآور، مفید، و آغازی برای استقلال مالی باشگاه دانسته‌است.
بنا بر اعلام وب‌گاه رسمی، این باشگاه یک کلینیک پزشکی با نام «بیمارستان پرسپولیس» در خیابان گاندی تهران دارد که در خرداد ۱۳۸۹ آغاز به کار خواهد کرد. در سال ۱۳۸۴ نیز خبری درباره خرید ورزشگاه و راه‌اندازی شرکت هواپیمایی توسط باشگاه منتشر شده‌بود که انجام نگرفت.
این باشگاه پیشتر مالک ورزشگاه راه‌آهن و مجموعه فرهنگی ورزشی شهید چمران نیز بوده‌است.
[ویرایش] مالکیت
پیش از انقلاب، مالک باشگاه «شرکت سهامی سی‌آرسی» (بخش خصوصی) بود. پس از انقلاب، اموال باشگاه مصادره شد و تحت پوشش بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی و سازمان تربیت بدنی رفت. (دهه ۱۳۶۰) از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۶، باشگاه تحت مدیریت وزارت معادن و فلزات بود و از لحاظ منابع مالی دگرگون شد. بنابر نوشته سالنامه و فرهنگ رسمی باشگاه چاپ سال ۱۳۸۶، با پایان دوران زمامداری وزارت معادن بر باشگاه، اختلاف و بحران مالی–مدیریتی ایجاد شد و میان سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۱ یک «جنگ سهام آغاز شد که با پیروزی سازمان تربیت بدنی با پایان رسید.»
ماجرا از این قرار بود بنیاد مستضعفان در اداره باشگاه ناتوان بود و آن را به تربیت بدنی واگذار کرد و تربیت بدنی نیز قرار بود باشگاه را به بخش خصوصی واگذار کند. در راستای این اقدام؛ در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۷۰، شرکتی با نام «شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس سهامی خاص» با شماره ۸۳۳۳۲ به ثبت رسید. (سهامداران: سازمان تربیت بدنی به نمایندگی عباس انصاری‌فرد ۵۰٫۵٪، اسماعیل وفایی ۴۹٪ و مهدی منظرموعود ۰٫۵٪) اما در ۲۷ بهمن ، امتیاز باشگاه به جای شرکت پرسپولیس، به «موسسه فرهنگی ورزشی پیروزی» انتقال یافت. سازمان تربیت بدنی این شرکت را به حسین محلوجی، امیر عابدینی و عباس انصاری‌فرد هبه داد. (در سال ۱۳۸۰ سهام از آنان گرفته‌شد) پس از این مدت عابدینی نیز به مالکان شرکت پرسپولیس اضافه شد. (یعنی عابدینی هم در شرکت پرسپولیس و هم در شرکت پیروزی سهامدار شده‌بود.) مالکان شرکت پرسپولیس خود را «مالک اصلی» باشگاه می‌دانستند و به دادگاه شکایت کردند، اما دادگاه در تاریخ ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ رأی به مالکیت سازمان تربیت بدنی داد. دادگاه تجدیدنظر نیز در تاریخ ۸ تیر ۱۳۸۳ این رأی را تائید کرد.
پس از آن؛ اعلام شد در راستای انجام اصل ۴۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، باشگاه باید به بخش خصوصی واگذار شود. در سال‌های اخیر خبرهایی درباره ورود باشگاه به سازمان بورس اوراق بهادار تهران و فروش آن به افراد حقیقی منتشرشده‌است. در سال ۱۳۸۸، محمود احمدی‌نژاد در نامه‌ای به رئیس سازمان تربیت بدنی اعلام کرد که پرسپولیس و استقلال باید به هواداران واگذار شوند. پرسپولیس همچنان در تملک سازمان تربیت بدنی قرار دارد. بنا بر گفته کنفدراسیون فوتبال آسیا، نحوه مالکیت کنونی این باشگاه در آینده مشکلاتی برای حضور در لیگ قهرمانان آسیا ایجاد می‌کند.
[ویرایش] منابع و مآخذ
[ویرایش] عمومی

Summary:
باشگاه فوتبال پرسپولیس تهران، باشگاه فوتبال ایرانی است که در سال ۱۳۴۲ در شهر تهران، پایتخت ایران بنیانگذاری شده‌است. این تیم زیرمجموعه باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس تهران است و پیروزی نیز نامیده می‌شود.
پرسپولیس هم‌اکنون در جام خلیج فارس بازی می‌کند و پس از سال ۱۳۴۷، همیشه در بالاترین دسته لیگ فوتبال ایران حضور داشته‌است. این باشگاه و باشگاه فوتبال استقلال تهران پرافتخارترین و پرهوادارترین باشگاه‌های فوتبال در ایران و دو سوی مهم‌ترین شهرآورد ایران، شهرآورد تهران هستند.
این باشگاه از آغاز تاریخ خود، ۹ بار در بالاترین دسته لیگ فوتبال ایران به قهرمانی رسیده (یک جام منطقه‌ای، ۲ جام تخت جمشید، ۴ جام آزادگان و ۲ جام خلیج فارس) و از این جهت رکورددار است. ۳ بار قهرمانی در جام حذفی ایران و یک قهرمانی در جام برندگان جام آسیا از دیگر قهرمانی‌های مهم پرسپولیس‌اند.
فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال این باشگاه را پس از الهلال عربستان، یوکوهاما مارینوس ژاپن و استقلال در رده ۴ام برترین باشگاه‌های فوتبال آسیا در قرن بیستم اعلام کرده‌است.


زمان نوروز
جشن نوروز از لحظه اعتدال بهاری آغاز می‌شود. در دانش ستاره‌شناسی، اعتدال بهاری یا اعتدال ربیعی در نیم‌کره شمالی زمین به لحظه‌ای گفته می‌شود که خورشید از صفحه استوای زمین می گذرد و به سوی شمال آسمان می‌رود. این لحظه، لحظه اول برج حمل نامیده می‌شود، و در تقویم هجری خورشیدی با نخستین روز (هرمز روز یا اورمزد روز) از ماه فروردین برابر است. نوروز در تقویم میلادی با ۲۱ یا ۲۲ مارس مطابقت دارد.
در کشورهايی مانند ایران و افغانستان که تقويم هجری شمسي به کار برده می‌شود، نوروز، روز آغاز سال نو است. اما در کشورهای آسیای میانه و قفقاز، تقويم میلادی متداول است و نوروز به عنوان آغاز فصل بهار جشن گرفته می‌شود و روز آغاز سال محسوب نمی‌شود.
واژهٔ نوروز
واژه نوروز یک اسم مرکب است که از ترکیب دو واژهٔ فارسی «نو» و «روز» به وجود آمده است. این نام در دو معنی به‌کار می‌رود:
۱) نوروز عام: روز آغاز اعتدال بهاری و آغاز سال نو ۲) نوروز خاص: روز ششم فروردین با نام «روز خرداد»
ایرانیان باستان از نوروز به عنوان ناوا سرِدا یعنی سال نو یاد می‌کردند. مردمان ایرانی آسیای میانه نیز در زمان سغدیان و خوارزمشاهیان، نوروز را نوسارد و نوسارجی به معنای سال نو می‌نامیدند.
واژه نوروز در الفبای لاتین
در متن های گوناگون لاتین، بخش نخست واژه نوروز با املای No،Now،Nov و Naw و بخش دوم آن با املای Ruz، Rooz و Rouz نوشته شده است. در برخی از مواقع این دو بخش پشت سر هم و در برخی با فاصله نوشته می‌شوند. اما به باور دکتر احسان یارشاطر بنیان‌گذار دانشنامه ایرانیکا، نگارش این واژه در الفبای لاتین با توجه به قواعد آواشناسی، به شکل Nowruz توصیه می‌شود. این شکل از املای واژه نوروز، هم‌اکنون در نوشته‌های یونسکو و بسیاری از متون سیاسی به کار می‌رود.
پیشینه
منشا و زمان پیدایش نوروز، به درستی معلوم نیست. در برخی از متن های کهن ایران ازجمله شاهنامه فردوسی و تاریخ طبری، جمشید و در برخی دیگر از متن ها، کیومرث به‌عنوان پایه‌گذار نوروز معرفی شده است. پدید آوری نوروز در شاهنامه، بدین گونه روایت شده است که جمشید در حال گذشتن از آذربایجان، دستور داد تا در آنجا برای او تختی بگذارند و خودش با تاجی زرین بر روی تخت نشست. با رسیدن نور خورشید به تاج زرین او، جهان نورانی شد و مردم شادمانی کردند و آن روز را روز نو نامیدند.
برخی از روایت‌های تاریخی، آغاز نوروز را به بابلیان نسبت می‌دهد. بر طبق این روایت‌ها، رواج نوروز در ایران به ۵۳۸ سال قبل از میلاد یعنی زمان حمله کورش بزرگ به بابل بازمی‌گردد. همچنین در برخی از روایت‌ها، از زرتشت به‌عنوان بنیان‌گذار نوروز نام برده شده است. اما در اوستا (دست کم در گاتها) نامی از نوروز برده نشده است.
نوروز در زمان سلسله هخامنشیان
کوروش دوم بنیان‌گذار هخامنشیان، نوروز را در سال ۵۳۸ قبل از میلاد، جشن ملی اعلام کرد. وی در این روز برنامه‌هایی برای ترفیع سربازان، پاکسازی مکان‌های همگانی و خانه‌های شخصی و بخشش محکومان اجرا می‌نمود. این آیین‌ها در زمان دیگر پادشاهان هخامنشی نیز برگزار می‌شده است. در زمان داریوش یکم، مراسم نوروز در تخت جمشید برگزار می‌شد. البته در سنگ‌نوشته‌های به‌جا مانده از دوران هخامنشیان، به‌طور مستقیم اشاره‌ای به برگزاری نوروز نشده است. اما بررسی ها بر روی این سنگ‌نوشته‌ها نشان می‌دهد که مردم در دوران هخامنشیان با جشن‌های نوروز آشنا بوده‌اند، و هخامنشیان نوروز را با شکوه و بزرگی جشن می‌گرفته‌اند. شواهد نشان می‌دهد داریوش اول هخامنشی، به مناسبت نوروز در سال ۴۱۶ قبل از میلاد سکه‌ای از جنس طلا ضرب نمود که در یک سوی آن سربازی در حال تیراندازی نشان داده شده است.
در دوران هخامنشی، جشن نوروز در بازه‌ای زمانی میان ۲۱ اسفند تا ۱۹ اردیبهشت برگزار می‌شده است.
نوروز در زمان اشکانیان و ساسانیان
در زمان اشکانیان و ساسانیان نیز نوروز گرامی داشته می‌شد. در این دوران، جشن‌های متعددی در طول یک سال برگزار می‌شد که مهمترین آنها نوروز و مهرگان بوده است. برگزاری جشن نوروز در دوران ساسانیان چند روز (دست کم شش روز) طول می‌کشید و به دو دوره نوروز کوچک و نوروز بزرگ تقسیم می‌شد. نوروز کوچک یا نوروز عامه پنج روز بود و از یکم تا پنجم فروردین گرامی داشته می‌شد و روز ششم فروردین (خردادروز)، جشن نوروز بزرگ یا نوروز خاصه برپا می‌شد. در هر یک از روزهای نوروز عامه، طبقه‌ای از طبقات مردم (دهقانان، روحانیان، سپاهیان، پیشه‌وران و اشراف) به دیدار شاه می‌آمدند و شاه به سخنان آنها گوش می‌داد و برای حل مشکلات آنها دستور صادر می‌کرد. در روز ششم، شاه حق طبقات گوناگون مردم را ادا کرده بود و در این روز، تنها نزدیکان شاه به حضور وی می‌آمدند.
شواهدی وجود دارد که در دوران ساسانی سال‌های کبیسه رعایت نمی‌شده‌است. بنابراین نوروز هر چهار سال، یک روز از موعد اصلی خود (آغاز برج حمل) عقب می‌ماند و درنتیجه زمان نوروز در این دوران همواره ثابت نبوده و در فصل های گوناگون سال جاری بوده است.
اردشیر بابکان، بنیان گذار سلسله ساسانیان، در سال ۲۳۰ میلادی از دولت روم که از وی شکست خورده بود، خواست که نوروز را در این کشور به رسمیت بشناسند. این درخواست مورد پذیرش سنای روم قرار گرفت و نوروز در قلمرو روم به Lupercal معروف شد.
در دوران ساسانیان، ۲۵ روز پیش از آغاز بهار، در دوازده ستون که از خشت خام برپا می‌کردند، انواع حبوبات و غلات (برنج، گندم، جو، نخود، ارزن، و لوبیا) را می‌کاشتند و تا روز شانزدهم فروردین آنها را جمع نمی‌کردند. هر کدام از این گیاهان که بارورتر شود، در آن سال محصول بهتری خواهد داد. در این دوران همچنین متداول بود که در بامداد نوروز، مردم به یکدیگر آب بپاشند. از زمان هرمز اول مرسوم شد که مردم در شب نوروز آتش روشن نمایند. همچنین از زمان هرمز دوم، رسم دادن سکه در نوروز به‌عنوان عیدی متداول شد.
نوروز پس از اسلام
از برگزاری آیین‌های نوروز در زمان امویان نشانه‌ای در دست نیست و در زمان عباسیان نیز به نظر می‌رسد که خلفا گاهی برای پذیرش هدایای مردمی، از نوروز استقبال می‌کرده‌اند. با روی کار آمدن سلسله‌های سامانیان و آل بویه، جشن نوروز با گستردگی بیشتری برگزار شد.
در دوران سلجوقیان، به دستور جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی تعدادی از ستاره شناسان ایرانی از جمله خیام برای بهترسازی گاهشمار ایرانی گرد هم آمدند. این گروه، نوروز را در یکم بهار قرار دادند و جایگاه آن را ثابت نمودند. بر اساس این گاهشمار که به تقویم جلالی معروف شد، برای ثابت ماندن نوروز در آغاز بهار، مقرر شد که هر چهار سال یک‌بار، تعداد روزهای سال را (به‌جای ۳۶۵ روز)، برابر با ۳۶۶ روز در نظر بگیرند. طبق این قاعده، می‌بایست پس از انجام این کار در ۷ دوره، در دوره هشتم، به جای سال چهارم، بر سال پنجم یک روز بیفزایند. این گاهشمار از سال ۳۹۲ هجری آغاز شد.
نوروز در دوران صفویان نیز برگزار می‌شد. در سال ۱۵۹۷ میلادی، شاه عباس صفوی مراسم نوروز را در عمارت نقش جهان اصفهان برگزار نمود و این شهر را پایتخت همیشگی ایران اعلام نمود.
نوروز از دیدگاه اسلام و تشیع
در اسلام و به ویژهٔ آیین تشیع به نوروز به عنوان روزی خجسته نگاه شده است و بر گرامی داشتن آن تأکید شده است. از دیدگاه شیعه، نوروز روز ظهور امام زمان است. در حدیثی از امام صادق آمده است:

نوروز در دوران معاصر
نوروز به عنوان یک میراث فرهنگی در دوران معاصر همواره مورد توجه مردم قرار داشته و هر ساله برگزار می‌شود. البته برگزاری جشن نوروز به صورت آشکار در برخی از کشورها توسط برخی حکومت‌ها برای مدت زمانی ممنوع بوده است. حکومت شوروی برگزاری جشن نوروز را در برخی از کشورهای آسیای میانه مانند ترکمنستان، قرقیزستان و تاجیکستان ممنوع کرده بود و این ممنوعیت تا زمان میخائیل گورباچف ادامه داشت. با این وجود، مردم این مناطق نوروز را به‌گونهٔ پنهانی و یا در روستاها جشن می‌گرفته‌اند. همچنین برخی از مردم این مناطق برای جلب موافقت مقامات محلی نام دیگری بر روی نوروز می‌گذاشتند؛ به‌طور مثال در تاجیکستان، مردم با اتلاق جشن لاله یا جشن ۸ مارس سعی می‌کردند که آیین‌های نوروز را بی مخالفت مقامات دولتی به جای آورند. همچنین در افغانستان، در دوران حکومت طالبان، برگزاری جشن نوروز ممنوع بود و این حکومت تنها تقویم هجری قمری را به رسمیت می‌شناخت.
نوروز در اشعار فارسی
گویندگان ایرانی از دیرباز تاکنون در وصف نوروز و جشن فروردین که همراه مواهب گرانبهای طبیعت و هنگام تجدید عهد نشاط و شادمانی است، داد سخن داده‌اند و ما در ذیل به برخی از لطایف اشعار پارسی در این موضوع اشارت می‌کنیم:
و هم او در قصیده دیگر چنین گوید:
فرخی ترجیع‌بند مشهوری در وصف نوروز دارد که بند اول آن چنین است:
منوچهری مسمطی در نوروز ساخته که بند اول آن این است:
هم او در مسمط دیگر گفته:
بوالفرج رونی گوید:
مسعود سعد سلمان از عید مزبور چنین یاد کند:
جمال‌الدین عبدالرزاق گفته:
حافظ در غزلی گفته:
هاتف در قصیده‌ای گوید:
قاآنی در قصیده‌ای به وصف نخستین روز بهار گوید:

جغرافیای نوروز
 منطقه‌ای که در آن جشن نوروز برگزار می‌شد، امروزه شامل چند کشور می‌شود و همچنان در این کشورها جشن گرفته می‌شود. برخی آیین‌های نوروز در این کشورها با هم متفاوت‌اند. مثلاً در افغانستان سفره هفت‌میوه می‌چینند؛ اما در ایران سفره هفت سین می‌اندازند.
جغرافیای نوروز با نام نوروز یا مشابه آن، سراسر خاورمیانه، بالکان، قزاقستان، تاتارستان، در آسیای میانه چین شرقی (ترکستان چین)، سودان، زنگبار، در آسیای کوچک سراسر قفقاز تا آستراخان و نیز آمریکای شمالی، هندوستان، پاکستان، بنگلادش، بوتان، نپال و تبت را شامل می‌شود.
همچنین کشورهایی مانند مصر و چین جزو سرزمین‌هایی نیستند که در آنها نوروز جشن گرفته می‌شد، اما امروزه جشن‌هایی مشابه جشن نوروز در این کشورها برگزار می‌شود.
در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۰۹ (۱۰ فروردین ۱۳۸۸)، پارلمان فدرال کانادا، اولین روز بهار هر سال را به عنوان نوروز (Nowruz Day)، عید ملی ایرانیان و بسیاری اقوام دیگر نامگذاری کرد.
در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۰ سازمان ملل متحد با تصويب يک قطعنامه در مقر سازمان در نيويورک، عيد نوروز را به عنوان روز بين المللي نوروز و فرهنگ صلح در جهان به رسميت شناخت.
آیین‌ها
خانه‌تکانی
خانه‌تکانی یکی از آیین‌های نوروزی است که مردم بیشتر مناطقی که نوروز را جشن می‌گیرند به آن پایبندند. در این آیین، تمام خانه و وسایل آن در آستانه نوروز گردگیری، شستشو و تمیز می‌شوند. این آیین در کشورهای مختلف از جمله ایران، تاجیکستان و افغانستان برگزار می‌شود.
آتش‌افروزی
رسم افروختن آتش، از زمان‌های کهن در مناطق نوروز متداول شده است. در ایران ، جمهوری آذربایجان و بخش‌هایی از افغانستان، این رسم به‌صورت روشن کردن آتش در شب آخرین چهارشنبه سال متداول است. این مراسم چهارشنبه‌سوری نام دارد. پریدن از روی آتش در ایام نوروز در ترکمنستان نیز رایج است.
همچنین رسم افروختن آتش در بامداد نوروز بر پشت بام‌ها در میان برخی از زرتشتیان (از جمله در برخی از روستاهای یزد در ایران) مرسوم است.
سفره‌های نوروزی
سفره‌های نوروزی یکی از آیین‌های مشترک در مراسم نوروز در بین مردمی است که نوروز را جشن می‌گیرند. در بسیاری از نقاط ایران ، جمهوری آذربایجان و برخی از نقاط افغانستان، سفره هفت سین پهن می‌شود. در این سفره هفت چیز قرار می‌گیرد که با حرف سین آغاز شده باشد؛ مثل سرکه، سنجد، سمنو، سیب و... پهن کردسفره هفت سین در ایران آداب و رسوم خاصی دارد. روی سفره آینه می گذارن که نشانه روشنایی، شمع که نشانه نورو درخشش، یک کاسه آب که نشانه پاکی می‌باشد.برای زیبایی سفره از سنبل استفاده می‌کنندو این جزء سین های هفت سین به حساب نمی‌آید. برای تزئین سفره از تخم مرغ رنگ شده استفاده می‌شود. بعد از ورودماهی قرمز از چین به ایران از این ماهی های کوچک جهت زیبایی سفره هفت سین استفاده می‌شود همچنین بعد از ورود اسلام به ایران کتاب قرآن نیز بر روی سفره قرارداده می‌شود. تمامی هفت سینی که چیده می‌شود یک معنی خاص را نیز به همراه دارند. مثلا سیب نماد زیبایی وتن درستی است؛سنجد به روایتی نماد عشق و محبت است؛سبزه سرسبزی زندگی؛سمنو برکت؛سکه رزق و روزی؛و سیر سمبل شفاو سلامتی است. در کابل و شهرهای شمالی افغانستان، سفره هفت میوه متداول است. در این سفره، هفت میوه قرار می‌گیرد، از جمله؛ کشمش سبز و سرخ، چارمغز، بادام، پسته، زردآلو و سنجد. چیدن سفره‌ای مشابه با استفاده از میوه خشک شده، در بین شیعیان پاکستان هم مرسوم است.
علاوه بر این، سفره هفت شین در میان زرتشتیان، و سفره هفت میم در برخی نقاط واقع در استان فارس در ایران متداول است. در جمهوری آذربایجان نیز بدون توجه به عدد هفت، بر روی سفره‌های نوروزی خود، آجیل قرار می‌دهند.
غذاهای نوروزی
یکی از متداول‌ترین غذاهایی که به مناسبت نوروز پخته می‌شود، سمنو (سمنک، سومنک، سوملک، سمنی، سمنه) است. این غذا با استفاده از جوانه گندم تهیه می‌شود. در بیشتر کشورهایی که نوروز را جشن می‌گیرند، این غذا طبخ می‌شود. در برخی از کشورها، پختن این غذا با آیین‌های خاصی همراه است. زنان و دختران در مناطق مختلف ایران،افغانستان، تاجیکستان ، ترکمنستان و ازبکستان سمنو را به‌صورت دسته‌جمعی و گاه در طول شب می‌پزند و درهنگام پختن آن سرودهای مخصوصی می‌خوانند. به‌طور مثال در افغانستان در یکی از مشهورترین ترانه‌ها، این بیت مکررا خوانده می‌شود :
پختن غذاهای دیگر نیز در نوروز مرسوم است. به‌طور مثال در بخش‌هایی از ایران؛ سبزی پلو با ماهی، در ترکمنستان؛ نوروزبامه ، در قزاقستان؛ اویقی آشار ، در بخارا؛ انواع سمبوسه پخته می‌شود. به‌طور کلی پختن غذاهای نوروزی در هر منطقه‌ای که نوروز جشن گرفته می‌شود مرسوم است و هر منطقه‌ای غذاها و شیرینی‌های مخصوص به خود را دارد.
دید و بازدید
دید و بازدید عید یا عید دیدنی یکی از سنت‌های نوروزی است که در بیشتر کشورهایی که آن را جشن می‌گیرند، متداول است. در برخی از مناطق، یاد کردن از گذشتگان و حاضر شدن بر مزار آنان در نوروز نیز رایج است.
مسابقات ورزشی
برگزاری مسابقات ورزشی عمومی در معابر شهری و روستایی، یکی دیگر از آیین‌هایی است که در برخی از کشورها به مناسبت نوروز برگزار می‌شود. در ترکمنستان، مردان و زنان ترکمن، بازی‌ها و سرگرمی‌های ویژه‌ای از جمله سوارکاری، کشتی، پرش برای گرفتن دستمال از بلندی و شطرنج برگزار می‌کنند. برپایی جنگ خروس و شاخ‌زنی قوچ‌ها از دیگر مراسمی است که در ترکمنستان برگزار می‌شود.
در استان‌های شمالی افغانستان نیز مسابقات بزکشی به مناسبت‌های مختلف از جمله نوروز برگزار می‌شود.
طبیعت‌گردی
مردم ایران روز سیزدهم فروردین، به مکان‌های طبیعی مانند پارک‌ها، باغ‌ها، جنگل‌ها و ماطق خارج از شهر می‌روند. این مراسم سیزده‌به‌در نام دارد. از کارهای رایج در این جشن، گره زدن سبزه و گفتن دروغ سیزده است. مراسم سیزده‌به‌در در مناطق غربی افغانستان ازجمله شهر هرات نیز برگزار می‌شود. با وجودی که روز سیزدهم فروردین در کشور افغانستان جزو تعطیلات رسمی نیست، اما مردم این مناطق برای گردش در طبیعت، عملا کسب و کار خود را تعطیل می‌کنند. مردم این منطقه همچنین اولین چهارشنبه سال را نیز با گردش در طبیعت سپری می‌کنند.
علاوه بر این، ساکنان کابل در افغانستان، در طول دو هفته اول سال برای گردش به همراه خانواده به مناطقی که در آنها گل ارغوان می‌روید، می‌روند.
یکی دیگر از آیین‌های نوروز که در آسیای میانه و کشور تاجیکستان مرسوم است، مراسم گل‌گردانی و بلبل‌خوانی است. گل گردان‌ها از دره و تپه و دامنهٔ کوه‌ها، گل چیده و اهل دهستان خود را از پایان یافتن زمستان و فرا رسیدن عروس سال و آغاز کشت و کار بهاری و آمدن نوروز مژده می‌دهند.
منتقدان نوروز
نویسندگان و نظریه پردازانی نیز بوده‌اند که نوروز را آیینی ناپسند و مذموم می‌دانستند. برخی روحانیون پس از انقلاب سال ۵۷ سعی در زدودن نوروز از تقویم ایران کردند. مرتضی مطهری بزرگداشت چهارشنبه سوری را از آن «احمق‌ها» می‌دانست، و آیین نوروز را «ضد اسلام». آیت‌الله ابوالقاسم خزعلی نیز گفت: «امیدوارم عیدغدیر جای نوروز را بگیرد». [پیوند مرده] پیشتر از این نیز امام محمد غزالی در کیمیای سعادت نوشته بود: «... اظهار شعار گبران حرام است بلکه نوروز و سده باید مندرس شود و کسی نام آن نبرد...».
در دوران معاصر نیز برخی مسئولین جمهوری اسلامی ایران را متهم به تلاش در مذهبی کردن نوروز کرده‌اند. آنها بطور نمونه به چنین گفتارهایی که سعی در تزویج مهدویت با نوروز را دارد اشاره دارند:
جشن جهانی نوروز
در ۷ فروردین ۱۳۸۹ نخستین دورهٔ جشن جهانی نوروز در تهران برگزار شد و این شهر به عنوان «دبیرخانهٔ نوروز» شناخته شد. در این جشن، سران کشورهایی که نوروز را جشن می‌گیرند گردهم می‌آیند و این آیین باستانی را گرامی می‌دارند. هر ساله یکی از این کشورها، میزبان جشن جهانی نوروز است.

Summary:
نوروز یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران باستان است. خاستگاه نوروز در ایران باستان است و هنوز مردم مناطق مختلف فلات ایران نوروز را جشن می‌گیرند. زمان برگزاری نوروز، در آغاز فصل بهار است. نوروز در ایران و افغانستان آغاز سال نو محسوب می‌شود و در برخی دیگر از کشورها تعطیل رسمی است.
بنا به پیشنهاد جمهوری آذربایجان ،مجمع عمومی سازمان ملل در نشست ۴ اسفند ۱۳۸۸ (۲۳ فوریه ۲۰۱۰) ۲۱ ماه مارس را به‌عنوان روز جهانی عید نوروز، با ریشهٔ ایرانی به‌رسمیت شناخت و آن را در تقویم خود جای داد. در متن به تصویب رسیده در مجمع عمومی سازمان ملل، نوروز، جشنی با ریشه ایرانی که قدمتی بیش از ۳ هزار سال دارد و امروزه بیش از ۳۰۰ میلیون نفر آن را جشن می‌گیرند توصیف شده‌است.
پیش از آن در تاریخ ۸ مهر ۱۳۸۸ خورشیدی، نوروز توسط سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد، به عنوان میراث غیر ملموس جهانی، به ثبت جهانی رسیده‌بود. در ۷ فروردین ۱۳۸۹ نخستین دورهٔ جشن جهانی نوروز در تهران برگزار شد و این شهر به عنوان «دبیرخانهٔ نوروز» شناخته شد.


[ویرایش] پیش از اسلام
در اوستا به درفشی به شکل گاو بالدار (درفشا) اشاره شده‌است. پرچم دوران هخامنشی به احتمال زیاد عقابی با بالهای گشوده با قرص خورشیدی در پشت سر عقاب بوده‌است. در زمان اشکانیان پرچمی استفاده می‌شد که به خورشید مزین بوده‌است. دسته‌های هزار تایی ارتش اشکانی نیز دارای پرچمی ابریشمی مزین به اژدها بودند. در کتیبه‌های سنگی دوران ساسانی نقش چهار پرچم را می‌توان یافت. یکی در بیستون مربوط به شاپور دوم است که پرچم ترسیم شده گشوده نمی‌باشد. سه پرچم دیگر نیز در نقش رستم حک شده‌است. یکی متعلق به هرمز دوم منقش به چلیپای (صلیب) افقی که دارای سه دنباله آویزان است. در نقش مربوط به بهرام دوم بر بالای سر نیزه بهرام حلقه‌ای دیده می‌شود که دو پارچه از آن آویزان است که دارای خطوطی عرضی می‌باشند و منگوله‌هایی نیز به آنها متصل می‌باشند. در نقش شاپور دوم در نقش رستم، پرچم دارای یک چلیپا و منگوله‌هایی آویزان سه گوی راه راه مشابه گوی موجود درتاج پادشاهان ساسانی می‌باشند. بنا به گفته کاوه فرخ منبع عمده ما از نشان‌های اشراف دوره ساسانی و درفشهای دوره ساسانی هجده مهر مربوط به دوره ساسانی است که در اطراف دریاچه آرال پیدا شده‌است و همچنین کتیبه‌های ساسانی و پاره‌ای اشارات منابع رومی اطلاعاتی در این زمینه به ما می‌دهند.
[ویرایش] درفش کاویان
[ویرایش] در اسطوره ها
اشاره به درفش کاویانی در اساطیر ایران، به قیام کاوه آهنگر علیه ظلم و ستم آژی‌دهاک (ضحاک) برمی‌گردد. در آن هنگام، کاوه برای آن که مردم را علیه ضحاک بشوراند، پیش‌بند چرمی خود را بر سر چوبی کرد و آن را بالا گرفت تا مردم گرد او جمع شوند. سپس کاخ فرمانروای خونخوار را در هم کوبید و فریدون را بر تخت شاهی نشانید. فریدون نیز پس از آنکه فرمان داد تا پاره چرم پیش‌بند کاوه را با دیباهای زرد و سرخ و بنفش آراستند و در و گوهر به آن افزودند، آن را درفش شاهی خواند و بدین سان درفش کاویانی پدید آمد. بعدها نیز هر پادشاهی بدان گوهری به آن می‌افزود بگونه‌ای که در شب نیز درفش کاویان می‌درخشید. درفش کاویان نشان جمشید و نشان فریدون نیز نامیده می‌شد.
[ویرایش] تاریخ
از نظر تاریخی در متون اوستایی و هیچ یک از نوشته‌های بجا مانده از دوران هخامنشی، سلوکی و اشکانی اشاره مستقیمی به درفش کاویانی نشده‌است. پژوهشگران امروزی در مورد اینکه آیا درفش کاویانی جدا از روایتهای اسطوره‌ای یک واقعیت تاریخی بوده‌است محتاطانه برخورد می‌کنند. بیشتر دانش ما در مورد درفش کاویانی به منابع اسلامی بر می‌گردد. محمد بن جریر طبری در کتاب خود به نام تاریخ الامم و الملوک می‌نویسد: درفش کاویان از پوست پلنگ درست شده، به درازای دوازده ارش که اگر هر ارش را که فاصله بین نوک انگشتان دست تا بندگاه آرنج است، ۶۰ سانتی متر به حساب آوریم، تقریباً پنج متر عرض و هفت متر طول می‌شود. ابوالحسن مسعودی نیز به همین موضوع اشاره می‌کند. ابن خلدون گزارش می‌کند که درفش کاویانی دارای ستاره‌ای بود و چنین اعتقادی وجود داشت که تا زمانی که کسی که این درفش را حمل می‌کند شکست ناپذیر است. کاوه فرخ بیان می‌کند که بالاترین نشان دوره ساسانی درفش کاویانی می‌باشد و تصویری بازسازی شده‌ای از درفش کاویان بر اساس شاهنامه ارایه می‌دهد.
به هنگام حمله اعراب به ایران، در جنگ قادسیه درفش کاویان به دست آنان افتاد و چون آن را نزد عمر بن خطاب، خلیفه مسلمانان، بردند، وی از بسیاری گوهرها، درها و جواهراتی که به درفش آویخته شده بود، دچار شگفتی شد و به نوشته تاریخ بلعمی عمر خلیفه مسلمین دستور داد تا گوهرهای آنرا بردارند و آنرا بسوزانند.
[ویرایش] پرچم ایران پس از فتح ایران توسط اعراب تا زمان صفویه
پرچم امویان بر طبق گفته طبری سفید بوده‌است هرچند تاریخ بلعمی این پرچم را سبز رنگ توصیف کرده‌است. طبری نقل می‌کند که ابومسلم خراسانی دو پرچم می‌افراشت یکی سیاه رنگ و دیگری پرچمی سفید رنگ مزین به یک آیه قرآنی. نشان عباسیان نیز سیاه رنگ بود که به عبارت محمد رسول الله مزین بود. مخالفین عباسیون نیز به نشانه اعتراض از رنگهایی دیگر استفاده می‌کردند. بطور مثال فاطمیون مصر از پرچمی به رنگ سبز و علویان و بسیاری از شورشیان ایرانی از پرچمهای سفید رنگ استفاده می‌کردند. تصاویر پرچم بر روی اشیاء باستانی بدست آمده از کشورهای اسلامی (و خصوصاً بر روی مینیاتورها) یافت می‌شود. از جمله قدیمی ترین آنها بشقاب براق ایرانی متعلق به قرن دهم میلادی است. در زمان مامون خلیفه عباسی رنگ سبز رنگ شیعه بوده‌است. هنگامی که امام رضا به ولایت عهدی رسید بر خلاف سنت عباسیان رنگ سبز را به عنوان رنگ خود برگزید و در نتیجه به پیروی به سنت‌های ایران پیش از اسلام متهم شد. گفته می‌شود او پس از این اعتراضات رنگ سیاه عباسیان را پذیرفت.
بر طبق تصویری در کتاب تاریخ رشید الدین پرچم غزنویان معمولا قرمز و غزنویان اغلب از طرح شطرنجی به عنوان نشان استفاده می‌کردند. هر چند بعضی نوشته‌های موجود مربوط به آن زمان چنین می‌نمایاند که آنان پرچمی مزین به همای طلایی یا شیر طلایی حمل می‌کردند. قزوینی در قرن ششم هجری چنین نقل می‌کند در آن زمان پادشاهان شیعی پرچم‌هایی به رنگهای سبز و سفید و سایر پادشاهان کماکان به رسم عباسیان پرچمی سیاه رنگ داشتند.
به نوشته بیهقی سران قبایل سلجوقی علامتها یا بیرقهای مخصوص داشته‌اند. درباره نقش این پرچمها سندی موجود نیست. پس از آن که سلسله سلجوقی در خراسان پدید آمد و خلافت عباسی عملاً تابع طغرل بیگ شد، سلجوقیان از آداب عباسی- غزنوی -سامانی تقلید کردند و مظاهر حکومتیشان رنگ اسلامی گرفت . باوجود این، برخی سنتهای قبیله‌ای را حفظ کردند، از جمله این که طغرل به عنوان مهراز نقش چماق استفاده می‌کرده‌است . لیکن از زمان الب ارسلان، مهرها شکل اسلامی یافت.
سلجوقیان از زمان طغرل پرچم سیاه را همراه با سایر نشانهای قدرت از خلفای عباسی گرفتند. ازرقی در قصیده‌ای در رسای طغانشاه، پرچم سپاه او را قرمز خوانده‌است. با این حال رنگ پرچم رسمی سلجوقیان معلوم نیست و به احتمال زیاد، همان رنگ رسمی عباسیان و غزنویان، یعنی سیاه بوده‌است. از اشعار شاعران آن دوره، چون انوری و ظهیر فاریابی، برمی آید که پرچمها نقشهایی از قبیل ماه، اژدها، شیر، پلنگ و هما داشته‌اند، اما معلوم نیست که این نقشها بر روی پرچمها ترسیم گردیده یا بر بالای چوب پرچم نصب شده بوده‌اند و احتمالاً به هر دو صورت وجود داشته‌است. «امیرِ علَم» (بیرقدار) در تشکیلات سلجوقیان مقام مهمی داشته‌است. پرچم خوارزمشاهیان در نگاره‌ای ایرانی که بخارا را در محاصره مغولها نشان می‌دهد، به رنگ زرد نشان داده شده‌است، ولی چون این نقاشی در عصر خوارزمشاهیان ترسیم نشده‌است، نمی‌توان آنرا (قاطعانه) مطابق با واقع دانست. اما بنابر پاره‌ای شواهد می‌توان سیاه بودن پرچم را نیز در این دوره محتمل دانست.
[ویرایش] افزوده شدن نقش شیر و خورشید
حجم عظیم شواهد تاریخی و متون ادبی و باستان شناسی که احمد کسروی، مجتبی مینوی و سعید نفیسی گردآوری و بررسی کرده‌اند، نشان می‌دهد که خورشید در صورت فلکیِ اسد در منطقةالبروج از قرن هفتم هجری نقشی نمادین و رایج شد. تحقیقات مینوی، نفیسی و کسروی نشان می‌دهد که این نشان از ستاره بینی وارد فرهنگ عام، نشان‌ها و نقوش هنری شده‌است و از آنجا به تدریج و در حدود قرن نهم هجری معادل قرن پانزده میلادی به نقوش پرچم ها وارد می‌شود. بگفته شاپور شهبازی در ایرانیکا «این نماد تلفیقی از سنن کهن ایران و عرب و ترک و مغول بود.»
قدیمی ترین پرچم شیر و خورشید دار شناخته شده به سال ۸۲۶ هجری قمری (حدود ۱۴۲۳ میلادی) همزمان با دورهٔ تیموریان بر می‌گردد. این پرچم در مینیاتوری از شاهنامه شمس الدین کاشانی (یک منظومه از جهانگشایی مغولان) به تصویر کشیده شده‌است. این مینیاتور که حمله مغولان به حصار شهر نیشابور را نشان می‌دهد. سربازان (مغول؟) را نشان می‌دهد که پرچمی مزین به نشان شیر و خورشید در کنار پرچمی دیگر مزین به هلال ماه حمل می‌کنند.
فواد کوپریلی در نوشتاری که در مورد پرچم قبایل ترک دارد، در مورد پرچم‌های دوره ایلخانان و تیموریان می‌نویسد: «در نقاشیهای برخی از نسخه‌های فارسی راجع به تاریخ مغول، پرچمی با زمینه آبی و تصویر گرگ و سایر نقوش مشاهده می‌شود که اثبات مطابقت آنها با واقعیات تاریخی نیاز به تحقیق دارد. به نوشته حافظ ابرو، امیراحمد خلج پرچم سرخ داشته‌است. در سپاه از پرچمهایی به رنگهای زرد و قرمز نیز استفاده می‌شده و روی آنها تصاویر گوناگونی از قبیل اژدها، شیر، قره قوش (نوعی عقاب) و شیر و خورشید منقوش بوده‌است. احتمال زیاد می‌رود که تمغاهای خصوصی نیز روی پرچمها به کار می‌رفته‌است. در این دوره، به مقامات بلندپایه پرچم و طبل و علَم نظامی (به مغولی: توغ و کورْگه) داده می‌شده‌است. ایلخانیان از سویی تحت تأثیر آداب و رسوم کهن مغول ـ ترک و از سوی دیگر تحت تأثیر غزنویان و سلجوقیان بودند و بویژه در مظاهر حقوقی و علامات حکومتی از تمدن سلجوقیان متأثر بودند. بر نوک پرچمها، هلال («ماهچة عَلَم») فلزی نصب می‌شد.» راهبی اسپانیایی که در قرن هشتم در کتابش تصویری از پرچم ایران با زمینه زرد و تمگای (تمغا) چهارگوش قرمز در وسط ارائه می‌کند که به احتمال زیاد به دوره ایلخانیان تعلق دارد. در نسخه‌ای از شاهنامه نوشته شده در قرن نهم (زمان مغولها) نگاره‌ای بچشم می‌خورد که پرچمی را با تصویر شیر و خورشید در وسط نمایش می‌دهد. این پرچم به احتمال زیاد متعلق به ایلخانیان است، زیرا این نقش، نقشی رایج روی سکه‌های ایلخانان بوده‌است.
فواد کوپریلی همچنین می‌گوید:

با توجه به این پرچم و نمونه‌های مشابه آن در قرن نهم هجری قمری (پانزده میلادی)، بسیاری از مراجع معتبر مانند دانشنامه بریتانیکا و دانشنامه ایرانیکا زمان اولین مدارک موجود از استفاده شیر و خورشید در پرچمهای ایران را این دوران می‌دانند.
[ویرایش] پرچم در دوران صفویان و افشار
 در میان شاهان سلسله صفویان که حدود ۲۳۰ سال بر ایران حاکم بودند، شاه اسماعیل اول بر روی پرچم خود نقش شیر و خورشید نداشت. شاه تهماسب صفوی نیز چون خود زاده ماه فروردین(برج حمل) بود، دستور داد به جای شیر و خورشید تصویر گوسفند (نماد برج حمل) را هم بر روی پرچمها و هم بر سکه‌ها ترسیم کنند. هر چند صفویان از علم‌ها و پرچمهای متفاوتی استفاده می‌نمودند، چنین می‌نماید که تا زمان شاه عباس کبیر پرچم شیر وخورشید پرچم اصلی صفوی می‌شود. در این زمان اروپاییانی که از ایران بازدید کرده‌اند پرچمهای ایران را سه گوش ، مزین به نقشهای شیر وخورشید، ذوالفقار یا آیات قرآنی توصیف کرده‌اند. در این زمان این نشان تفسیری شیعی پیدا می‌کند. آنگونه که پیدا است صفویان شیر موجود در شیر و خورشید را مظهر امام علی، و خورشید را مظهر فر دین یا عظمت خداوندی بود که همان تغییر شکل یافته فر‌ایزدی است می‌باشد. بگفته افسانه نجم آبادی، استاد دانشگاه هاوارد، شیر و خورشید مظهر دو پایه ایران آن زمان بود. مذهب و حکومت.
در درفش شاهی یا بیرق سلطنتی نادرشاه افشار از رنگ سبز دوران صفوی که در آن زمان نشان تشیع بوده‌است استفاده نمی‌شده‌است. نادر شاه از دو پرچم استاندارد استفاده می‌کرد. درفشی سه رنگ با رنگهای قرمز، آبی و سفید و دیگری درفشی چهار رنگ که دارای رنگهای قرمز، آبی، سفید و طلایی بود. اما مهر نادر نشان شیر و خورشید با عبارت «الله الملک» بوده‌است.
[ویرایش] پرچم ایران از دوره قاجار تا پایان سلسله پهلوی
[ویرایش] پرچم شیر و خورشید با شیر شمشیردار
این نقش در اوایل دوره قاجار به شکلی کاملاً ناهمسان روی سکه‌ها، نشانها و پرچمها ظاهر شد. فتحعلی شاه قاجار به تقلید از نشان لژیون دونور فرانسه، نشان شیر و خورشید ایرانی را در ۱۲۲۲-۱۲۲۵ پدید آورد تا به دیپلماتها و مقامات اروپایی اعطا کند. به این ترتیب ایران دارای پرچمی رسمی با نشان شیر و خورشید شد. بدین سان است که یک قرن بعد نویسنده‌ای اروپایی می‌نویسد: «ایران امروزه به سرزمین شیر و خورشید معروف است».
گاسپار دروویل که در ۱۸۱۲-۱۸۱۳ در ارتش ایران خدمت کرده بود، گزارش می‌دهد که پرچم‌ها و نشان‌های ایرانیان دارای نشان زرهی کشور، یعنی یک شیر خوابیده و خورشید در حال طلوع همراه با عبارت سلطان بن سلطان فتحعلی شاه قاجار است. پرچمها قرمز رنگ اند و در تارک آنها یک دست نقره‌ای به نشانه دست علی به چشم می‌خورد. لویی دوبو می‌گوید که محمدشاه قاجار (جانشین فتحعلی شاه) دو پرچم داشته‌است: «یکی با نقش شمشیر علی ، که دو لبه‌است» و دیگری «با نقش یک شیر خوابیده و خورشیدی که از پشت آن طلوع می‌کند». پرچم دوم پرچم اصلی کشور بود. دروویل تصاویر جالبی از پرچم ایران آورده‌است. در یکی از این تصاویر شیر با شمشیری در دست تصویر شده‌است. این نخستین باری است که با ظهور شیر شمشیر در دست روبه رو می‌شویم؛ نمادی که از عصر محمدشاه قاجار به بعد به نشان متعارف ملی ایران تبدیل شد. گویا از اواخر دوران فتحعلی شاه به تدریج دو پرچم شیر و خورشید و ذوالفقار علی با هم تلفیق می‌شود و شیر که مظهر علی بوده‌است شمشیر دریافت می‌کند.
تغییر دیگری که در این زمان در درفش و علامت دولت ایران رخ داد، در وضع تصویر شیر بود، بدین معنی که قبل از اواسط سلطنت فتحعلی شاه، همیشه شیری که در سکه‌ها و درفشهای ایران نقش می‌گردید، شیر ایرانی بود، زیرا «شیرهای ایرانی چه نر و چه ماده، بی یال بوده‌اند نه همچون شیرهای آفریقا که نرهایشان یالدار و ماده شان بی یالست» از این زمان با تاثیر گرفتن از اروپاییان تصویر شیر بر اساس شیرهای نر آفریقایی که دارای یال بودند ترسیم می‌شود.
افسانه نجم آبادی تغییراتی که در عرصه اجتماعی سیاسی ایران از زمان فتحعلی شاه شروع می‌شود را عامل تغییرات اعمال شده بر نشان شیر و خورشید می‌داند. افسانه نجم‌آبادی می‌نویسد که از زمان فتحعلی شاه به تدریج جنبه مذهبی حکومت و شاهان ایران کمرنگ می‌شود و به دنبال آن تفسیر شیعی شیر و خورشید جایش را به تفسیری ملی گرایانه می‌دهد. نوشته‌های باز مانده از آن زمان از جمله شعری به قلم خود شاه ایران نشان می‌دهد که خورشید در آن زمان استعاره از شاه ایران است و اشاره به جمشید، شاه اسطوره‌ای ایران در شاهنامه فردوسی داشت. در این نوشتارهای برجامانده از آن زمان به شیر نیز استعاره‌ای برگرفته از اسطوره‌های شاهنامه نسبت داده‌اند. شیر در آن زمان اشاره به رستم داشت که شیر نشان او بود و نشانگر پهلوانان و دلاوران ایرانی داشت که آماده برای پاسداری از ایران بودند. شهبازی با نقل فرمانی از زمان محمد شاه نشان می‌دهد که چگونه در اثر مراودات ایرانیان با اروپاییان و آشنایی مجدد شاهان ایران با عظمت ایران باستان نشان شیر وخورشید تعبیری ملی گرایانه پیدا می‌کند. گویا محمدشاه در سال ۱۲۵۲ فرمانی رسمی صادر کرد که شکل و کارکرد انواع نشان‌های شیر و خورشید را تعیین و تعبیری ملی گرایانه از این نشان ارائه می‌دهد. برای نخستین بار از زمان محمدشاه قاجار است که در بسیاری از سکهها و نشان‌ها تاجی بر بالای خورشید قرار داده شد.
[ویرایش] پرچم سه رنگ ایران
یحیی ذکاء تصویر دو پرچم از مهمترین پرچمهای رایج در روزگار قاجار مربوط به سال ۱۳۰۶ هجری قمری، ۱۸۸۶ میلادی را آورده‌است. اولین پرچم مربع شکل است که نوار بالایی آن سبز و پایینی قرمز است، زمینه پرچم سفید رنگ است و در مرکز آن یک شیروخورشید قرار دارد. از این پرچم برای ساختمان‌های دولتی و یادمان‌های سلطنتی، قلعه‌ها و بنادر و هرآنچه به دولت و سلطنت مربوط بود استفاده می‌کردند. پرچم دیگر نیز سه رنگ است با این تفاوت که پهنای نوارها مساوی است. شیر و خورشید چنان در میان این پرچم جای گرفته که هر سه رنگ را دربر می‌گیرد. این پرچم را می‌توان نخستین پرچم «سه رنگ» ایران دانست، ولی سالها طول می‌کشد تا این پرچمها کاملاً جا بیافتد.
اینکه این سه رنگ با چه تعبیری در آن زمان انتخاب شده‌است محل اختلاف نظر است. ولی رنگ انتخاب رنگهای سبز و سفید بی ارتباط با سنت‌های شیعی و اسلامی نبوده و قرمز نشان دهنده قدرت نظامی بوده‌است. بعدها نشان پرچم تعبیری منطقی بدین صورت یافت که رنگ سبز به عنوان نشان اسلام، رنگ سفید نشان صلح و قرمز نشان رشادت و دلاوری تفسیر شد. این ترسیم پرچم تا زمان انقلاب مشروطیت ادامه پیدا می‌کند. هرچند در ابتدای مشروطیت عده‌ای قصد داشتند که پرچمی قرمز رنگ با نشان شیر و خورشید را جایگزین پرچم سه رنگ کنند. ولی سرانجام الحاقیه پنجم قانون اساسی ۱۲۸۵/۱۹۰۶ مشروطه پرچم سه رنگ سبز و سفید و سرخ بصورتی که اکنون می‌شناسیم همراه با شیر و خورشید را نشان رسمی ایران اعلام می‌کند.
[ویرایش] پرچم دوره پهلوی
در زمان رضا شاه پهلوی پرچم مشروطه حفظ شد با این تفاوت که که شیر چهره واقعی تری ترسیم می‌شد و دیگر خورشید بصورت زنانه ترسیم نمی‌گردید و خورشید تنها دارای انواری بود. در این زمان در بسیاری از موقعیتها نظیر استفاده‌های نظامی پرچم دارای تاج پهلوی نیز بوده‌است.
در همین زمان واژه‌های مصطلح در زبان فارسی شامل درفش (فارسی)، علم (عربی) و بیرق (ترکی) توسط فرهنگستان زبان فارسی با واژه پرچم که واژه‌ای با ریشه ترکی است جایگزین میشود. این اقدام اعتراض نافرجام بعضی فرهیختگان از جمله پور داوود را در بر داشت. استاندارد اندازه پرچمها مجدداً در ۱۳۳۶ هجری شمسی و در زمان نخست وزیری اقبال مجددا تعین شد.
مدتی از دوره محمدرضا پهلوی، ایران دارای سه پرچم رسمی بوده‌است. «پرچم ملی» که فقط دارای سه قسمت مساوی به رنگ سبز، سفید و سرخ بود. «پرچم دولتی» که تنها تفاوت آن با پرچم ملی در نقش شیر و خورشید آن بود و مخصوص ادارات و دستگاه‌های دولتی و روابط خارجی بود و در نهایت «پرچم سلطنتی» که به رنگ آبی آسمانی بوده و در گوشه سمت چپ آن تاج پهلوی نقش شده بود.
[ویرایش] پرچم بعد از انقلاب ۵۷
در اصل هجدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹ میلادی) در مورد پرچم گفته شده‌است که پرچم جمهوری اسلامی از سه رنگ سبز، سفید و سرخ تشکیل می‌شود و نشان جمهوری اسلامی (تشکیل شده با حرف الله) در وسط آن قرار دارد. یک نشان هم اکنون و بعد از انقلاب ۱۳۵۷ نشانی که بیان‌گر «الله» و شعار «لا اله الا الله» و نمایشگر لاله که سمبل خون شهید است به رنگ قرمز در میان پرچم و روی رنگ سفید قرار گرفته‌است. همچنین ۲۲ «الله‌اکبر» به رنگ سفید و به نشانه پیروزی انقلاب در روز ۲۲ بهمن، در حاشیه پایین رنگ سبز و حاشیه بالای رنگ قرمز با خط بنایی نوشته شده‌است که تعبیر رسمی این پرچم به تفصیل در اصل ۱۸ فصل دوم شرح داده شده‌است.
طراح آرم پرچم، حمید ندیمی، دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی می‌باشد. بنابر استاندارد موجود در ایران علامت مخصوص جمهوری اسلامی ایران به رنگ سرخ در وسط پرچم قرار می‌گیرد. شعار «الله اکبر به رنگ سفید و یا خط بنائی (یعنی همان خطی که شعار الله اکبر را بر مناره‌های مساجد اسلامی نقش می‌کند) تکرار می‌شود. شعار «الله اکبر» به نشانه بیست و دوم بهمن (یازدهمین ماه سال) یازده بار در رنگ سبز و یازده بار در رنگ سرخ یعنی بیست و دو بار به صورت حاشیه در مرز رنگ سرخ و سبز با رنگ سفید تکرار می‌گردد. طبق استاندارد رسمی کشور ایران پارچه پرچم باید از نخ پنبه‌ای خالص سفید و مرسریزه شده و یا مخلوط پنبه - پلی است و ویسکوز- پلی استر (معمولا به نسبت ۶۵-۳۵ درصد) تهیه شود در ضمن از ابریشم و پشم نیز می‌توان استفاده نمود، ولی پارچه پرچم نباید از ویسکوز خالص باشد. بافت پارچه مورد استفاده برای پرچم ساده و از نوع تاری و پودی است. بعضی به شباهت ظاهری این پرچم با آرم فرقه سیکهای هند اشاره می‌کنند. اما حمید ندیمی طراح آرم پرچم طی مصاحبه‌ای که سالها پس از طراحی آرم پرچم انجام داد چنین تفسیری ارایه نداده‌است.

Summary:
پرچم ایران، از دوره ناصرالدین شاه قاجار سه رنگ و دارای رنگ‌های سبز، سفید، و قرمز می‌باشد. نشان فعلی موجود در پرچم نشان جمهوری اسلامی نام دارد که شرح و تفسیر رسمی آن در اصل ۱۸ قانون اساسی آمده‌است. اما بطور خلاصه این نشان بیان‌گر لغت عربی «الله» و شعار اسلامی «لا اله الا الله» به زبان عربی، است که روی رنگ سفید پرچم قرار گرفته‌است. همچنین ۲۲ «الله‌اکبر» به رنگ سفید و به نشانه پیروزی انقلاب در روز ۲۲ بهمن، در حاشیه پایین رنگ سبز و حاشیه بالای رنگ قرمز نوشته شده‌است.
پرچم دوران هخامنشی به احتمال زیاد عقابی با بالهای گشوده با قرص خورشیدی در پشت سر عقاب بوده‌است و در زمان اشکانیان پرچمی استفاده می‌شد که به خورشید مزین بوده‌است. منبع عمده ما از نشانههای اشراف دوره ساسانی و درفشهای دوره ساسانی شاهنامه و منابع اسلامی می‌باشد. همچنین هجده مهر مربوط به دوره ساسانی است که در اطراف دریاچه خوارزم پیدا شده‌است و کتیبه‌های ساسانی و پاره‌ای اشارات موجود در منابع رومی که اطلاعاتی در این زمینه به ما می‌دهند. در قرون اولیه بعد از اسلام رنگ سیاه رنگ خلفای عباسی و پیروان و طرفداران آنها بوده و رنگهای سبز و سفید نیز رنگ مورد علاقه در پرچمهای مخالفین عباسیان مانند علویان، فاطمیان مصر و شورشیان ایرانی بوده‌است. از حدود قرن ۹ هجری (پانزده میلادی) نشان شیر و خورشید نشان محبوبی درپرچمهای ایران بوده‌است. این نشان در دوره‌های مختلف و نزد سلسله‌های شاهی مختلف به صورتهای متفاوتی تعبیر شده‌است. این نشان در ابتدا تنها سمبلی ستاره‌بینی بود نه نشانه سلطنت، ولی بعدها تعبیری اسلامی-شیعی پیدا نمود. تعبیرهای ملی‌گرایانه و سلطنتی از این نشان بعدها در دوران‌های قاجار و پهلوی به این نشان داده‌شد. در زمان فتحعلی شاه قاجار شمشیری به دست شیر داده می‌شود و استفاده از این نشان تا انقلاب ۱۳۵۷ ادامه پیدا می‌کند. نشان شیر وخورشید بعد از انقلاب ۱۳۵۷ با نشان جمهوری اسلامی جایگزین می‌گردد.


[muokkaa] Reinin vartio
Yhdysvaltalaisen aikakauslehden Timen toukokuussa 1936 julkaisemassa artikkelissa Catechism for Hitler pohdittiin, mitä Hitler on valmis tekemään saadakseen muilta valtioilta vaatimansa alueet. Pieni kaupunki nimeltä Malmedy kuului siihen osaan Belgiaa, jonka Hitlerin uskottiin haluavan. Muutaman vuoden kuluttua kaikki tiesivät, mihin Saksan johtaja oli ollut valmis. Asetelmat olivat kuitenkin muuttuneet sen jälkeen monella tapaa. Kesällä 1940 natsi-Saksan armeija oli käyttänyt Ardennien aluetta oikopolkuna ohittaakseen Ranskan massiivisen Maginotin puolustuslinjan. Neljä vuotta myöhemmin alue kuului jälleen liittoutuneille, jotka olivat edenneet kesän aikana Normandiasta ja pysähtyneet nyt kovenevan saksalaisvastarinnan ja varustepulan vuoksi Saksan rajoille. Hitler toivoi kääntävänsä vielä sodan kulun yllätysiskulla kohti Antwerpenin satamakaupunkia. Tällä liikkeellä saataisiin brittiläiset ja amerikkalaiset joukot erotettua toisistaan, ja parhaimmassa tapauksessa mahdollisuus erillisrauhan solmimiseen lännessä.
Operaatio Wacht am Rhein alkoi saksalaisten massiivisella hyökkäyksellä Yhdysvaltojen joukkojen asemiin 16. joulukuuta 1944. Länsiliittoutuneiden käsityksen mukaan Saksa oli kuluttanut voimansa yli neljän sotavuoden aikana eikä kykenisi enää suuriin operaatioihin. Wehrmacht oli menettänyt yli miljoona miestä pelkästään kuluneen kesän aikana. Onnistuneesti salattujen valmistelujen vuoksi hyökkäys tuli länsiliittoutuneille täytenä yllätyksenä. Koska Luftwaffe (Saksan ilmavoimat) oli liian heikko saavuttaakseen ilmaherruutta, hyökkäyksessä pyrittiin käyttämään hyödyksi vallitsevaa sumuista ja pilvistä säätä, joka esti liittoutuneiden ilmasotatoimet alueella.
Saksalla ei ollut enää riittävästi polttoainetta Romanian öljykenttien jouduttua Neuvostoliiton käsiin elokuussa. Moottoroidut yksiköt joutuivat taistelemaan jatkuvan polttoainepulasta johtuvan huolen alaisina. Osa hyökkäyksen kohteista ja etenemisreitin etapeista oli valittu juuri siksi, että niissä tiedettiin olevan amerikkalaisten huoltovarikkoja. Operaation onnistumisen kannalta tärkeintä oli nopeus, ja tämä asetti kaikentasoisille johtajille kovat suorituspaineet etenemisen ylläpitämisestä. Pienetkin pysähdykset saattoivat tarkoittaa hyökkäyksen epäonnistumista. Yllätyksen suoma etu ei kestäisi kauan, eikä sääonni tulisi suosimaan hyökkääjiä loputtomiin.
[muokkaa] Taisteluosasto Peiper
SS-Oberstgruppenführer Sepp Dietrichin johtaman 6. SS-Panssariarmeijan tehtävä oli murtautua vihollislinjojen läpi Monschaussa ja Losheimergrabenissa, ylittää Maas-joki ja vallata viimein Antwerpen. Johtajansa mukaan nimetty taisteluosasto Kampfgruppe Peiper hyökkäsi 6. SS-Panssariarmeijan vasemmalla sivustalla tarkoituksena edetä Ligneuvillen, Stavelotin, Trois-Pontsin and Werbomontin kautta ja vallata Maas-joen ylittävät sillat Huyn ympäristössä. Hitler oli valinnut reitin henkilökohtaisesti.
SS-Obersturmbannführer Joachim "Jochen" Peiper oli kyvykkääksi tiedetty ja arvostettu sotilas, joka oli edennyt Waffen-SS:n riveissä pitkälle nuoruudestaan huolimatta. Sodan alussa hän oli toiminut SS:n päällikön Heinrich Himmlerin adjutanttina. Taisteluihin hän oli osallistunut ensimmäistä kertaa Ranskassa 1940. Vuoden 1941 lopusta lähtien Peiper palveli itärintamalla, jossa hänen yksikköään kutsuttiin nimellä "soihtupataljoona" sen tuhoamien kylien vuoksi. Itärintamalla Peiper oli kunnostautunut myös Harkovassa ja Kurskin taisteluissa.
Koko operaation menestys riippui nopeasta pääsystä Maas-joen silloille. Pääkohteen saavuttamiseksi Peiperin oli edettävä mahdollisimman nopeasti amerikkalaisten asemien läpi ja sivuutettava paikat, joissa amerikkalaisia vastaan taisteleminen veisi liikaa aikaa. 1. SS-panssaridivisioona Leibstandarte SS Adolf Hitlerin panssari- ja moottoroiduista osastoista koottu taisteluosasto joutui kuitenkin käyttämään raskaalle kalustolle riittämättömiä teitä.
Hitlerin antaman ohjeen mukaan operaatio tuli suorittaa julmuuksia kaihtamatta. Tämä toimisi pelotteena vihollisille. Samoin kenraali Dietrich kehotti joukkojaan osallistumaan taisteluun "terrorin ja pelon aallon lailla ilman inhimillisiä rajoituksia". Peiperin alaisilleen antamaan ohjeistukseen ei kuulunut suoraa käskyä julmuuksista tai teloituksista, vaikka hänen kerrotaan niin vihjanneen. Yhden komppanianpäällikön kerrotaan sanoneen: "Tiedätte mitä tehdä vangeille, ilman että minun täytyy sitä sanoa".
[muokkaa] Teloitukset alkavat
Taisteluosasto Peiper törmäsi vaikeuksiin alusta asti. Amerikkalaisten vastarinta hidasti saksalaisten Volksgrenadier-divisioonien etenemistä pohjoisella läpimurtoalueella, ja aiheutti liikennetukoksen saksalaisten rintaman takana. Peiper liitti ryhmänsä mukaan taisteluun, jonka ansiosta hän pääsi etenemään, tosin vasta kuuden aikaan aamulla vuorokauden kuluttua operaation alkamisesta. Läpimurtokohdan Honsfeldin alueella SS-miehet ampuivat 19 amerikkalaista sotavankia.
Polttoainepulasta kärsivän Peiperin lähettämä panssaroitu osasto siirtyi Büllingeniin valtaamaan bensiinivarastoa. Kohdattuaan vastarintaa peräytyvä osasto vangitsi 254. Pioneeripataljoonan C-komppaniaan kuuluneita amerikkalaisia sotilaita läheisessä Wirzfeldin kylässä. Saksalaiset veivät noin 50 sotavangilta kellot ja muut arvoesineet ja kuljettivat heidät takaisin Büllingeniin, missä heidät teloitettiin.
Mikäli Peiper olisi päättänyt jatkaa pohjoiseen, hän olisi voinut saavuttaa helpon, mutta suuren sotilaallisen voiton saartamalla kaksi vihollisdivisioonaa. Tätä hän ei kuitenkaan voinut tietää, ja KG Peiper jatkoi ennalta määrättyä reittiä valtaamaan Ligneuvillea. Tämä liike hidasti Peiperiä, sillä maasto muuttui vaikeammaksi ja teiden kunto heikkeni etenemisen myötä. Pienestä maalaiskylästä Thirimontista oli mahdotonta edetä suoraan Ligneuvilleen, ja taisteluryhmä Peiper joutui jälleen vaihtamaan suuntaa kohti Baugnezin risteystä, josta oli yhtä pitkä matka sekä Malmedyyn, Ligneuvilleen että Waimesiin.
[muokkaa] Baugnezin risteys
Alueen amerikkalaiset yksiköt yrittivät reagoida suurhyökkäykseen. 285. kenttätykistön tulenjohtopataljoonan patteri B oli irrotettu Aachenin alueelta pohjoisesta ja komennettu siirtymään etelään osallistumaan Ardennien taisteluun. Patteri pakkautui 21 kuorma-autosta ja viidestä ambulanssista koostuneeseen saattueeseen ja aloitti matkan. Malmedyssa saattue sai pioneerieverstiluutnantti Pergriniltä tietoja siitä, että alueella on saksalaisia joukkoja, mutta patteri B:n päällikkö päätti tästä huolimatta jatkaa matkaansa ennalta määrättyä reittiä.
SS-Obersturmführer Werner Sternebeckin johtama kärkiosasto, joka koostui kahdesta Panzerkampfwagen IV-panssarivaunusta ja kahdesta puolitelavaunusta, saavutti Baugnezin viiden tien risteyksen kello 12 ja yhden välillä. Sternebeck lähestyi risteystä lännestä. Pohjoisessa sijatsevasta Malmedysta risteykseen saapunut Patteri B:n saattue oli juuri ohittanut sen ja jatkoi etelään kohti Ligneuvillea.
Sternebeckin panssarit avasivat tulen, tuhosivat saattueen ensimmäisen ja viimeisen auton ja pakottivat sen pysähtymään. Taisteluun tottumattomat tykkimiehet ja kuljettajat eivät osanneet juurikaan toimia tehokkaasti jouduttuaan yhtäkkiä tulen alle. Amerikkalaiset juoksivat ajoneuvoista ulos ja suojautuivat läheiseen Café Bodarwén rakennukseen sekä tien varrella oleviin ojiin. Kaksi panssarivaunua teki kiertoliikkeen ja palasi saattueen lähelle. Sternebeck komensi panssarivaunuaan eteenpäin puskemaan amerikkalaisten autoja edestä. Samalla hän tulitti konekivääreillä ojien pientareita kehottaen täten amerikkalaisia antautumaan. Tykistön sotilailla ei ollut raskasta aseistusta eikä panssarintorjuntavälineitä, joten heidän oli pakko antautua. Taistelu oli kestänyt noin viisi minuuttia.
[muokkaa] Sotavangit
Aikataulusta pahasti jäljessä oleva Peiper saapui paikalle vihaisena välikohtauksen aiheuttamasta viiveestä ja komensi Sternebeckin osastoineen jatkamaan kohti Ligneuvillea. Taisteluryhmän komentaja nousi komentovaunuunsa Pantheriin ja seurasi Sternebeckiä, mutta jätti paikalle ryhmän Waffen SS-miehiä. Tarinan mukaan täydellistä englantia puhuva Peiper olisi lähtiessään huikannut komentovaunustaan vangeille: "It's a long way to Tipperary!" Kello oli tuolloin noin 13.30.
Vangit vietiin läheiselle pellolle, jonne tuotiin perässä tulevien taisteluryhmä Peiperin osastojen mukana päivän aikana vangittuja amerikkalaisia. Heidätkin koottiin risteykseen. Mukana vankijoukossa oli tykkimiesten lisäksi ambulanssinkuljettajia, liikennettä ohjanneita sotapoliiseja ja 86. rykmentin pioneereja. Kello kahteen mennessä noin 120 sotavankia värjötteli kokoamisalueella risteysalueen ainoan talon, Café Bodarwén eteläpuolella.
Noin klo 14.15 saksalaiset avasivat tulen kohti vankeja. Ensin kajahti kaksi peräkkäistä pistoolin laukausta, joiden jälkeen SS-miehet alkoivat tulittaa kivääreillä ja konekivääreillä kiivaasti. Ampuminen kesti kolmesta viiteen minuuttia. Amerikkalaiset joutuivat paniikkiin, osa yritti paeta, mutta enemmistö kaatui siihen paikkaan. Pellolle kaatuneiden joukossa oli haavoittuneita ja joitakin haavoittumattomia, jotka yrittivät teeskennellä kuollutta. Waffen SS-miehet vaeltelivat ruumiiden väleissä tarkkaillen elon merkkejä. Välillä he pysähtyivät potkaisemaan tai tökkimään kivääreillä eläväksi epäilemäänsä ruumista. Epäilyttävissä tapauksissa he ampuivat varmistuslaukauksen maassa makaavan päähän.
Kolmeen mennessä Baugnezissa oli kuitenkin hiljaista ja saksalaisten sotilaiden määrä risteyksessä väheni, kun joukot seurasivat osastoja kohti Ligneuvillea.
[muokkaa] Selvinneet
Eri tavoin hengissä selviytyneet sotavangit pysyivät toistaiseksi maassa ja kuiskuttelivat toisilleen peläten saksalaisten olevan vielä lähistöllä. Patteri B:n kuulunut William Merriken oli säästynyt hengissä olemalla liikkumatta, vaikka yksi saksalaisten ampumista "armonlaukauksista" oli osunut hänen polveensa lävistettyään ensin jalan päällä maanneen toverin pään. Yksi amerikkalaisista oli onnistunut piilottelemaan yhdessä kulkueen autoista. Haavoittuneet tulivat tajuihinsa, ruumiita uskottavasti esittäneet uskalsivat vilkuilla ympärilleen ja etsiä pakoreittiä tai toisia elossa olevia. Osa makasi maassa tuntikausia odotellen varmaa tilaisuutta yrittää pakoa.
Ohi kulkevien SS-osastojen ajoneuvoista ammuttiin ajoittain maassa makaavia ruumiita ja eloon jääneitä kohti. Jotkut miehet selvisivät, koska suhteellisen tiiviin muodostelman vuoksi heidän ruumiinsa suojasivat toisiaan. Lähimpänä saksalaisia olleet kuolivat varmemmin. Yhteensä noin 60 haavoittunutta ja järkyttynyttä henkiinjäänyttä yritti pakoa suunnaten länteen ja luoteeseen. Eräs suurempi ryhmä törmäsi läheisessä risteyksessä olleisiin Waffen SS-miehiin, jotka avasivat jälleen tulen ja surmasivat osan pakoa yrittävistä vangeista. Muutama joutui toisten saksalaisyksiköiden vangeiksi. Koska he pelkäsivät joutuvansa vaiennetuksi, he eivät puhuneet kenellekään Baugnezista ennen kuin sota oli ohi.
Everstiluutnantti Pergrin, joka oli aiemmin varoittanut patteri B:n saattuetta mahdollisista vihollisista, arvasi tulituksen kuullessaan saattueen joutuneen ongelmiin. Pergrin eteni pienen osaston kanssa varovaisesti kohti risteystä ja törmäsi kolmeen henkiin jääneeseen, jotka kertoivat tapahtuneesta. Heidän laillaan muutamia kymmeniä miehiä pelastui, mutta ruumiit jäivät pellolle vielä kuukaudeksi. Yksi selvinneistä oli myöhemmin näyttelijänä tunnettu Charles Durning.
[muokkaa] Peiper etenee
Liittoutuneet saivat uutisia teloituksista myös La Gleizesta sekä Cheneux'n kylästä Stoumontin alueella. Trois-Pontsissa panssarijoukkueen johtaja Clifford Elliott löysi kymmenen murhattua siviiliä.
Yhdysvaltojen armeijan 3. panssaridivisioonan tiedustelukomppaniaan kuulunut William Barron vangittiin partioineen St. Vithissä. Hänet pantiin ajamaan taisteluryhmä Peiperiin kuuluneen osaston muodostaman marssirivistön keula-autoa. Kun rivistö lähestyi Baugnezin risteystä vastaan tuli polkupyörää ajava belgialainen poika. Barron näki takana olleen panssarivaunun kyydissä kulkevan SS-miehen ampuvan pojan ilman mitään syytä.
Stavelotissa SS-miehet surmasivat ainakin kahdeksan sotavankia ja sen lisäksi noin sata belgialaista siviiliä, joita syytettiin amerikkalaisten sotilaiden piilottamisesta. Monet piilottivatkin haavoittuneita ja taistelusta väsyneitä amerikkalaisia. Saksalaisten murhaamien siviilien joukossa oli myös naisia ja lapsia.
Peiper ei koskaan saavuttanut pääkohdettaan Maas-joen siltoja. Liittoutuneet tuhosivat pääosan ryhmän panssaroidusta kalustosta ja saartoivat sen. Idässä oleva saksalaisten pääarmeija yritti turhaan murtautua taisteluryhmän luo 22. joulukuuta. Peiper antoi käskyn räjäyttää lopun kalustonsa, etteivät ne jäisi liittoutuneiden sotasaaliiksi. Jouluaattona taisteluryhmä murtautui saarroksista marssien jalkaisin alueen metsien halki.
Kun Kampfgruppe Peiper oli varustettu uudelleen, se jatkoi Ardennien taistelua. Uudenvuoden aattona 1944 liittoutuneet saivat jälleen tietoja taisteluryhmän suorittamista teloituksista. Vastaavia raportteja tuli myös seuraavan vuoden tammikuun 10.–13. väliseltä ajalta.
Tarkkaa lukua taisteluryhmä Peiperin teloittamista sotavangeista ja siviileistä ei tiedetä. Eri lähteiden mukaan Peiperin SS-miehet teloittivat yksistään 538–749 sotavankia. Taulukossa olevat varovaiset lukumäärät perustuvat Yhdysvaltojen senaatin alakomitean raporttiin:
Saksalaisten tappiot olivat suuret. Kampfgruppe Peiperin alkuperäisestä 5 000 miehen ryhmästä noin 800 selviytyi Ardennien taistelusta. On esitetty, että amerikkalaiset olisivat puolestaan teloittaneet antautuneita SS-miehiä kostona Baugnezin risteyksessä ja muualla tapahtuneista joukkoteloituksista. Yhdysvaltojen 328. jalkaväkirykmentin esikunta antoi 21. joulukuuta 1944 käskyn seuraavan päivän hyökkäystä varten: "Yhtäkään SS-miestä tai laskuvarjojääkäriä ei tule ottaa vangiksi, vaan heidät tulee ampua välittömästi."
[muokkaa] Baugnezin uhrien ruumiinavaus
Baugnezin risteyksestä tuli Ardennien taistelun ajaksi ei-kenenkään-maata, ja vasta 14. tammikuuta Yhdysvaltojen 30. jalkaväkidivisioona otti alueen haltuunsa. Yksi Pergrinin pioneerikomppanioista kaivoi 72 ruumiista esille lumen alta. Jotta tapahtuneen luonteesta saataisiin selkoa, ruumiille tehtiin nopeasti ruumiinavaus.
Ruumiinavauksen tulokset:
Myöhemmin keväällä lumen sulaessa paikalta löytyi vielä yli kymmenen ruumista.
[muokkaa] Epävarmuus joukkomurhan syistä
Osa henkiinjääneistä antoi todistuksensa tapahtuneesta vielä samana päivänä ja loput sitä mukaa, kun he pääsivät omiensa luo. Eri aikoina ja paikoissa annetut todistukset olivat pääpiirteiltään samanlaisia. Tulitukseen johtaneista seikoista oli epäselvyyttä. Vangit liikuskelivat kuitenkin jonkin verran, ja osa oli kuullut amerikkalaisupseerin huutaneen "Pysykää paikoillanne!" Joidenkin mukaan pieni ryhmä olisikin yrittänyt tai aikonut yrittää paeta.
Amerikkalaisen luutnantti Schumackerin myöhemmin Dachaussa antaman todistuksen mukaan hän ja pari muuta yrittivät paeta, ennen kuin saksalaiset avasivat tulen hänen peräänsä. Toinen luutnantin pakokumppaneiksi nimeämistä sotilaista löytyi vähän kauempana muista pellolle tapetuista, mikä viittaa paon yrittämiseen. Jos asiat tapahtuivat kuten Schumacker kertoi, on mahdollista, että saksalaiset avasivat tulen häntä kohti. Tämä olisi voinut säikäyttää muut amerikkalaiset, jotka olisivat yrittäneet pakoa, ja saksalaiset vuorostaan olisivat alkaneet siksi tulittaa kaikkia vankeja.
Eräiden todistusten mukaan paikalla ollut saksalaisupseeri olisi komentanut miehiään: "Macht alles kaputt!" – tappakaa kaikki. Joidenkin mukaan SS-miehet avasivat tulen ilman syytä. Suuri osa henkiinjääneistä todisti, että paikalla ollut SS-upseeri tähtäsi vankeja ja ampui kaksi laukausta näitä kohti. Sodan jälkeen oikeudenkäynnissä Patteri B:n saattueen varapäällikkö luutnantti Virgil Lary tunnisti ensimmäisten kohti tähdättyjen pistoolilaukausten ampujaksi SS-Oberschütze Georg Phelpsin, joka palveli Waffen SS-joukoissa romanialaisena vapaaehtoisena. Laryn tunnistus otettiin todesta, vaikka hänen antamansa todistukset olivat osittain muuttuneet ajan kuluessa.
Ehkä paikalla ollut upseeri halusi päästä operaatiota viivyttävästä haittatekijästä tai sitten toimia "terrorin ja pelon aaltona". Jälkimmäisen syyn puolesta puhuisi seikka, että saksalaiset yrittivät varmistaa kaikkien teloitettujen kuolleen.
Revisionistien suosiman selityksen mukaan vangit oli riisuttu aseista ja jätetty marssimaan tai odottamaan kohti toista etenevää saksalaisosastoa. Nämä olisivat avanneet tulen, koska luulivat vankeja sumun vuoksi taisteluosastoksi. Toisen teorian mukaan vangit olisivat tarttuneet ympärille jääneisiin aseisiin ja avanneet tulen kohti taisteluryhmä Peiperiä. Nämä teoriat eivät ole uskottavia. Vaikka Peiperin osastot lähettivät päivää myöten pieniä vartioimattomia tai kevyesti vartioituja vankiosastoja kohti saksalaisten pääjoukkoja, olisi vartioimaton yli 100 miehen vahvuinen ryhmä ollut liian iso riskitekijä. Toiseksi juuri aseista riisutut ja kokemattomat sotilaat olisivat tuskin sankarillisesti avanneet tulta heitä konekiväärein tähtääviä saksalaisia kohti.
[muokkaa] Komentajan vastuu ja osuus
Vihaisen ja kiireisen komentajan osuutta teloitukseen on pidetty mahdollisena, mutta Joachim Peiperiä ei ole voitu osoittaa teloituskäskyn antajaksi. Lyhyen pysähdyksensä aikana Baugnezissa Peiper määräsi antamaan ensiapua amerikkalaisvangille panssarinjohtaja Fisherille, joka oli haavoittunut vakavasti. Fisher selvisi hengissä sodasta. Myöhemmin Gleizessa Peiper vangitsi majuri Harold D. McCownin johtaman ryhmän. McCown oli jo kuullut Malmedysta ja hän kysyi Peiperiltä, mitä saksalaiset tulisivat tekemään heille. Peiper oli vakuuttanut, että McCown ja hänen miehensä olisivat turvassa, koska Peiperillä ei sanojensa mukaan ollut tapana teloittaa vankejaan. Majuri McCown todisti myöhemmin oikeudenkäynnissä Peiperin puolesta.
Edellisissä tapauksissa Peiper oli käyttäytynyt kunniallisesti. Hänen syyllisyytensä komentajana oli todennäköisesti välillinen ja liittyi hermostuneen ja aggressiivisen ilmapiirin luomiseen. Tällöin esimerkiksi pakoa yrittävän yksittäisen sotilaan perään ampuminen, joka on laillista, oli saattanut säikäyttää linjojen takana liikkuvan ja taistelukosketuksista hermostuneen osaston ampumaan kohti lähintä vihollista, vaikka nämä olisivat antautuneita vankeja.
Verilöylyä tutkineen Henry Rogisterin teorian mukaan Peiper antoi ohjeet vankien vartioimisesta 1. panssarirykmentin komentajalle SS-Sturmbannführer Pötschkelle. Hän välitti nämä edelleen vahdeiksi jääneille sotilailleen, jotka käsittivät ohjeet käskyksi teloittaa vangit. Peiperin oman pohdinnan mukaisesti on mahdollista, että teloituksiin osallistuneet halusivat kostaa terroripommitukset. Tämä ei kuitenkaan anna motiivia mahdollisesti jopa satojen siviilien murhaamiseen.
Viihteessä, kuten tapauksesta tehdyssä amerikkalaisessa tv-sarjassa, saksalaiset teloittivat sotavangit silkasta tappamisen ilosta. Näin tuskin oli, mutta varmaa syytä murhaan, tulikäskyn olemassaoloa tai sen antajan henkilöllisyyttä emme todennäköisesti saa koskaan tietää. Joka tapauksessa kyseessä oli sotarikos. Vaikka vangit olisivat yrittäneet joukkopakoa, se ei anna oikeutta teloittaa maassa makaavia haavoittuneita päähän ampumalla tai ruhjomalla näiden kalloja.
[muokkaa] Dachaun oikeudenkäynti
Malmedyn joukkomurhan tapauksen käsittely aloitettiin Dachaussa 12. toukokuuta 1946. Se oli osa Yhdysvaltojen armeijan oikeudenkäyntisarjaa natsisotarikollisten tuomitsemiseksi. Entinen keskitysleiri oli valittu paikaksi, koska suurena ja tyhjänä kiinteistönä se tarjosi riittävät tilat sekä miehittäjille että vangeille. Tieto siitä, että paikalla oli murhattu lukemattomia ihmisiä natsiaatteen nimissä, antoi oman lisänsä oikeudenkäynneille. Oikeuden jäsenten ei tarvinnut kuin kävellä muutamia kymmeniä metrejä kaasukammioiden ja polttouunien viereen ymmärtääkseen sen, mihin saksalaiset pystyivät.
Syytettyinä teloituksista olivat vastuullisena Joachim Peiper ja 71 hänen alaisuudessaan palvellutta SS-miestä. Lisäksi syytettyjen listalla olivat armeijan komentaja, esikuntapäällikkö ja armeijakunnan komentaja. Yksi heistä ehti tehdä itsemurhan ennen käsittelyjen alkamista. Lisäksi yksi ranskalaissyntyinen syytetty vapautettiin Saksan värväämiä elsassilaisia koskeneen yleisen armahduksen vuoksi. 73 jäi tuomittavaksi oikeudessa.
[muokkaa] Kyseenalaista oikeutta
Oikeudenkäynnin asetelmat ovat herättäneet arvostelua varsinkin jälkeenpäin. Suuri osa kuulustelijoista ja syyttäjistä oli juutalaisia, jotka ymmärrettävistä syistä tunsivat vihaa natseja kohtaan. Pääkuulustelijana toimi luutnantti William R. Perl, joka oli Yhdysvaltoihin paennut Itävallan juutalainen. Ennen pakoaan hän oli ollut sionistiaktiivi, joka oli toimittanut Euroopan juutalaisia Palestiinaan. Hänen vaimonsa oli selviytynyt hengissä naisille tarkoitetusta Ravensbrückin keskitysleiriltä. Pääsyyttäjänä toimi Burton F. Ellis, entinen öljy-yhtiön veroasianajaja, joka oli toiminut sotilaslakimiehenä vuodesta 1942.
Puolustuksen pääasianajajana toimi everstiluutnantti Willis M. Everett, joka ei ollut osallistunut urallaan yhteenkään oikeudenkäyntiin eikä osannut saksaa vaan joutui turvautumaan tulkkiin. Hän oli myös saapunut maahan vasta muutamaa viikkoa aiemmin, eikä hänellä ollut myöskään minkäänlaista taistelukokemusta. Everett ei ollut ehtinyt haastatella jokaista asiakastaan ennen istuntojen alkamista.
Oli muitakin epäkohtia. Ryhmä amerikkalaisia upseereja toimi sekä tuomareina että lautamiehinä. Kuulopuheet otettiin huomioon todistajanlausunnoissa kuten myös oikeuden ulkopuolella annetut lausunnot, joiden antajia ei voinut ristikuulustella. Joillekin todistajille myönnettiin rahapalkkio ja osalle syytetyistä ei myönnetty lupaa todistaa omasta puolestaan. Silminnäkijöitä, kuten paikallista maanviljelijää Henri LeJolya sekä 15-vuotiasta poikaa, ei kutsuttu todistajiksi.
Kaksi kuukautta kestäneiden istuntojen loppuvaiheessa Peiper tarjoutui ottamaan syyn ja vastuun niskoilleen, mikäli hänen alaisensa vapautettaisiin syytteestä, mutta ehdotus hylättiin. Todistusten ajoittaisesta ristiriitaisuudesta huolimatta oikeus totesi sotarikoksen tapahtuneen. 16. heinäkuuta 1946 luettujen tuomioiden mukaan kaikki syytetyt olivat syyllisiä.
[muokkaa] Oikeudenkäynnin jälkeen
Uudelleenkäsittelylautakunta oli amerikkalaisen miehitysarmeijan sisäinen elin, joka seurasi automaattisesti oikeudenkäyntiä. Tuomioihin tyytymätön Willis Everett lähetti lautakunnan jäsenille 228-sivuisen analyysinsa oikeudenkäynnistä. Käyttäen lähteinään tuomittujen kirjoittamia valituksia Everett esitti useita syytöksiä kuulustelijoiden toimia ja sotatuomioistuimen menettelyä vastaan. Uudelleenkäsittelylautakunta suositteli 31 kuolemantuomion muutettamista vankeusrangaistuksiksi sekä joidenkin tuomittujen vapauttamista. Yhdysvaltojen miehitysalueen komentaja Lucius D. Clay hyväksyi lautakunnan muutosehdotukset.
[muokkaa] Valitukset
Kylmän sodan käynnistämän poliittisen muutoksen vuoksi entiset natsit pääsivät uudelleen merkittäviin asemiin kommunisminvastaisessa Länsi-Saksassa. Stille Hilfe oli apujärjestö, joka työskenteli vangittujen ja tuomittujen sekä paossa olevien natsien ja saksalaisten sotavankien auttamiseksi. Stille Hilfen perustajajäseniin kuului entisiä natseja ja korkea-arvoisia SS-miehiä kuten Wilhelm Spengler ja Heinrich Malz. He olivat myös seuranneet oikeudenkäyntiä ja puhuivat nyt tuomittujen puolesta.
SS-miehet esittivät valaehtoiset todistuksensa vuoden 1948 alussa, joissa he väittivät tulleensa kohdelluksi väkivaltaisesti ja epäoikeudenmukaisesti oikeudenkäynnin tutkimusvaiheen aikana. Syytekohdissa puhuttiin muun muassa valeoikeudenkäynneistä, uhkailuista ja kiduttamisista. Everett vei asian edelleen Yhdysvaltojen armeijalle.
[muokkaa] Simpsonin komissio ja tuomari Van Roden
Epäily siitä, että amerikkalainen oikeusistuin olisi toiminut epäeettisesti herätti myös amerikkalaiset. Armeijan ministeri Kenneth Royall lykkäsi kuolemantuomioita ja perusti tuomari Gordon A. Simpsonin johtaman komission tutkimaan oikeudenkäyntiä. Kuusi viikkoa kestäneen tutkintansa jälkeen komissio julkaisi raporttinsa 14. syyskuuta 1948. Komission mukaan vankeja ei oltu kidutettu, mutta tutkinnan aikana oli tehty muita virheitä, kuten valeoikeudenkäyntien käyttö. Se suositteli viimeisten 14 kuolemantuomion muuttamista vankeusrangaistuksiksi.
Yksi komission tuomareista ei hyväksynyt sen ratkaisua siltänään. Edward L. Van Roden uskoi tuomittuja ja toi syytöksensä ilmi useissa julkisissa tilaisuuksissa. Amerikkalainen rauhanliikkeen aktivisti James Finucane kirjoitti artikkelin Van Rodenin nimissä rauhanasiaa ajavaan ja ihmisoikeuksia puolustavaan lehteen The Progressive. Artikkeli sai aikaan suurta kohua ja kenraali Lucius D. Clay muutti välittömästi kuusi kuolemantuomiota vankeusrangaistuksiksi, kieltäytyen kuitenkin vaikuttamasta loppujen tuomioihin muuten kuin lykkäämällä niitä. Muun muassa Joachim Peiper pysyi yhä kuolemaantuomittuna. Tiedot artikkeliinsa Finucane oli saanut Rudolf Aschenauerilta ja hän välitti ne edelleen senaattori Joseph McCarthylle.
[muokkaa] Senaatin alakomitea
Myös Yhdysvaltain senaatti huolestui aiheen saamasta julkisuudesta. Sen asevoimien komitea nimitti kolmimiehisen alakomitean johtajanaan Connecticutin senaattori Raymond E. Baldwin. Se perustettiin 29. maaliskuuta 1949, jolloin kylmä sota ja Berliinin saarto olivat jo käynnissä. Alakomitea tutki oikeudenkäyntiä useiden kuukausien ajan ja haastatteli yhteensä 108 todistajaa, mukaan lukien syytettyjä, muita vangittuina olleita saksalaisia, heidän asianajajiaan, kuulusteluryhmän jäseniä, sotaoikeuden jäseniä, sotaoikeutta valvoneita henkilöitä, dokumentteja tutkineen valvontaryhmän jäseniä, vankilan pappeja ja muita mukana olleita tahoja. Alakomitea kävi läpi sotaoikeuden ja uudelleenkäsittelylautakunnan asiakirjat, tuomittujen lähettämät todistuskirjeet sekä tutustui tapahtumapaikkoihin.
[muokkaa] "Tailgunner Joe"
Joseph McCarthyn kolme ensimmäistä vuotta senaatissa olivat kuluneet ilman merkittäviä aikaansaannoksia. Aavistaessaan poliittisen uransa hiipuvan hän hankki Baldwinilta oikeuden osallistua alakomitean kuulusteluihin, joissa esiintyi tavalla, joka opittiin tuntemaan myöhemmin "mccarthyismina". Malmedyn verilöyly sopi hänen poliittisiin tavoitteisiinsa, sillä McCarthyn osavaltiossa Wisconsinissa asui paljon saksalaissukuisia äänestäjiä.
McCarthy otti kuulusteluissa aggressiivisen roolin ja yritti hallita niitä. Hän esitti haastateltaville vääristelemiään väitteitä, kuten "SS-miehet olivat pääosin 15–16-vuotiaita" ja "kaikki tutkinnassa mukana olleet olivat juutalaisia" sekä haukkui haastateltavia valehtelijoiksi. Kun Baldwin ei suostunut McCarthyn ehdotukseen William Perlin asettamisesta valheenpaljastuskokeeseen, McCarthy lähti komiteasta väittäen Baldwinin yrittävän valkopestä Yhdysvaltojen armeijaa. Tämän jälkeen McCarthy yritti murentaa Baldwinin arvovaltaa senaatissa, mutta jäi toiseksi asevoimien komitean osoitettua tukeaan alakomitealle. Arvovaltatappion kärsinyt McCarthy hyväksyi alakomitean raportin myöhemmin kaikessa hiljaisuudessa.
[muokkaa] Lopputulos
Senaatin alakomitean raportti totesi oikeudenkäynneissä menetellyn ajoittain kyseenalaisesti. Menetelmät, kuten valeoikeudenkäyntien järjestäminen ja lupaukset vapauttamisesta todistusta vastaan olivat sen mielestä tuomittavia. McCarthyn aktiivisuudesta huolimatta alakomitea ei löytänyt tukea väitteille, joiden mukaan vankeja olisi järjestelmällisesti pahoinpidelty, kidutettu tai pidetty nälässä tutkinnan aikana. Osan vankien esittämistä syytekohdista alakomitea totesi normaaliksi menettelyksi myös Yhdysvaltojen oikeuslaitoksessa. Näitä olivat muiden muassa ilmiantajien käyttö ja eristyksessä pitäminen tutkinnan aikana. Alakomitean raportti teki kuitenkin tyhjäksi äänekkäimpien arvostelijoiden, kuten Van Rodenin syytökset.
Alakomitean raportin myöntämien virheiden ja kylmän sodan kiihtymisen vuoksi kuolemantuomioita ei toteutettu vaan ne muunnettiin vankeusrangaistuksiksi, joita myöhemmin lyhennettiin. Viimeinen vangeista, Peiper, vapautui vuoden 1956 jouluksi. Myöhemmin 1964 häntä epäiltiin myös osallisuudesta italialaisen Bovesin kaupungin tuhoamiseen ja sen asukkaiden joukkomurhaan 1943. 6. SS-panssariarmeijan johtaja SS-kenraali Josef "Sepp" Dietrich vapautettiin salaa lokakuussa 1955, mutta kaksi vuotta myöhemmin hänet tuomittiin saksalaisessa oikeudenkäynnissä 19 kuukaudeksi vankeuteen osuudestaan pitkien puukkojen yönä 1934 suoritettuihin murhiin.
Malmedyn verilöylyn oikeudenkäynnin puolueellisuuden sekä poliittisista seikoista kumottujen tuomioiden vuoksi ne syytetyistä, jotka olivat todella syyllistyneet julmuuksiin, saivat paeta ansaitsemaansa tuomiota. Vastaavasti ne, jotka saattoivat olla syyttömiä, kärsivät tuomionsa tarpeettomasti. Dachaun oikeudenkäyntien tarkoituksena oli näyttää amerikkalaisille ja maailmalle natsi-Saksan tarkoituksellinen julmuus. Jalon päämäärän toteuttamisen sijasta ne onnistuivat herättämään arvosteluja ja epäilyksiä, jotka ovat kestäneet tähän päivään saakka.
Vapauduttuaan Peiper muutti Ranskaan, jossa hänet surmattiin vähän aikaa sen jälkeen, kun hänen menneisyytensä oli tullut julkisuuteen. Peiperin talo sytytettiin palamaan palopommilla, ja hänen ruumiinsa löydettiin sen raunioista 14. heinäkuuta 1976. Peiperin surmaajista ei ole tietoa, mutta "Kostajiksi" itsensä nimennyt ryhmä otti vastuun teosta jälkeenpäin.
[muokkaa] Nykyaika
Kyseenalaistettu historioitsija, apologisti ja salaliittoteoreetikko David Irving väittää ettei paikalla tapahtunut minkäänlaista joukkomurhaa vaan lyhyt tulitaistelu, jonka amerikkalaiset hävisivät. Irving tukee väittämiä, joiden mukaan amerikkalaiset kiduttivat Dachaussa vankeina pitämiään saksalaisia tunnustusten saamiseksi.
Malmedyn sotavankien ruumiit haudattiin väliaikaisiin hautoihin Henri-Chapellessa, 35 kilometriä Malmedysta pohjoiseen. Väliaikainen hautausmaa muutettiin sodan jälkeen pysyvästi sotilashautausmaaksi. Vaikka suuri osa Euroopassa kuolleista amerikkalaisista kuljetettiin takaisin Yhdysvaltoihin sodan lopulla ja sen jälkeen, hautausmaalla on yhä 21 Malmedyssa murhatun ruumista.
Baugnezin risteykseen on rakennettu muistomerkki. Muistomerkki on luonnonkivistä rakennettu muuri, johon lisätyt mustat kivet kaiverrettuine nimineen symboloivat teloituksessa kuolleita. Nimiä on yhteensä 84 kappaletta. Muistolaatassa lukee seuraava teksti:

Summary:
Malmedyn verilöyly on sotarikos, johon saksalainen sotilasyksikkö syyllistyi Ardennien taistelun aikana toisessa maailmansodassa. Tätä sotarikosta kutsutaan Malmedyn verilöylyksi joukkomurhan tapahtumapaikan lähellä sijainneen Malmedyn kaupungin mukaan. Välikohtauksessa murhattiin amerikkalaisia sotavankeja. Verilöyly ei ollut suurin eikä raain Waffen-SS:n tekemistä sotarikoksista, mutta se on yksi eniten julkisuutta saaneista.
Saksan ja länsiliittoutuneiden välinen sodankäynti oli ollut suhteellisen siistiä verrattuna itärintamalla käytyyn hävityssotaan. Neuvostoliitossa saksalaiset olivat kohdelleet julmasti maan siviiliväestöä ja sotavankeja koko sodan ajan. Loppua kohden sodan luonne muuttui raaemmaksi myös lännessä ja Malmedyn verilöyly muistutti piirteiltään lukemattomia itärintaman verilöylyjä.
Sodan jälkeen osa Waffen SS-miehistä tuomittiin amerikkalaisten järjestämässä sotaoikeudessa entisessä Dachaun keskitysleirissä. Oikeudenkäynnin piirteistä ja tuomioiden oikeutuksesta on käyty keskustelua aina tähän päivään saakka.