[uredi - уреди] Geografija i položaj
Vankuver se nalazi na 49°16′N 123°7′W, u Pacifičkoj vremenskoj zoni (UTC-8). Nalazi se preko puta ostrva Vankuver, odnosno zaštićen je od Pacifika. Između ostrva i grada Vakuver nalazi se moreuz Džordžija. Sam grad Vankuver se nalazi na poluostrvu Burard, između zaliva Burard na severu i reke Frejzer na jugu. Grad obuhvata površinu od 114,67 km², uključujući i ravničarsko i brdovito zemljište. U okolini Vankuvera ima mnogo planina, idealnih za snežne sportove.
Sve do 1885. ime Vankuver se odnosilo na ostrvo Vankuver, a često pogrešno mišljenje da se grad Vankuver nalazi na tom ostrvu je ostalo. Grad i ostrvo su dobili ime po britanskom kapetanu Džordžu Vankuveru, koji je otkrio region 1792. godine.
Vankuver ima jedan od najvećih gradskih parkova u Severnoj Americi - Stenlijev park, koji obuhvata površinu od 404,9 ha. Severne priobalne planine dominiraju gradskim vidikom, a tokom vedrih dana sa njih se pruža pogled na Mount Bejker, vulkansku kupu okovanu snegom u američkoj saveznoj državi Vašington na jugu, ostrvo Vankuver sa druge strane moreuza Džordžija na zapadu i jugozapadu i na ostrvo Bouen na severozapad.
[uredi - уреди] Vegetacija
Prvobitna vegetacija većeg dela današnjeg Vankuvera i okoline su bile guste prašume umerenih područja, koje su sačinjavali četinari uz razbacane džepove javora i jove, i velike močvarne površine (čak i u višim delovima, zbog lošeg odvođenja vode). Četinari su bili tipični za priobalje Britanske Kolumbije (mešavina duglazije, crvenog zapadnog kedra i zapadne tsuge. Za ovu oblast se smatra da ima najveće primerke ovih vrsta na priobalju Britanske Kolumbije. Najveća drveća su u vankuverskoj staroj šumi u oblasti Gastauna i na južnim padinama Fals Krika i Engleskoj zaliv, naročito oko Jerihonske plaže. Šuma u Stenlijevom praku je posečena između 1860ih i 1880ih.
Mnoge bilje koje danas rastu širom Vankucera su donesene iz drugih delova kontinetna i raznih pacifičkih mesta. Različite vrsti palmi rastu u gradu, kao i veliki broj drugih vrsta egzotičnih drveća kao što su Araucaria araucana, japanski javor i razne cvetnice kao što su magnolije, azaleje i rododentroni. Neki primerci rododonedrona su izrasli u ogromne velične, kao i druge vrste donešene iz oblasti oštrijih klima istočne Kanade ili Evrope. Domaći Daglasov javor takođe može izrasti u ogromne veličine. U velikom broju gradskih ulica poseđeni su sakure (japanske trešnje) koje je od 1930ih naovamo donirala vlada Japana. One svetaju svake godine tokom nekoliko nedelja. U drugim ulicama posađeni su kesteni, divlji kesteni i druge ukrasne vrste drveća.
[uredi - уреди] Klima
Klima Vankuvera je umerena za kanadske standarde i obično se klasifikuje kao okeanska po Kepenovoj klasifikaciji klimata. Letnji meseci su obično suvi, što često izaziva umerene suše, obično tokom jula i avgusta. Nasuprot tome, ostatak godine je kišovit, posebno između oktobra i marta.
Godišnja količina padavina izmerena na aerodromu Vankuver u Ričmondu prosečno iznosi 1199 mm, mada ovo drastično varira u široj oblasti zbog topografije i značajno je viša u centru grada. Zimi većina dana donosi značajne padavine. Letnji meseci su suvlji i sunčaniji sa umerenim temperaturama, koje ublažuju morski vetrovi. Dnevni maksimum iznosi prosečno 20�°C u julu i avgustu, do maksimalni povremeno dostiže i 30�°C. Najviša ikada izmerena temperatura bila je 34,4�°C 30. jula 2009. Sneg prosečno pada 11 dana godišnje, dok okom tri dana padne 6 više centimetara snega. Prosečna količina snežnih padavina je 18,2 cm, ali sneg obično ne opstane dugo na tlu. Zime su u širem području Vankuvera četvrte po slabosti među kanadskim gradovima, posle obližnje Viktorije, Nanaima i Dankana (sva tri grada se nalaze na ostrvu Vankuver). Dnevna minimalna temperatura ispod 0�°C se izmeri prosečno 46 dana godinje, a ispod -10�°C dva dana godišnje. Prosečno u 2,4 dana godišnje temperatura ostane ispod tačke zamrzavanja vode.
[uredi - уреди] Administrativna podela
Vankuver je podeljen u 23 gradska okruga
[uredi - уреди] Istorija
Arheološki nalazi su pokazali prisustvo domorodačkih naroda u oblasti Vankuvera od pre 8—10 hiljada godina. Grad se nalazi na tradicionalnim teritorijama plemena Skvamiš, Xwméthkwyiem i Tseil-waututh iz obalske sališke grupe. Domoroci su imali naselja u raznim delovima današnjeg Vankuvera, kao što su Stenlijev park, Fols Krik, Kitsilano, Point Grej i blizu ušća reke Frejzer.
[uredi - уреди] Istraživanje područja
Španski kapetan Hoze Marija Narvaez je bio prvi Evropljanin za koga se zna da je istražio Džordžijski moreuz 1791. godine, mada neki istoričari veruju da bi Frensis Drejk mogao biti prvi Evropljanin koji je plovio ovuda. Sledeće godine, britanski kapetan Džordž Vankuver pridružio se španskoj ekspediciji koja je bila bazirana u tesnacu Nutka na ostrvu Vankuver i dalje je istražio moreuz Džordžije i tesnac Pjudžet u današnjoj oblasti Sijetla, SAD. Sajmon Frejzer je bio prvi Evropljanin koji se spustio niz reku koja je dobila njegovo ime 1808. godine. Pored „Zlatne groznice“ od 1858. do 1859. godine, nastanjenost oblasti Burarda i Engleskog zaliva je bila nepoznata sve do kasnih 1860-ih.
[uredi - уреди] Zlatna groznica i osnivanje grada
Zlatna groznica, zbog zlata pronađenog u kanjonu reke Frejzer 1858. dovela je sa sobom više od 25.000 ljudi, uglavnom iz Kalifornije, do reke Frejzer. Većina njih je zaobišla mesto na kojem će nastati Vankuver. Vankuver je najmlađi od gradova Britanske Kolumbije. Prva evropska naseobina u Vankuveru je bila Meklirijeva farma na reci Frejzer u oblasti mosta Ouk iz oko 1862. godine. Pilana osnovana y Mudivilu (danas grad Severni Vankuver) 1863, započela je dugu vezu grada sa drvnom inudstrijom. Ovu pilanu su ubrzo pratile pilane kapetana Edvarda Stampa na južnoj obali zaliva. Stamp, koji je pokrenuo seču drveća u oblasti Port Albernija, je prvo pokušao da otvori pilanu u Brokton Pointu, ali su ga teške vodene struje i grebeni prisilili da preseli posao na mesto blizu početka ulice Gor. Ova pilana, poznata i kao Hejstingsova pilana, postala je jezgro oko kojeg je osnovan Vankuver. Centralna uloga pilane u gradu je opala dolaskom Kanadske pacifičke železnice 1880. Međutim, pilana je ostala važan deo lokalne ekonomije sve do svog zatvaranja 1920.
Naselje koje će se kasnije nazvati Gastaun brzo je izraslo oko improvizovane prvobitne krčme koju je osnovao "Gas" Džek Dajton 1867. godine na granici poseda Hejstingsove pilane.
[uredi - уреди] Kanadska pacifička železnica i razvoj grada
Godine 1870. kolonijalne vlasti su analizirale naselje i dale mu status gradića, kome su promenili ime u Granvil, po tadašnjem britanskom državnom sekretaru za kolonije, lordu Granvilu. Ovo mesto, sa svojom prirodnom lukom, je na kraju izabrano kao završni terminal Kanadske pacifičke železnice, na razočarenje Port Mudija, Nju Vestminstera i Viktorije, koji su tražili da oni budu krajnja stanica. Pruga je bila podsticaj za Britansku Kolumbiju da se pridruži Kanadskoj konfederaciji 1871. godine, ali su Pacifički skandal i rasprave zbog korišćenja kineske radne snage odložili izgradnju sve do 1880-ih.
Grad Vankuver je zvanično osnovan 6. aprila 1886, iste godine kada je prva transkontinentalna pruga stigla do grada. Predsednik kanadske pacifičke železnice Vilijam van Horn je došao u Port Mudi da uspostavi terminal KPŽ na nagovor Henrija Džona Kambija, i dao je gradu sadašnje ime po Džordžu Vankuveru.
[uredi - уреди] Veliki požar i brzi rast
13. juna 1886. je Veliki požar uništio celi grad, a iste godine je osnovana Vankuverska vatrogasna služba i grad je brzo obnovljen. Broj stanovnika Vankuvera je rastao od oko 1000 stanovnika 1881. do 20.000 na kraju veka i 100.000 1911. godine.
Vankuverski trgovci su snabdevali tragače za zlatom tokom Klondajske zlatne groznice 1898. godine. Jedan od ovih trgovaca, Čarls Vudvard, je osnovao prvu prodavnicu u današnjim ulcama Džordžija i Glavnoj (Main Street) 1892. godine, koja će sa Spenserovom i Hadson bej trgovinom, decenijama činiti jezgro gradske trgovačke zone.
Privredom starog Vankuvera su dominirale velike kompanije kao što je Kanadska pacifička železnica, koja je obezbeđivala kapital za brzi razvoj novog grada. Iako se industrija razvijala, prirodni resursi su postali osnov privrede Vankuvera. Ovaj sektor se u početku oslanjao na drvnu industriju, a kasnije na izvoz kroz luku, dok je komercijalni saobraćaj činio najveći privredni sektor do 1930-ih.
[uredi - уреди] Radnički i drugi pokreti
Dominaciju velikih kompanija u privredi grada pratio je često ratoboran radnički pokret. Prvi veliki štrajk desio se 1903. godine kada su radnici železnice štrajkovali zbog toga što Kanadska pacifička železnica nije htela da prizna sindikat. Vođu štrajkača Frenka Rodžersa ubilo je obezbeđenje KPŽ-a dok je stražario na dokovima, čime je postao prva žrtva pokreta u Britanskoj Kolumbiji. Porast nezadovoljstva među industrijskim radnicima širom pokrajine doveo je do prvog generalnog štrajka u Kanadi 1918. godine u kamberlendskim rudnicima uglja na ostrvu Vankuver. Nakon zatišja tokom dvadesetih godina 20. veka, talas štrajkova je kulminirao 1935. godine kada su nezaposleni došli u grad da protestuju protiv uslova u kampovima pomoći kojima je upravljala vojska u udaljenim oblastima širom pokrajine. Nakon dva napeta meseca sa svakodnevnim protestima, štrajkači iz kampova su odlučili da svoje žalbe predstave saveznoj vladi u Otavi, ali su njihovi protesti ugušeni na silu. Radnici su uhapšeni kod Mišena i zadržani su u radnim kampovima do kraja Velike depresije.
Drugi društveni pokreti, kao što su feminizam prvog talasa, reforme morala i pokret umerenosti takođe su imali važnu ulogu u razvoju Vankuvera. Meri Elen Smit, vankuverska sufražetkinja i pristalica zabrane točenja alkohola, 1918. godine postala je prva žena poslanik u pokrajinskoj skupštini Kanade. Zabrana točenja alkohola počela je tokom Prvog svetskog rata i trajala je do 1921. godine kada je pokrajinska vlada uvela kontrolu nad prodajom alkohola, koja je i dalje na snazi. Prvi kanadski zakon o zabrani droga donesen je nakon istraživanja saveznog ministra rada i budućeg premijera Kanade Vilijama Liona Makenzija Kinga. King je poslat da istraži navode o šteti nakon nemira kada je Društvo za isključivanje Azijata povelo rulju kroz kinesku i japansku četvrt. Dvojica potraživača bili su proizvođači opijuma, i nakon dalje istrage, King je otkrio da su bele žene posećivale mesta na kojima se prodavao i pušio opijum u istoj meri kao i Kinezi. Savezni zakon koji je zabranio proizvodnju, prodaju i uvoz opijuma za nemedicinske svrhe ubrzo je usvojen na osnovu ovih zaključaka.
Spajanje Vankuvera sa Point Grejom i Južnim Vankuverom dalo je gradu konačne granice, ubrzo nakon što je postao treća najveća metropola u državi. Do 1. januara 1929. godine stanovništvo uvećanog Vankuvera iznosilo je 228.193 stanovnika, a sam grad se prostirao preko celog poluostrvo između tesnaca Burard i reke Frejzer.
[uredi - уреди] Drugi svetski rat
Izbijanje Drugog svetskog rata pomoglo je ovoj regiji da se brže oporavi. Brodogradilište je proizvodilo korvete i minolovce za Kanadsku kraljevsku mornaricu, a Boingova fabrika u obližnjem Ričmondu je proizvodila delove za bombardere B-29. Godine 1942, nekoliko meseci posle napada na Perl Harbor, kanadska vlada je počela da smatra Kanađane japanskog porekla pretnjom nacionalnoj bezbednosti. Imovina Kanađana japanskog porekla im je oduzeta, a oni su internirani u logore u unutrašnjosti države. Vlada Kanade se 1988. godine zvanično izvinila i ponudila nadoknadu.
[uredi - уреди] Izgradnja znamenitosti
U decembru 1953. televizija CBUT je prva počela da emituje televizijski program u zapadnoj Kanadi. Kako bi se poboljšao saobraćaj u gradu podignuto je nekoliko mostova. Pre rata su podignuti Drugi tesnački most (1925) i most Lajons gejt (1938) na severnoj obali tesnaca Burard. Godine 1957. podignut je most Oak strit preko reke Frejzer do Ričmonda, a 1960. takozvani Ironworkers Memorial Second Narrows Crossing preko tesnaca Burard.
Pored Univerziteta Britanske Kolumbije osnovanog 1908. godine, u predgrađu Burnabi osnovana su dva nova univerziteta, koji sada imaju urede i u Vankouveru; prvi je bio Tehnološki institut Britanske Kolumbije osnovan 1960. a sledio ga je Univerzitet Sajmon Frejzer 1965. godine. Stanovnici kineskog naselja iz okruga Stratkona su krajem 1960ih su se pobunili zbog predloženog rušenja svog naselja, kroz koji je bio planiran prolazak autoputa. Protesti su urodili revizijom plana saobraćaja i 1980. godine je donesena odluka o zabrani gradnje autoputa u gradu. Zbog stalnog rasta saobraćaja ka i od aerodroma Vankuver na Si Ajlendu, preko reke Frejzer je podignut još jedan post - Most Artura Lejnga, koji je otvoren 1976. godine.
[uredi - уреди] Nagli razvoj grada
Kada je Vankuveru dodeljeno domaćinstvo Svetske izložbe 1986. godine, počeo je nagli razvoj grada, koji uz nekoliko prekida traje i danas. Godine 1983. u Vankuveru je otvoren Bi-Si Plejs, prvi pokriveni stadion u Kanadi. U januaru 1986. je puštena u rad nadzemna želenica Skajtrejn koja povezuje Vankuver sa svojim predgrađima. Druge značajne građevine koje su nastale zbog svetske izložbe 1986. i od tada dominiraju gradskim pejzažom su muzej Science World at TELUS World of Science, Canada Place i koncertna dvorana Plaza of Nations. Svetska izložba je trajala od maja do oktobra 1986, a posetilo ju je više od 20 miliona posetilaca. Izložbeni prostor na severnoj obali Fols Krika je prethodno bila ogromna industrijska zona, a posle izložbe prodata je hongkoškom biznismenu Li Kašingu. On je preobrazio Fols Krik u gusto naseljenu i atraktivnu stambenu zonu na obodu centra grada. Još 1970-ih poluostrvo Granvil Ajlend je iz industrijske zone pretvoreno u trgovačku i kulturnu zonu.
[uredi - уреди] Olimpijske igre
Kanadski olimpijski komitet je 1998. godine podneo kandidaturu za organizovanje Zimskih olimpijskih igara 2010. U konkurenciji Kvebeka i Kalgarija, Vankuver je osvojio najviše glasova, kako bi bio kanadski kandidat za domaćina Igara. Na pravnom neobavezujućem referendumu 22. februara 2002. 63,9% izašlih glasača je dalo svoj glas za podnošenje kandidature. Vankuver je dobio organizaciju Igara na sednici MOK 2. jula 2003. godine u Pragu, pobedivši Salcburg i Pjongčang.
[uredi - уреди] Stanovništvo
Vankuver se naziva gradom kvartova, pošto je svaki kvart drugačiji po svom karakteru i etničkom sastavu. Stanovnici engleskog, škotskog i irskog porekla su tokom istorije činili najveće etničke grupe u gradu, a elementi britanskog društva i kulture su vidljivi u nekim delovima grada, posebno u Južnom Granvilu i Kreisdejlu. Nemci su sledeća najveća evropska etnička grupa koja se naselila u gradu i bili su predvodnici u društvenim i privrednim aktivnostima grada sve do pojave anti-nemačkog raspoložanja izbijanjem Prvog svetskog rata 1914. Kinezi u najbrojnija azijatska etnička grupa i Vankuveru imaju razne zajednice koje ss služa brojjnim dijalektima kineskog jezika, među kojima su kantonski i mandarinski. Kvartovi sa različitim etničkim trgovinskim zonama su Pandžab market, Mala Italija, Grčka četvrt i bivša Japanska četvrt.
Priliv imigranata iz Hong Konga tokom 1980ih koji su se iselili zbog konačnog prelaska grada u posed Narodne Republike Kine, uz povećan broj imigranata iz kontinetalne Kine i sa Tajvana, je stvorio jednu od najvećih koncentracija Kineza u Severnoj Americi. Ovo doseljavanje azijatskih imigranata je nastavilo tradiciju doseljavanja stanovništva iz celog sveta, čime je Vankuver postao drugo najpopularnije odredište za imigrante u Kanadi (posle Toronta). Druge značajne azijatske etničke grupe u Vankuveru su Indijci, Vijetnamci, Filipinci, Indonežani, Korejci, Kambodžani i Japanci. Uprkos porastu imigracije iz Latinske Amerike u Vankuver tokom 1980ih i 1990ih, njen ukuoan udeo je relativno nizak, što se može reći i za imigrante iz Afrike (3,6% i 3,3% ukupnog doseljeničkog stanovništva, respektivno)
Pre doseljavanja imigranata iz Hong Konga tokom 1990ih, najveće nebritanske etničke grupe su bili Irci i Nemci, zatim Norvežani, Šveđani, Italijani, Ukrajinci i Kinezi, od kojih su većina potomci doseljenika iz Tajšana u provinciji Guangdung. Od polovine 1950ih do 1980ih, mnogi Portugalci su došli u Vankuver, pa sada Vankuver ima treću najveću populaciju Portugalaca u Kanadi posle Toronta i Montreala. Stanovnici poreklom iz istočne Evrope (Jugosloveni, Rusi, Česi, Poljaci i Mađari) su počeli da se doseljavaju posle Drugog svetskog rata. . Grčka imigracija se uvećala krajem 1960ih i početkom 1970h tokom vremena diktature vojne hunte u Grčkoj, a većina se naselila u oblasti Kitsilano.
U gradu i široj okolini postoji značajan broj domorodačkog stanovništva, pa Vankuver ima najveću domorodačku zajednicu u pokrajini.
[uredi - уреди] Privreda
Zahvaljujući svom položaju na Pacifičkom obruču i činjenici da je zapadni kraj kanadskog Transkanadskog autoputa i pruge, Vankuver je jedan od najvećih industrijskih centara u državi. Luka Vankuvera, najveća i najprometnija u Kanadi, trguje na godišnjem nivou sa robom u vrednosti više od 75 milijardi kanadskih dolara u razmeni sa 130 država. Delatnosti luke generišu više od 10,5 milijardi dolara bruto domaćeg proizvoda i 22 milijarde dolara autputa.
Drugi stub privrede je šumarska i rudarska industrija. Vankuver je sedište kompanija za seču drveća i vađenje ruda kao što su „Kanfor“ i „Vest Frejzer timber“ (drugi i treći po veličini proizvođač drveta u svetu), kao i mnogobrojnih rudarskih kompanija, uključujući „Tek Kominko“ i „Goldkorp“. Vankuverska berza (sada deo berze u Torontu), je među najvažnijim tržištima za ulaganje kapitala na svetu za mala i srednja rudarska preduzeća. Pored toga ima brojne ogranke nacionalnih i međunarodnih banaka, kao i uslužnih preduzeća.
Tokom poslednjih par godina, grad je postao izuzetno važan centar razvoja softvera, biotehnologije i filmske industrije.
Položaj grada ga je učinio značajnom turističkom destinacijom. Turisti posećuju gradske vrtove, Stanlijev park, Park kraljice Elizabete, Vandusenovu botaničku baštu, planine, okean i šume u okolini grada. Svake godine preko milion ljudi dođe u Vankuver na svojim krstarenjima, koja često produžuju dalje do Aljaske.
Vankuver je jedan od najskupljih gradova za život, sa cenama stanovanja koje su najviše u Kanadi. Od 1990-ih naovamo finansirana je izgradnja visokih kondominiuma u centru grada, delom od priliva kapitala od imigranata iz Hong Konga koji su otišli iz njega zbog predaje grada Kini. Takav razvoj je skoncentrisan u okruzima Jejltaun i Koal Harbor i duž mnogih stanica nadzemne železnice istočno od centra grada. Izbor grada za domaćina Zimskih olimpijskih igara 2010. je takođe imao veliki uticaj na ekonomski razvoj. Još jedan značajan međunarodni događaj se održao u gradu - Svetska izložba 1986., koja je imala više od 20 miliona posetilaca i kanadskoj privredi donela 3,7 milijardi dolara. Neke od gradskih znamenitosti kao što su sistem nadzemne železnice i Kanada Plejs, su igrađeni kao deo te izložbe
[uredi - уреди] Arhitektura
Sa gustinom od 5.335 stanovnika po km² 2006. godine Vankuver je visoku gustinu stanovništva, poput drugih severnoameričkih gadova. Urbanističko planiranje Vankuvera odlikuju visoke stambene i zgrade mešovite namene u gradskom centru, kao alternativa suburbanim predgrađima.
Ovaj pristup potiče od kraja 1950ih, kada su gradski planeri počeli da ohrabruju gradnju visokih stambenih zgrada u vankuverskom Vest Endu , koje su morale da ispune stroge uslove u pogledu odstojanja i otvorenih površina kako bi se zaštitio vidik i očuvale gradske površine. Uspeh ovih gusto naseljenih ali i za život pogodnih naselja je početkom 1980ih dovelo do novog razvoja gradskih industrijskih zona kao što su Nort Fals Krik i Koal Harbur. Rezultat toga je gusto gradsko jezgro.
Značajna zgrade u gradu su Christ Church Cathedral, Hotel Vankuver i Vankuverska galerija umetnosti. Postoji nekoliko zgrada moderne arhitekture, među kojima su Harbor centar, Vankuverska palata pravde i obližnji trg po imenu Robsonov trg (po projektu Artura Eriksona) i Vankuverska javna biblioteka (po projektu Moše Safdija) koja podseća na rimski Koloseum.
[uredi - уреди] Politika i lokalna samouprava
Za razliku od ostalih opština Britanske Kolumbije, Vankuver je status opštine dobio Vankuverskom poveljom. Ovaj zakon, usvojen 1953, je zamenio Akt o uvođenju samouprave Vankuvera iz 1921. i pruža gradu veća i brojnija ovlašćenja od drugih opština koje seluju pod Zakonom o opštinama Britanske Kolumbije.
Gradskom vladom je od Drugog svetskog rata dominirala Non-Partisan Association (Nestranačko udruženje), stranka desnog centra, mada uz značajne periode vladavina stranaka levog centra okupljenih u . NPA se podelila oko pitanja droga 2002. godine, što je značajno doprinelo ubedljivoj pobedi Koalicije naprednih glasača na politici minimalizacije štete. Posledica toga je da je u gradu osnovano prvo mesto za bezbedno ubrizgavanje injekcija za potrebe značajnog broja gradskih intravenskih heroinskih zavisnika.
Vankuverom upravlja desetočlano Vankuversko gradsko veće, devetočlani školski odbor i sedmočlani odbor za parkove, koji su svi izabrani na trogodišnji mandat kroz većinski sistem. Tokom istorije, bogatiji zapadni kraj Vankuvera je glasao za konzervativce ili liberale, dok je istočni deo grada glasao za levičarske partije.
Iako je grad polarizovan, često je postizan politički konsezus oko brojnih pitanja. Zaštita gradskih parkova, fokus na razvoj gradskog metroa umesto na sistem autoputeva, pristup minimalizaciji štete kod nelegalne upotrebe droga i opšti interes za razvoj opštine su primeri politika koje imaju široku podršku partija u Vankuveru.
[uredi - уреди] Zastupljenost u federalnom i provincijskom parlamentu
Vancouver u Zakonodavnoj skupštini Britanske Kolumbije predstavlja 11 poslanika (Member of the Legislative Assembly, MLAs), među kojima je i Gordon Campbell, trenutni premijer provincije. Šest mjesta drži Liberalna stranka Britanske Kolumbije a pet Nova demokratska stranka Britanske Kolumbije.
Vancouver u Kanadskom domu Komuna predstavlja pet članova parlamenta. Na federalnim izborima 2004. godine, Liberalna stranka Kanade je osvojila četiri mjesta, a Nova demokratska stranka Kanade (NDP) jedno. Na federalnim izborima 2006. godine svi članovi parlamenta iz Vancouvera su ponovno izabrani. Međutim, 6. februara 2006. je David Emerson iz Vancouver Kingswaya prešao u Konzervativnu stranku i tako dao jedno mjesto konzervativcima. Na federalnim izborima 2008. godine je NDP preuzeo izborni okrug Vancouver Kingsway od Emersona, tako da NDP sada ima dva, a liberali tri mjesta.
[uredi - уреди] Policija i kriminalitet
Dok je za javnu sigurnost većeg dijela Lower Mainlanda zadužen Odjel "E" Kraljevske kanadske konjičke policije, u samom Vancouveru postoji lokalna policijska služba, koja ima 1.174 pripadnnika, a godine 2005. je imala godišnji budžet od 149 mil. $. Godine 2005. je na policijske poslove otpadalo 16% gradskog budžeta.
Operativni odjeli vankuverske policije uključuju biciklistički odjel, pomorski odjel i pseći odjel. Također ima i konjičku jedinicu, čiji je zadatak uglavnompatroliranje Stanley Parkom i povremenom istočnim dijelom gradske jezgre i West Enda, kao i za kontroliranje mase. Policija djeluje u suradnji s civilima koji kao dobrovoljci vode Komunalne policijske centre. Godine 2006. vankuverska policija je osnovala i svoju antiterorističku jedinicu. Godine 2005. je osnovana i nova policijska služba specijalizirana za saobraćaj - Policijska služba Transportne uprave Šireg Vancouvera (danas Policijska služba Transportne uprave Južne obale Britanske Kolumbije).
Iako je posjedovanje marihuane ilegalno, vankuverski policajci u pravilu ne vrše hapšenja zbog posjedovanja manjih količina te droge. Godine 2000. Vankuverska policija je formirala posebnu jedinicu za borbu protiv narko-kriminala zvanu "Growbusters," a čiji je cilj voditi borbu protiv 4.000 hidroponičnih uzgajališta marihuane (grow-ops) za koje se procjenjuje da ih ima u stambenim zgradama. Kao i slične policijske operacije usmjerene protiv marihuane, i ova je bila predmetom oštrih kritika.
Godine 2008. Vancouver je imao sedmu najvišu stopu kriminaliteta među 27 metropolitanskih područja Kanade, pavši za tri mjesta u odnisu na 2005. godinu. Kao i kod drugih kanadskih gradova, opća stopa kriminaliteta je "dramatično" opala. Stopa imovinskog kriminaliteta je, pak, posebno visoka, te među najvišima kod većih gradova Sjeverne Amerike. Međutim, usprkos toga je broj krivičnih djela protiv imovine pao za 10,5% između 2004. i 2005. godine, prema vankuverskoj policiji. Gradsko područje Vancouvear ima najvišu stopu kaznenih djela počinjenih vatrenim oružjem i vezanim uz narkotike među svim metropolitanskim područjima Kanade, prema statističkoj studiji iz 2006. godine. Zabilježeno je 45,3 kaznenih djela i prekršaja vezanih uz oružje na 100.000 ljudi u Metro Vancouveru, što je malo više od Toronto CMA-a s 40,4 ali daleko ispod nacionalnog prosjeka od 27,5. Niz incidenata vezanih uz bande je početkom 2009. eskalirao u ono što je policija nazvala rat bandi.
[uredi - уреди] Vojska
U Vancouveru se nalazi štab Zapadnog područja kopnene vojske Kanadskih snaga, odnosno 39. kanadske brigadne grupe, smještene u Jerichou. Glavne rezervne jedinice iz lokalnog područja su The Seaforth Highlanders of Canada i The British Columbia Regiment (Duke of Connaught's Own), smještene u oružarnici Seaforth Armoury i vježbalištu Beatty Street Drill Hall, te 15. poljska pukovnija Kraljevske kanadske artiljerije. Mornarička rezevrna jedinica HMCS Discovery je smještena na Deadman's Islandu u Stanley Parku. RCAF stanica Jericho Beach, prva zračna baza u Kanadi, je godine 1947. preuzeta od Kanadske vojske kada su hidroavione zamijenili avioni dugog radijusa. Većina objekata baze je godine 1969. predata gradu Vancouveru i preimenovana u "Jericho Park."
[uredi - уреди] Kultura
[uredi - уреди] Pozorišta i film
Poznata pozorišta u Vankuveru su Arts Club Theatre Company i Vancouver TheatreSports League na ostrvo Grenvikostrvu Grenvil, Vancouver Playhouse Theatre Company i Bard on the Beach. Manja pozorišta su Touchstone Theatre, Studio 58, Carousel Theatre i the United Players of Vancouver. Theatre Under the Stars leti izvodi predstave u Stenlijevo parku. U Vankuveru se svake godine održava Fringe Festival.
Međunarodni filmski festival u Vankuveru se održava dve nedelje u septembru i na njemu se prikaže oko 350 filmova, čime spada u najveće filmske festivale u Severnoj Americi.
[uredi - уреди] Muzeji
U distriktu Kitsilano se nalazi Vankuverski pomorski muzej i svemirski centar H. R. MacMillan. Muzej antropologije na UBK se, pak, smatra vodećim muzejom za kulture Prvih nacija (kanadskih Indijanaca) na sjeverozapadnoj pacifičkoj oblasti, dok se Vankuverski muzej smatra najvećim gradskim muzejom u Kanadi. Jedan od interaktivnih muzeja je i Science World. U gradu također postoje javne umjetničke zbirke.
Vankuverska umjetnička galerija ima zbirku od preko 10.000 predmeta s preko 100 miliona $ vrijednosti te sadrži brojna djela Emily Carr.
[uredi - уреди] Muzika
Muzička scena Vancouvera uključuje izvođače ozbiljne, narodne i zabavne muzike. Vankuverski simfonijski orkestar je profesionalni orkestar u gradu. Vankuverska opera je vodeća operna trupa u gradu.
Grad ima znamenite punk rock bendove, uključujuće hardcore pionire D.O.A.. Ostali rani vankuverski punk bendovi su bili Subhumans, Young Canadians, Pointed Sticks, Active Dog, The Modernettes, UJ3RK5, I i Braineater. Kada je alternativni rock postao popularan 1990-ih, nekoliko vankuverskih bendova je postalo poznato, uključujući 54-40, Odds, Moist, Matthew Good Band i Econoline Crush. Noviji uspješni bendovi iz Vancouvera su Gob i Stabilo. Danas u Vancouveru postoje i nezavisni bendovi kao The New Pornographers, Destroyer i nezavisne diskografske kuće kao Nettwerk i Mint. U Vancouveru je nastao i uticajni metal bend Strapping Young Lad te rani elektro-industrijski bendovi Skinny Puppy i Front Line Assembly; Bill Leeb, član potonje, je poznatiji po osnivanju ambijetalne pop supergrupe Delerium. Ostali popularni muzičari koji su obilježili Vancouver su Bryan Adams, Sarah McLachlan, Heart, Prism, Trooper, Chilliwack, Payola$, Images in Vogue, Michael Buble, Marianas Trench i Spirit of the West.
Veći koncerti i muzički događaji se obično održavaju u stadionima i dvoranama kao što su GM Place, Queen Elizabeth Theatre, BC Place Stadium ili Pacific Coliseum, dok se manji održavaju u Plaza of Nations, Commodore Ballroom, Orpheum Theatre i Vogue Theatreu (trenutno zatvoren). U Vancouveru se održavaju i redovni međunarodni foplk i jazz festival .
[uredi - уреди] Noćni život
Noćni život je u Vancouveru mnogo godina bio ograničen zbog ranog zatvaranja barova i noćnih klubova i nefleksibilnosti vlasti po tom pitanju. Od godine 2003. je, međutim, Vancouver eksperimentirao s kasnijim zatvaranjem i labavijim pravilima, te se nastoji gradsku jezgru transformirati u zabavni distrikt, posebno u i oko Granville Streeta.
Vankuverska kineska populacija je, pak, proizvela nekoliko Cantopop zvijezda. Isto tako, mnogi od indo-kanadskih glumaca i pjevača su napravili karijere u Bollywoodu.
[uredi - уреди] Kvaliteta i troškovi života
Vancouver je više od deset godina rangiran kao jedan od najboljih gradova za življenje. Nasuprot tome, časopis Forbes tvrdi kako je Vancouver godine 2007. imao 6. najprecjenije tržište nekretnina na svijetu i drugo najprecjenije u Sjevernoj Americi, iza Los Angelesa. Vancouver je također naveden kao drugi najskuplji kanadski grad iza Toronta i 89. najskuplji grad na svijetu. Iste je godine Vancouver od Forbesa naveden kao 10. najčišći grad na svijetu.
Vancouver ima stopu gojaznosti među odraslima od 12%, dok kanadski prosjek iznosi 23%. 51% Vankuveraca su prekomjerno teški, što Vancover čini 4. najmršavijim gradom iza Toronta, Montreala i Halifaxa.
[uredi - уреди] Mediji
 Vancouver je vodeće središte filmske i televizijske produkcije. Stekao je nadimak Hollywood North (Sjeverni Hollywood), s obzirom da se više od sto godina koristi kao filmska lokacija, što je počelo još od strane Edison Manufacturing Company. Godine 2008. je Filmska komisija Britanske Kolumbije objavila da se u gradu snima više od 260 filmskih i TV-produkcija, što ga je učinilo trećim najvećim središtem filmske i TV-industrije u Sjevernoj Americi, iza Los Angelesa i New Yorka, a u domeni TV-produkcije drugim, odmah iza Los Angelesa.
U gradu se distribuira široka paleta lokalnih, nacionalnih i međunarodnih novina. Glavna dva lista na engleskom su The Vancouver Sun i The Province. Dva nacionalna dnevna lista koji se distribuiraju u gradu su The Globe and Mail, koji je 1983. započeo "nacionalno izdanje" za Britansku Kolumbiju i nedavno dodao tri strane rubrike Britanske Kolumbije u redovnom, te National Post koji donosi svekanadske vijesti. Ostali lokalni listovi uključuju 24H (besplatni dnevni list), vankuversko izdanje kanadske franšize lista Metro, Vancouver Courier koji izlazi dva puta tjedno, te nezavisni list The Georgia Straight. Tri dnevna lista na kineskom jeziku - Ming Pao, Sing Tao i World Journal - su namijenjena stanovništvu koje govori kantonski i mandarinskiu. Niz drugih međunarodnih i lokalnih listova na stranim jezicima se distribuiraju na Lower Mainlanduu.
Neke od lokalnih TV-stanica uključuju CBC, Citytv, CTV i Global BC. OMNI British Columbia proizvode dnevne TV-emisije na kantonskom, mandarinsklom, punjabiju i korejskom, kao i tjedne TV-emisije na tagalogu, kao i emisije za druge etno-jezične grupe. Fairchild Group ima dvije TV-stanice - Fairchild TV i Talentvision, za kantonsku i mandarinsku publiku.
Radio-stanice s informativnim programom uključuju CBC Radio One, CKNW i News 1130. Franko-kolumbijskoj zajednici služe stanice Radio-Canada kao što je 26. kanal CBUFT (Télévision de Radio-Canada), CBUF-FM 97.7 (Première Chaîne) i CBUX-FM 90.9 (Espace musique). Vancouver također ima najstariju radio-emisiju na ukrajinskom pod nazivom Nash Holos.
Medijska dominacija je čest predmet rasprava u Vancouveru s obzirom da novine The Vancouver Sun, The Province, Vancouver Courier, uključujući lokalne klao Surrey Now, Burnaby Now i Richmond News te TV-stanica Global BC pripadaju Canwestu. Koncentracija medija u vlasništvu jedne korporacije je potakla osnivanje alternativa, zbog čega je Vancouver postao centar za nezavisne online medije kao što su The Tyee i NowPublic.
[uredi - уреди] Saobraćaj
Vancouver je imao sistem tramvaja koji je započeo 28. juna 1900. i vozio sa Granville Street Bridge (prva stanica) do Westminster Avenuea (današnji Main Street i Kingsway). Manje od godinu dana kasnije, Westminster and Vancouver Tramway Company je počela voditi prvu međugradsku tramvajsku liniju izumeđu Chilliwacka, a druga linija, po imenu Lulu Island Railroad je vodila od Granville Street Bridgea do Steveston preko Kerrisdalea, a što je pomoglo razvoju stambenih kvartova oko centralne gradske jezgre. British Columbia Electric Railway je potom postala kompanija koja je vodila gradsku i međugradsku tramvajsku mrežu, sve do 1958. kada su posljednji tramvaji izbačeni iz upotrebe kako bi se uveli trolejbusi i autobusi. Vancouver je trenutno drugi grad po broju trolejbusa u Sjevernoj Americi iza San Francisca.
Gradska vijeća u 1970-im i 1980-im su kao dio dugoročnog plana gradskog razvoja zabranili izgradnju autoputeva. Zbog toga je jedini autoput u granicama grada Highway 1, koji prolazi kroz sjeveroistočni dio. Dok je broj automobila u Vancouveru stalno rastao zajedno sa stanovništvom, stopa vlasništva nad automobilima i prosječna razdaljina puta od kuće do posla je pala od ranih 1990-ih. Vancouver je jedini veći kanadski grad s takvim trendovima. Usprkos činjenice da se prosječno putovanje vozilom produžilo za trećinu i povećanja prometa, danas se koristi 7% manje automobila u gradskoj jezgri. Stanovnici više vole živjeti u područjima od njihovog interesa ili koriste ekonomičnije metode transporta, kao što su masovni prijevoz ili bicikli. To je dijelom rezultata nastojanja gradskih urbanista da pronađu rješenja prometnih problema kao i ekoloških kampanja. Mjere upravljanja potražnjom za transportom su uvele ograničenja vozačima, otežavši im i učinivši skupljom vožnju, uz istovremeno davanje beneficijama ne-vozačima.
TransLink je odgovoran za puteve i masovni prijevoz u Metro Vancouver. Pruža usluge vožnje autobusom, uključujući brzu autobusnu uslugu B-Line, usluge prijevoza biciklom (poznat kao SeaBus), te automatski brzi prijevoz vlakom poznat kao SkyTrain i West Coast Express. Vancouverski SkyTrain trenutno vozi na tri linije - Millennium Line, Expo Line i Canada Line.
Trenutno se mijenjaa regionalna transportna mreža kao dio Translinkovog 10-godišnjeg transportnog plana. Nedavno dovršena Canada Line, ottvorena 17. augusta 2009. spaja Međunarodni aerodrom i susjedni grad Richmond sa već postojećim SkyTrain sistemom. Evergreen Line bi uskoro sa sistemom povezati gradove Coquitlam i Port Moody. Također postoje planovi da se SkyTrainova Millennium Line proširi na zapad do UBC-a kao metro ispod Broadwaya te da se proširi kapacitet Expo Linea. Nekoliko prometnih projekata će biti završeno u sljedećim godinama, uključujući zamjenu za most Port Mann Bridge, kao dio tzv. Gateway Programa provincijske vlade.
Postoje i drugi načini transporta u Vancouveru. Međugradska putnička željeznica vodi od Pacific Central Stationa preko VIA Raila prema istoku; Amtrak Cascades do Seattlea; također postoje i Rocky Mountaineer turističke rute. Mali putnički trajekti u False Creeku povezuju Granville Island, Downtown Vancouver i Kitsilano. Vancouver ima široku mrežu biciklističkih staza, koja cijele godine podržava bicikliste. Biciklizam je postao najbrže rastući način prijevoza u Vancouveru.
Vancouveru služi Međunarodni aerodrom u Vancouveru (YVR), koji se nalazi u )Sea Islandu u gradu Richmond, južno od grada. On predstavlja drugi najprometniji aerodorom u Kanadi , i drugi najprometniji aerodrom po broju međunarodnih putnika na zapadnoj obali Sjeverne Amerike. Helikopterska kompanija HeliJet i hidroavionske kompanije održavaju letove iz vancouverske luke i južnog terminala YVR. Grad također služe dva trajektna terminala BC Ferry. Jedan je na sjeverozapadu u Horseshoe Bay (u West Vancouveru), a drugi na jugu u Tsawwassenu (u Delti).
[uredi - уреди] Obrazovanje
Obrazovne institucije u vankuverskom školskom okrugu pohađa više od 110.000 đaka u osnovnom, srednjem i visokom obrazovanju, što vankuverski školski okrug čini drugim najvećim u pokrajini. Okrug upravlja nad 74 osnovne škole, 17 stručnih škola, 18 srednjih škola i 7 ustanova za obrazovanje odraslih. Postoji više od 46 nezavisniih škola koje se delimično finansiraju iz pokrajinskog budžeta i u kojima se obrazuje 10% đaka u gradu.
U široj oblasti Vankuvera postoje dva velika državna univerziteta: Univerzitet Britanske Kolumbije i Univerzitet Sajmon Frejzer, sa oko 80.000 studenata upisanih 2008.
Institut za tehnologiju Britanske Kolumbije i Koledž Langara su fakulteti koje finansira država, a pored njih postoje privatne ustanove i drugi fakulteti u okolini Vankuvera, od kojih su najpoznatiji Daglasov koledž i Univerzitet Kapilano. Na Univerzitetu umetnosti i dizajna Emili Kar se mogu dobiti diplome i sertifikati na polju umetnosti i dizajna, dok se u Vankuverska filmska škola pruža jednogodišnji kurs u oblasti snimanja filma.
Strani studenti i oni kojima engleski nije maternji jezik čine značajan broj upisanih u ove državne i privatne ustanove. Vankuverski školski odbor je izvestio da je školske 2008/2009 53% đaka u svom domu govorilo neki strani jezik osim engleskog.
[uredi - уреди] Sport i rekreacija
Blaga klima u gradu i blizina okeana, planina, reka i jezera čini područje grada popularnim odredištem za rekreaciju. Vankuver ima 1.hektara poarjkova od kojih je Stenli Park, sa 404 hektara površine, najveći. Grad ima i nekoliko velikih plaža, mnoge od kojih su blizu jedna drugoj, koje se prostiru od obale Stenli Parka oko Fals Krika na južnoj strani Ingliš Beja, od Kitsilana do Juniverziti Endaumendt Lendsa, (koji također sadrže plaže, ali ne u okviru samog grada). 18 km plaža uključuju i Drugu i Treću plažu u Stenli Parku, Ingliš Bej (Prva plaža), Sanset, Kitsilano Bič, Jeriho, Lokarno, Speniš Benks, Speniš Benks Ekstenšon i Speniš Benks Vest. Također postoji i slatkovodna plaža na jezeru Traut Lejk. Na obali se može baviti raznim vrstama vodenih sportova, a grad je i popularno odredište za nautičare.
20-30 minuta vožnje od centra Vankuvera se nalaze planine Nort Šor, sa tri skijališta: Sajprtes Mauntajn, Graus Mauntajn i Maunt Simor. Planinski biciklisti su napravili niz poznatih staza u Nort Šoru. Reke Kepileno, Lin Krik i Simor, takođe na Nort Šoru, pružaju prilike za splavaranje za vreme kiša i proletnog otapanja, iako se kanjoni inače češće koriste za šetnju i plivanje.
Utrke uključuju Vankuversku sunčevu trku (10�km) svakog aprila; Vankuverski maraton svakog maja i Skošabankin vankuverski polu-maraton svakog juna. Graus Grajnd je 2,9 km dugo penjanje duž Graus Mauntajn otvorena leti i jeseni, a uz nju postoji i godišnja Planinska utrka Graus Grajnda. Pešačke staze uključuju Baden-Pauel Trejl, 42 km stazu od Horšu Beja u Zapadnom Vankuveru do Dip Koua u distriktu Severni Vankuver.
Vankuver je domaćin Zimskih olimpijskih igara i Zimskih paraolimpijskih igara 2019. godine. 2009. godine Vankuver je ugostio Svetske policijske i vatrogasne garde. Stadion Svongerd u obližnjem Barnabiju je ugostio Svetsko fudbalsko prvenstvo 2007. za igrače ispod 20 godina.
 Godine 2011. Vankuver će ugostiti Grej Kap, finalnu utakmicu za prvenstvoi Kanadske fudbalske lige (CFL). Vancouver Titans, košarkaški tim Međunarodne košarkaške lige (IBL) su godine 2009. u Vankuveru održali početnu sezonu, a domaći teren im je Lengli Event Senter. Vankuver je poznat i kao središte sve popularnijeg altimejt sporta, te je godine 2008. u njemu održano prvenstvo.

Summary:
Vankuver (eng. Vancouver, fr. Vancouver) je kanadski grad u provinciji Britanskoj Kolumbiji. To je najveća metropola na zapadu Kanade i treća po veličini u Kanadi. Populacija grada na popisu 2006. bila je 578.041 , a grad sa okolinom ima 2.116.581 stanovnika (2006. godine).
Pilane osnovane 1867. godine u oblasti Gastaun su postale jezgro oko koje je raslo naselje. Vankuver je status grada dobio 1886. godine. Do 1887. godine transkontinentalna pruga je produžena do grada kako bi se bolje iskoristila njegova velika prirodna luka, koja će uskoro postati važna veza u trgovini između Orijenta, istočnog dela Kanade, pa čak i Londona. Vankuverska luka je danas najveća i najuposlenija u Kanadi, i četvrta (po tonaži) najveća luka u Severnoj Americi. Iako je drvna industrija ostala glavna privredna delatnost u gradu, turizam je druga najvažnija privredna delatnost, zbog očuvane prirode izvan Vankuvera. Vankuver je takođe treći najveći filmski centar u Severnoj Americi posle Los Anđelesa i Njujorka, pa je stekao nadimak Severni Holivud. U Vankuveru se 1986. godine održala Svetska izložba, a u februaru 2010. u Vankuveru i Visleru će se održati Zimske olimpijske igre 2010. godine.


[uredi - уреди] Osobine
Građa tijela kao i fiziologija današnjih krokodila je izrazito prilagođena životu u vodi. Tu spada vodoravno spljošteno tijelo s uglavnom isto spljoštenom gubicom, dok im je rep spljošten postrano, a krokodili ga koriste uglavnom kao kormilo. Ovisno o vrsti, tijelo im može biti dugo od 1,20 pa do 7 m, a nađeni su fosili dugi i do 12 metara. Krokodili rastu cijelog života.
[uredi - уреди] Glava
Lubanja im je izdužena, a oči su tijekom evolucije pomaknute visoko prema vrhu lubanje. Na očima imaju tri kapka, gornji, donji i migavicu. Nosnice, smještene na vrhu gubice povezane su sistemom kanala sa dušnikom, tako da mogu disati i punih ustiju, a kad su pod vodom, mogu ih, kao i ušni otvor, hermetički zatvoriti. Većina krokodila ima relativno široku gubicu koja omogućuje raznovrsnu prehranu. Jedina iznimka su gavijali koji se hrane pretežno ribama i imaju izrazito usku i izduženu gubicu.
Lubanja krokodila je kompaktna. Njen jedini pokretni dio je donja čeljust. Na gornjoj strani gubice i stražnjem dijelu glave su kosti lubanje sraštene s kožom koja je neposredno iznad njih, između kože i kostiju tvori se vapnenasti sloj, "Crusta calcarea".
Čunjasti zubi imaju samo jedan vrh i tekodontni su, smješteni su u udubljenjima gornje i donje čeljusti. Ovisno o vrsti, broj, oblik i dužina zubi variraju. Kad imaju zatvorenu gubicu, kod aligatora su zubi donje čeljusti smješteni unutar reda zubiju gornje čeljusti, dok kod pravih krokodila četvrti zub donje čeljusti ulazi u udubljenje u gornjoj čeljusti i izvana je vidljiv. Krokodili redovno mijenjaju zube, pri čemu se "zamjenski zubi" razvijaju u šupljinama "aktivnih zubi". Svaki zub se zamijeni u roku od dvije godine, pri čemu se prednji mijenjaju češće od stražnjih.
[uredi - уреди] Oklop
Krokodili su ime "oklopljeni gušteri" dobili po svom ljuskastom oklopu koji je, naročito na leđima, ojačan koštanim pločama. Pri tome se završni sloj kože, epiderm, sastoji od različitog broja slojeva kolagenskih vlakana. U najranijim razdobljima života životinje ona ima dva do tri takva sloja, a tijekom života se pod njih slažu novi, tako da kod jednog odraslog američkog aligatora mogu biti i do 24 takva sloja jedan ispod drugog. Krokodili ne mijenjaju "košuljice" kao neki drugi reptili. Vanjski sloj se obnavlja samo jednostavnim trošenjem ribanjem.
Rožnate leđne ljuske sastoje se od crepasto složenih rožnatih pločica koje se nazivaju leđni štit. Ispod tog štita smještene su koštane ploče, čiji broj variira zavisno o vrsti od četiri do deset takvih ploča, uvijek složenih uzdužno. I na šiji životinje su ispod rožnatih ljuski ovakve pločice smještene koštane pločice i pri tome tvore uzorak tipičan za pojedinu vrstu. I trbuh životinje prekriven je takvim štitom, no gotovo kod ni jedne vrste taj štit nije podložen koštanim pločicama. Leđne i trbušne rožnate ljuske tvore na repu prstenove koji od korijena repa imaju dva reda ljuskavih zubaca, koji se prema kraju približavaju i pred krajem repa prelaze u jedan red tih zubaca. Ova zaštita je to snažnije razvijena što je vrsta manja. S veličinom vrste zaštita je slabija, jer je životinja zaštićena već svojom veličinom.
[uredi - уреди] Način života
[uredi - уреди] Okoliš
Sve danas živuće vrste prilagođene su građom tijela i načinom života semiakvatičnom životu, pri čemu životinje velik dio života provode u vodi. Uz samo jednu iznimku (Crocodylus porosus), svi krokodili žive pretežno u slatkoj vodi, no može ih se sresti u boćatoj vodi kao i u slanoj vodi u blizini morske obale. Pri tome, neke vrste daju prednost otvorenim vodana jezera i većih rijeka, dok druge biraju potoke i žive u obalnom podrastu. Nastanjuju tropska područja, uz izuzetak dvije vrste aligatora koji žive u sjevernijim područjima, ali samo tamo, gdje su blage zime. Uz ova svojstva, njihova pojavnost zavisi i o količini moguće lovine, povoljnih mjesta za polaganje jaja, veličini konkurencije ali i o izlovu kojem su izloženi.
[uredi - уреди] Lov i prehrana
Svi krokodili su mesožderi. Gotovo sve vrste love bilo koji plijen koji mogu uhvatiti ali i obzirom na veličinu savladati. Vrlo malo vrsta su specijalizirani samo na određene vrste plijena. To su samo vrste s uskim gubicama i zubima poput vrše (gavijali i australski krokodil) koji su se specijalizirali za lov na ribe. Mlade životinje i manje vrste love pretežno kukce, žabe i male sisavce, dok odrasle životinje velikih vrsta love sve što mogu uhvatiti. Nije rijetkost niti kanibalizam prije svega mladih jedinki iste vrste. Uprkos svom tromom izgledu, krokodili reagiraju iznimno brzo, a vrlo su okretni i na suhom.
[uredi - уреди] Parenje i socijalno ponašanje
Krokodili polažu jaja u gnijezda. Razlikuju se dva osnovna tipa gnijezda:
Ženka krokodila polaže između 20 i 80 jaja u tako pripremljena gnijezda. Razvoj mladunaca zavisi o temperaturi (zavisnost spola o temperaturi u leglu) u leglu. Njihova jaja nemaju spolne kromosome, pa se zbog toga iz svakog jaja potencijalno mogu razviti jedinke oba spola. Ako jaja sazrijevaju pri temperaturi od oko 30�°Celziusa, iz jaja se vale ženke, no ako je temperatura u gnijezdu oko 34° iz jaja će se izvaliti isključivo mužjaci. Ako su jaja položena na raznim dubinama gnijezda, velika je vjerojatnoća da će se izvaliti mladunci različitog spola.
Kad odrastu, korokodili nemaju prirodnih neprijatelja, ali njihove mladunce ugrožavaju ptice, varani, ili čak i pripadnici iste vrste. Tako se procjenjuje, da oko 90% krokodila stradava u mladenačkom razdoblju, ili čak još kao embrio. Čitav niz grabežljivaca dolazi u obzir kao mogući neprijatelji krokodila u tom vrlo ranom razdoblju njihovog života. Pored toga, embriji mogu uginuti i zbog loših klimatskih uvjeta kao i ako se u gnijezdu razviju gljivice. Kod velikog broja vrsta krokodila ženke ostaju pored gnijezda i štite ga od pljačkaša. Neposredno pred valjenje, mladunci se javljaju kreketavim glasovima, i tada majka pomaže mladuncima otkapajući gnijezdo. Uzima ih u gubicu, nosi ih do vode i još neko vrijeme ostaje uz mladunce štiteći ih od grabežljivaca ali i od pripadnika vlastite vrste.
[uredi - уреди] Sistematika
Danas živući krokodili dijele se u tri grupe sa statusom porodica (alternativno, često ih se prikazuje kao jednu porodicu Crocodylidae a tri grupe kao potporodice unutar nje). Pri tom se porodica gavijala sastoji od samo jedne recentne vrste, indijskog gavijala iako novija saznanja govore da bi i sundski gavijal isto mogao pripadati porodici pravih gavijala a ne pravim krokodilima, porodici u koju je danas svrstan. Obje vrste imaju upadljivo duge i uske čeljusti. Crocodylidae, ili pravi krokodili prepoznatljivi su po udubini u gornjoj čeljusti u koju ulazi četvrti zub donje čeljusti tako, da je izvana vidljiv. Kod aligatora (Alligatoridae) se kod zatvorenih čeljusti ne vide zubi, a i njuška im je šira i nešto kraća nego kod krokodila.
Točni rodbinski odnosi pojedinih vrsta krokodila između sebe kao i prema drugim grupama unutar reda krokodila su još uvijek uglavnom nejasni. Ovdje se daje prikaz jedne uglavnom prihvaćene hipoteze.

Summary:
Krokodili (Crocodilia) su red tropskih grabežljivaca. Uz ptice, to su jedini do danas preživjeli "potomci" velike grupe gmazova, Archosaura. Prema tome, njihovi i danas živući najbliži srodnici su ptice. Njihovo je srodstvo dokazivo cijelim nizom osobina, ali prije svega građom sistema krvotoka. Zbog koštanog oklopa, krokodile nazivaju i oklopljenim gušterima.
Svi danas živući krokodili žive u rijekama i jezerima tropa i suptropskoh područja, jedino Crocodylus porosus može živjeti i u moru a često se pojavljuje uz obale različitih otoka. Kao prilagodbu životnom okolišu, ove životinje jako dobro plivaju i prikrivaju se u vodi tako, da miruju uronjeni u vodu pri čemu iz vode izviruju jedino oči i nosnice.


[uredi - уреди] Mladost
Cezar je poticao iz ugledne patricijske porodice, Julijevci.U doba cara Oktavijana, koji je naslijedio Cezara i postao prvi rimski car, u epu Eneida [Publije Vergilije Maron] veliča Julijevce povezujući ih sa legendarnim trojanskim junakom Enejom.
Kao mladić Cezar je imao vrhunsko obrazovanje pa je naučio i nekoliko stranih jezika npr. hebrejski jezik i galski jezik.Bio je nećak političara Gaja Marija. Gaj Marije je od 88 p.n.e. započeo građanski rat sa Lucijem Kornelijem Sulom. Marije je umro 86 p.n.e..84 p.n.e. Cezar se oženio sa Kornelijom ,takođe plemkinjom. Kada je Sula 82 p.n.e. postao apsolutni diktator naredio je Cezaru da se razvede. Ovaj je to odbio i otišao iz Rima. Cezarovi prijatelji su ga savjetovali da se ne vraća zbog rizika proskripcije. Jedino činjenica da je imao veze na visokim položajima spasila ga je od gotovo sigurne smrti. Cezar je prijavio u Rimsku vojsku i otišao u Malu Aziju. Iako mu je Sula formalno oprostio i pomilovao ga Cezar se nije vraćao u Rim do Suline smrti, 78 p.n.e..
[uredi - уреди] Uspon
Po povratku u Rim Cezar počinje raditi kao advokat. Na toj funkciji istaknuo se kao žestok kritičar i protivnik korupcije kod političara. Cezar je putovao na otok Rhodos kako bi usavršio retoriku kod slavnog govornika Apolonija Moloa. Na putu su ga zarobili gusari. Kada su namjeravali zatražiti otkupninu od 20 talenata, Cezar im se nasmijao i rekao da očito ne znaju koga su oteli. Na njegov nagovor ovi su zatražili i dobili 50 talenata za Cezarovo puštanje. Čim je pušten Cezar je organizirao poteru na moru, zarobio gusare koji su ga oteli i osudio ih na smrt .
69 p.n.e. umrla je Cezarova prva žena Kornelija. Umrla je u toku porađaja. Iste godine je umrla i Julija, Cezarova tetka. Cezarovi protivnici su ga kritikovali da je Julijin povod bio politički proračunljiv i da tu Cezar napada proskripcijske zakone iz Sulinog vremena i time skuplja političke bodove. Cezar je iste godine izabran za kvestora i odlazi u Spaniju. Po povratku u Rim nastavlja se baviti pravom sve dok 65 p.n.e. ne postaje kurulski edil. Ta funkcija je uključivala reguliranje prometa, trgovine i ostalih svakodnevnih događaja u Rimu. Posebno je zanimljivo da je to uključivalo i organizaciju igara u Rimskom cirkusu. Proračun za zabavljanje najširih slojeva ljudi bio je ograničen. Cezar nije štedio na novcu i organizirao je dotad najspektakularniju zabavu za narod. Godina se završila tako da je Cezar bio slavan kod naroda i poznat, ali je osobno bio prezadužen za ono vreme ogromnom svotom od nekoliko stotina zlatnih talenata.
63 p.n.e. Cezar postaje vrhovni sveštenik pontifex maximus. Ta funkcija je obuhvatala dobivanje nove kuće Domus publica, bavljenje pitanjima koji se dotiču Rimske religije i, najvažnije za Cezara, rešavanje svih dugova.
Iste godine Cezar je zajedno sa Markom Licinijem Krasom optužen pred senatom za kletvu koju je pokrenuo rimski političar Lucije Sergije Katalina. Petorica Katalinih bliskih suradnika i prijatelja osudjeni su na smrt bez suđenja. Iako je konzul Marko Tulije Ciceron zatražio smrtnu kaznu za obojicu, Cezar i Kras su oslobođeni.
Cezar je 62 p.n.e. izabran za pretora. Iste se godine razveo od svoje druge žene, Pompeje. 61 p.n.e. Cezar odlazi kao propretor u Spaniju gde je vojnim osvajanjima stekao znatno bogatstvo. 60 p.n.e. vraća se u Rim i podmiruje sve svoje dugove. 59 p.n.e. godine Cezar je zajedno sa Pompejom i Krasom sklopio prvi trijumvirat.
Cilj ovog sporazuma je bio preuzimanje vlasti u Rimskoj republici iz ruku senata. Pompej je bio najčuveniji rimski general a Kras vjerojatno najbogatiji rimljanin. Cezar je imao brojne političke veze, pa je ova podjela vlasti bila korisna za sve. Da bi zapečatili savez Pompej je oženio Juliju, Cezarovu jedinu kcerku. Iako je ovo bio bez sumnje politički brak, ljubav između Julije i Pompeja je bila obostrana.
[uredi - уреди] Galija
Trijumviri su podelili vlast na način da je Cezar dobio za upravu Galiju. 58 p.n.e. Cezar je započeo Galski rat, koji je trajao do 51 p.n.e.. Rezultat rata je bila potpuna pobeda Rimljana i pokoravanje srednje Evrope. 55 p.n.e. Pompej i Kras su izabrani ponovo za konzule a Cezar za prokonzula na rok od još pet godina. 54 p.n.e. Cezarova kćer Julija je umrla tokom porođaja. Kras je poginuo u ratu sa partima u bitci kod Carrhae, 53 p.n.e.. Nakon Krasove smrti Pompej i Cezar se počinju međusobno udaljavati u stajalištima, što konačno dovodi i do građanskog rata između njih.
Dok je Cezar još uvijek bio u Galiji, Pompej je u Rimu zadobio većinu u senatu. Kada je Cezaru istekao petogodišnji rok prokonzula, 50 p.n.e., pozvan je u Rim od senata. Senat mu je naredio da se pojavi sam u Rimu a da prije toga raspusti svoju vojsku. Cezar je znao da će u Rimu biti bespomoćan ukoliko nema imunitet kao konzul, ili ukoliko nema zaleđe koje mu donosi zapovjedništvo nad legijama. Cezar je odbio naredbu senata i 10.februara 49 p.n.e. prešao sa vojskom rijeku Rubikon. Rubikon je bila granica sa Italijom i to je označilo početak građanskog rata. Tradicija tvrdi da je kod prelaska Rubikona Cezar rekao Alea iacta est! ( Kocka je bačena ).
[uredi - уреди] Građanski Rat
Mnogi senatori su pobjegli iz Rima jer nisu znali da Cezar ima svega jednu legiju sa sobom. Pompej je imao mnogo veću vojsku i Cezar mu je nudio pregovore i mogućnost da obnove savezništvo. Pompej je odbio. Prekretnicu u građanskom ratu donosi bitka kod Farsala, 48 p.n.e.. Cezar je tu pobedio dvostruko veću vojsku od Pompeja. Pompej je pobegao u Egipat, a Cezar krenuo u potjeru za njim.
U Egiptu Cezar je pobijedio Ptolemeja XIII. u bitci kod Nila i prepustio upravu Egipta Kleopatri VII.. Zatim je pobedio i pontskog kralja Farnaka II. u bitci kod Zele, 47 p.n.e.. Nakon te bitke poslao je senatu čuvenu poruku Veni, vidi, vici! ( Dođoh, vidjeh, pobijedih ). U međuvremenu Pompej je ubijen u Egiptu. Cezar je pobedio protivnike i u bitci kod Thapsusa, 46 p.n.e. i Gnej Pompeja, sina Pompeja Velikog, u bitci kod Munde, 45. pne.
[uredi - уреди] Cezarova diktatura
Godine 46 p.n.e. Cezar je po treći put postao konzul zajedno sa Markom Emilijem Lepidom, a 45 p.n.e. postaje jedini konzul. Nakon ovoga Cezar postaje apsolutni diktator i sva vlast u Rimskom imperiju je u njegovim rukama. 44 p.n.e. Cezar postaje konzul po peti put, ovaj put zajedno sa Markom Antonijem.
Zapravo, nakon pobjede nad Pompejem i senatom Cezar je postao glava rimske države i taj je položaj zadržao sve do svoje smrti 15. ožujka 44. st. e. Nije smatrao da svoj položaj treba da ojača služeći se Marijevim i Sulinim metodama, niti je odlučio uništiti sve svoje protivnike. Nikada nije ni pomišljao na to da senatu vrati nekadašnju moć niti da prizna suvjerenu vlast rimskoga puka. Cezar je zadržao stara imena državnih ustanova, a njegova vlast, vrhovna i neuporedivo veća od vlasti drugih magistrata, bila je izražena titulom diktatora, koja mu je prvi put dodjeljena 49. st. e., a posljednji put 44. st. e., kada je bio proglašen za doživotnog diktatora (dictātor in perpetuum). Cezar je imao i druga ovlaštenja, npr. doživotnu tribunsku vlast (tribunicia potestas), što znači da je imao sva prava narodnih tribuna, uključujući i njihov imunitet. Dato mu je i pravo nadzora nad moralom (praefectūra morum), koje je ranije pripadalo cenzorima. Cezar je na osnovi toga mogao bilo kome zaprijetiti isključivanjem iz senata ili iz viteškog staleža. Drugi specijalni zakoni dodijelili su mu pravo da postavlja upravnike provincija i da narodu preporučuje polovicu svih magistrata za položaje u Rimu (ius commendatiōnis), pravo da zaključuje mir i objavljuje rat, pravo da u senatu prvi glasa, trajno pravo vrhovnog zapovjedništva nad vojskom te pravo raspolaganja sredstvima državne blagajne. Tokom Cezarove diktature komicije su poslušno primale sve njegove predloge. Broj članova senata povećao se na 900, budući da su u njega ušli mnogi Cezarovi oficiri i čak bivši oslobođenici.
[uredi - уреди] Atentat
Cezarovu unutarnju politiku nakon građanskog rata karakterisala težnja da pridobije različite društvene grupe. Do kraja života uživao je podršku rimskog plebsa, a značajan broj pristaša imao i među stanovništvom italskih gradova. Također je težio privući na svoju stranu vladajuće grupe provincijskoga stanovništva, pa je dodijeljivao prava rimskog građanstva i pojedincima i čitavim gradovima, posebno u galskim provincijama. Istovremeno je vodio politiku izmirenja sa nobilitetom, još uvijek vladajućom grupom u državi: istaknuti aristokrati, bivše Pompejeve pristaše, biraju se na najviše državne položaje, šalju u provincije kao deo upravnog aparata, dobijaju posjede na poklon.
Međutim, Cezar je otišao previše daleko u narušavanju republikanskog ustava. Na martovske ide (15. ožujka) 44. god. st. e. Cezara je na početku jedne senatske sednice ubila grupa zaverenika među kojima su glavni bili Kasije Longin, Marko Junije Brut i Decim Junije Brut. Prema antičkoj tradiciji, koju nam prenosi rimski pisac Svetonije, Cezar je na samrti Marku Juniju Brutu na grčkom rekao Kai su, teknon? (»I ti, sine?«), premda treba imati u vidu da Brut nije Cezaru bio niti sin niti posinak niti su uopće bili u srodstvu. Latinsku verziju ove izreke (Et tu, Brute?) besmrtnom je učinio William Shakespeare, a danas se ponekad navodi i u obliku Tu quoque, Brute, mi fili (»Zar i ti, sine Brute?«).
Nakon Cezarovog ubojstva, međutim, do automatskog prijelaza vlasti u ruke senata, što su zaverenici očito očekivali, nije uopće došlo. Senatori su se razbježali u panici, a u gradu je zavladala iznimno napeta situacija. Prvih dana nakon Cezarove smrti položaj konzula Marka Antonija i predstavnika starog patricijskog roda Lepida, koji su bili na čelu cezarovaca, nije bio čvrst. U toj pomalo kaotičnoj situaciji održana je sednica senata. Tu je odbačen prijedlog da se Cezar proglasi za tiranina te da se izjavi zahvalnost njegovim ubojicama, a prihvaćen je Ciceronov kompromisni prijedlog da se sva Cezarova akta i naredbe priznaju za važeće, a da njegove ubojice ostanu nekažnjene.
Nakon Cezarovog ubojstva stvoren je drugi trijumvirat između Marka Antonija, Oktavijana i Marka Emilija Lepida. Kada su se trijumviri obračunali sa Cezarovim ubojicama (svi su ili ubijeni ili počinili samoubojstvo) izbio je novi građanski rat između Oktavijana sa jedne i Marka Antonija i Kleopatre VII. sa druge strane. Pobjedom u pomorskoj bici kod Akcija, 31 p.n.e., Oktavijan je ostao samovladar a od 27 p.n.e. i službeno prvi rimski car.
[uredi - уреди] Književna dela
Glavno Cezarovo delo jesu istoriografski Zapisi o galskom ratu (Commentarii de bello Gallĭco, u 7 knjiga), pisani verovatno već tokom njegovih galskih pohoda, ali doterani, dovršeni i objavljeni oko 52. god. st. e. Delo je zapravo izraziti primer memoarske književnosti i opisuje Cezarove pohode u Galiji, Germaniji i Britaniji. Naizgled objektivistički opisujući političke prilike, dramatične ratne događaje i etnografsko-geografske činjenice, Zapisi zapravo imaju političku tendenciju: njima Cezar teži da pokaže, prvo, da su njegove ratne operacije preduzete iz opravdanih razloga i da nisu predstavljale besmislene akte nasilja, kako su mu prebacivali protivnici, i drugo, da rimskoj publici skrene pažnju na svoje ratne uspehe. Težnja da se događaji opisani u Zapisima predstave objektivnim stilom ogleda se i u tome što Cezar o sebi uvek govori u trećem licu. Jezički stil je jasan i proziran, sintaksa jednostavna i kratka ali privlačna (pura et illustris brevĭtas, kaže Ciceron), leksika sasvim u skladu s Cezarovim purističkim stavovima, pa se Zapisi ubrajaju među vrhunska ostvarenja rimske proze. I pored tendencioznosti ovog dela i izvesnih protivrečnosti u njemu, ono predstavlja izvanredan istorijski izvor. Osmu knjigu Zapisa nije napisao Cezar već njegov oficir Aul Hircije (Aulus Hirtius).
Zapisi o građanskom ratu (Commentarii de bello civīli, u 3 knjige) zapravo su nastavak prethodnog dela. I ovaj je spis tendenciozan, i ima za cilj da odbrani Cezara i s njega skine krivicu za izbijanje građanskog rata. Delo je objavljeno posthumno, stilski i uopšte književno zaostaje za prethodnim, te ostavlja utisak nedovršenosti.
Cezar se bavio i gramatičkim pitanjima te napisao tri, danas izgubljene, knjige O analogiji (De analogia). Ništa nam se nije sačuvalo ni od Cezarovih pesničkih dela, među kojima je bila tragedija Edip i neke druge pesme. Cezar je za sobom ostavio bogatu prepisku, od koje je posthumno priređeno nekoliko zbirki. Neka su pisma bila napisana šifrovano. Ni od te korespondencije ništa nije sačuvano. Nisu nam se očuvali niti njegovi govori, o kojima Ciceron izriče najveće pohvale.
Cezar je osnovao i prve novine, koje antički pisci različito nazivaju: acta diurna, acta publĭca, commentarii diurni itd. Sadržina im je bila zvanična i opšta: vesti o aktivnostima Cezara i njegovog neposrednog okruženja, naredbe, senatske sednice, znamenja od opšte važnosti, razne druge novosti, a takođe i privatna: rođenja, venčanja, smrti itd.
Zbornik Cezarovih spisa (Corpus Caesariānum) sadrži još tri (sačuvane) monografije, pisane po uzoru na Zapise, ali njihov autor nije Cezar. Aleksandrijski rat (Bellum Alexandrīnum) možda je takođe napisao Aul Hircije. Afrčki rat (Bellum Afrĭcum) i Hispanski rat (Bellum Hispaniense) dela su nekih nepoznatih Cezarovih oficira. Obe monografije su daleko slabije od Cezarovih zapisa, ali su interesantne zbog brojnih primera tzv. vojničkog jezika (sermo castrensis).

Summary: Gaj Julije Cezar, lat. Gaius Iulius Ceasar (Rim, 13. jula 100. p.n.e.-Rim, 15. marta 44. p.n.e.), rimski vojskovođa, političar i pisac. Najslavniji rimski vojskovođa, Cezar je brojnim vojnim pobjedama znatno proširio uticaj i vlast Rimske imperije.Pobedivši Pompeja Velikoga u građanskom ratu od 46. p.n.e. zavladao je kao diktator.Njegova diktatura označava kraj vrhovne vladavine senata u Rimu i početak carstva. Iako je ubijen u atentatu, 27. p.n.e. označen je kao datum kada je Rimska Republika postala Rimsko Carstvo.


[uredi - уреди] Život
Dimitrije Tucović je rođen 13. maja 1881. u selu Gostilje na planini Zlatibor. Otac mu je bio pravoslavni sveštenik.
[uredi - уреди] Školovanje u Užicu
Dimitrije je školske 1893/1894. godine upisao Realnu gimanaziju u Užicu, koja je bila središte socijalističkog pokreta, i u kojoj su se čitale zabranjene knjige Vase Pelagića, Svetozara Markovića, Mite Cenića, Dragiše Stanojevića i ilegalni listovi Socijal-demokrat, Zanatliski savez, itd. U gimnaziji je delovala đačka družina “Napredak”, čiji je jedan od njenih osnivača 1883. bio Dragiša Lapčević, a među članovima su bili Dimitrije Tucović, Radovan Dragović i drugi. Tucović je još u gimnaziji postao blizak prijatelj sa Radovanom Dragovićem, od koga je dobio prve socijalističke knjige na čitanje. Već u petom razredu realke čita nemačke klasike i teoretski časopis “Die Neue Zeit”, koji je uživao veliku reputaciju u medunarodnom radničkom pokretu.
Nakon Dragovićevog odlaska, Tucović postaje centralna ličnost socijalističke đačke družine “Napredak”, koja je delovala sve do 1897. godine, kada je zabranjena pod režimom Vladana Đorđevića. Sledeće, 1898. godine, ukinuta je i Realna gimnazija u Užicu. U znak protesta protiv zatvaranja gimnazije Tucović i drugi omladinci su istakli veliku crnu zastavu i protestne parole na njenom krovu.
[uredi - уреди] Prelazak u Beograd
1899. godine Dimitrije Tucović prelazi iz Užica u Beograd da završi gimnaziju. U Beograd je aktivno radio na organizovanju mladog radničkog pokreta u Kraljevini Srbiji. Od 1901. sarađuje u Radničkim novinama. Iste godine je obnovljeno Beogradsko radničko društvo, Tucović formira socijalističku grupu velikoškolaca i ulazi u upravu Društva. 1902. godine je organizovao demonstracije studenata protiv politike Nikole Pašića.
Tucović je nastojao da stvori moderne radničke sindikate koji bi se borili za veća radnička prava i bolje uvjete rada. Tucović i Dragović obnavljaju raniji "Odbor za vođstvo pokreta" i iniciraju stvaranje "Centralnog odbora", koji je imao zadatak da koordinira radničke štrajkove. Dimitrije Tucović je predvodio martovske demonstracije protiv kralja Aleksandra Obrenovića 23. marta 1903. u Beogradu , nakon čega je morao da emigrira u Zemun, pa u Beč.
[uredi - уреди] Stranački angažman
Poslije majskog prevrata, u Beogradu je 2. avgusta 1903. godine održan Osnivački kongres Srpske socijaldemokratske stranke. Radničke novine, koje je uređivao Tucović, su proglašene partijskim organom. Na međunarodnom planu, SSDP postaje članica Druge internacionale, gdje Tucović surađuje s Rosom Luxemburg, Lenjinom i drugim socijalistima.
1906. je diplomirao prava na Beogradskom univerzitetu. 1907. otišao na specijalizaciju u Berlin, ali se početkom 1908. vratio se u zemlju zbog krize u pokretu. Iste godine je na VI kongresu stranke izabran za sekretara SSDS. S njim na čelu SSDP postigla značajne uspehe u poboljšanju položaja radničke klase. Tucović je najviše doprineo da se dva pokreta partije i sindikata ujedine u jedinstven socijalistički pokret. Zahvaljujući Tucoviću, stranka je stekla ugled u međunarodnom radničkom pokretu. Bio je organizator i vođa Prve balkanske socijalističke konferencije, održane u Beogradu od 7—9. januara 1910. Na kongresu su učestvovali delegati iz Srbije, Bugarske, Rumunije, Turske, Crne Gore, Makedonije i slovenskih oblasti Austro-Ugarske, koji su se složili da je njihov cilj ukidanje nasilno iscrtanih granica na Balkanu i stvaranje Balkanske federacije. Iste 1910. godine, Tucović je osnovao marksističko-teoretski časopis Borba, i postao njegov urednik. Kao predstavnik stranke učestvovao je na mnogim međunarodnim kongresima. Na Međunarodnom socijalističkom kongresu u Kopenhagenu gde 17. avgusta 1910. oštro kritikuje socijaliste zapadnih zemalja zbog njihovog držanja povodom aneksije Bosne i Hercegovine. U polemici sa predstavnikom austrijske socijal-demokratije Karlom Renerom, ocenio je politiku Austro-Ugarske prema Bosni kolonijalno-porobljivačkom.
[uredi - уреди] Ratovi i smrt
Mobilisan je 1912. te je kao srpski vojnik učestvovao u balkanskim ratovima i srpskom vojnom pohodu na Albaniju. Kao svedok pokolja albanskog stanovništva u novopripojenim oblastima, Tucović je opominjao da je „izvršen pokušaj ubistva s predumišljajem nad celom jednom nacijom“, što je „zločinačko delo“ za koje se „mora ispaštati“.
Povratkom iz vojske 1913. ponovo zauzima aktivno mesto u radničkom pokretu. Postao je član Međunarodnog socijalističkog biroa 1914. U praskozorje Prvog svetskog rata boravi u Berlinu sa namjerom da doktorira. Međutim, Austro-Ugarska je 1914. objavila rat Srbiji i Tucović se vraća u domovinu, gde stupa u srpsku vojsku. Rezervni kapetan II klase Dimitrije Tucović je 20. novembra 1914. poginuo u Kolubarskoj bici protiv austrougarske vojske na Vrače Brdu blizu Lazarevca. Poginuo je u 33. godini života.
[uredi - уреди] Dela
Tucović je objavio oko 600 radova u domaćim i stranim listovima , uglavnom novinske članke, knjige i prevode. Neki od njih su:
Tucović je sarađivao u stranim listovima i časopisima, kao: „Vorwärts“, „Arbeiter Zeitung“, „Der Kampf“, „Dei neue Zeit“. Takođe, preveo je veliki broj dela austrijskih i nemačkih teoretičara, uključujući Marksa, Bebela, Kauckog i dr.
[uredi - уреди] Politički stavovi
[uredi - уреди] Kritika austro-ugarskog imperijalizma
Tucović je kritikovao Austro-Ugarsku politiku kao kolonijalnu i porobljivačku, a pogotovo njenu aneksiju Bosne i Hercegovine. On posebno kritikuje "austrijske drugove" zbog podržavanja aneksije BiH. Austrijski socijalisti su smatrali da "Srbija nema šta da traži u Bosni", jer nije potpisnica Berlinskog ugovora. Tucović podseća da se, legalistički gledano, može govoriti samo o povredi Turskih prava aneksijom Bosne, a ne povredi prava Srbije. Ali on dodaje da socijalna demokratija ne zastupa pravo Srbije, niti pravo Turske, koje je "krvavo pravo zasnovano na nasilju i pravu jačega", već pravo svakog naroda na samoopredeljenje, pa i naroda u Bosni i Hercegovini. Stoga, Tucović smatra da su austrijski socijaldemokrati tokom aneksione zastupali "netačno i neprincipijelno gledišta", zanemarivši dužnost zastupanja prava naroda na samoopredeljenje.
[uredi - уреди] Kritika velikosrpske politike
Tucović je žestoko kritikovao velikosrpsku politiku Pašićeve vlade. On je smatrao da se srpski ratni pohod na Albaniju i Makedoniju nikako ne može nazvati oslobodilačkom već zavojevačkom, jer se vodi protivno volje većinskog naroda.
Kada se Srbija spremala na balkanski rat 1912. godine, Tucovićeva stranka je jedina u skupštini glasala protiv ratnih kredita. Kada je Srbija nakon toga u balkanskim ratovima zauzela Kosovo, Albaniju i Makedoniju, Tucović je ovo osudio kao imperijalno osvajanje. On se protivio teritorijalnoj ekspanziji i zalagao se da ove oblasti ravnopravno sa Srbijom uđu u zajedničku Balkansku federaciju.
[uredi - уреди] Kritika okupacije Albanije
Kritikujući srpski pokušaj izlaska na more preko Albanije, Tucović ocenjuje da "Srbija nije ušla u Arbaniju kao brat nego kao osvajač" i da je rđavom politikom odgurnula albanski narod u mržnju prema svemu srpskom.
Dimitrije Tucović ocenjuje da je srpska buržoazija proklamujući osvajačku politiku prema Albaniji "prvi put sa lica srpskog naroda skinula veo jedne poštene nacije koja se bori za svoje oslobođenje". On podseća da je Srbija htela izlazak na more i jednu svoju koloniju, ali je ostala bez izlaska na more a od zamišljene kolonije stvorila je krvnoga neprijatelja.
[uredi - уреди] Balkanska federacija
Tucović je polazio od premise da Balkan mora pripasti balkanskim narodima. On je smatrao da Balkanski narodi mogu biti politički slobodni i nezavisni samo ujedinjeni u veliku Balkansku federaciju od Jadrana do Crnog mora. Verovao je da samo u zajednici svačiji nacionalni interesi mogu biti ostvareni, a ne u međusobnom trvenju. On navodi da sve "balkanske državice" hoće pristaništa i teritorije, svi hoće za sebe Solun i Vardarsku dolinu, a ne vide da to svi mogu imati samo u zajednici.
Tucović je dokazivao da nema ekonomske logike da se Balkanski prostor dalje deli, jer privredno pocepani prostor predstavlja manju mogućnost za razvoj. On i njegovi stranački drugovi su podsećali da nacionalne države nisu rešenje nacionalnog pitanja jer na Balkanu žive izmešani razni narodi pa svaka nacionalna država oslobađajući jedne zapravo porobljava druge.
[uredi - уреди] Anti-militarizam
Tucović, polazeći sa načelnog socijalističkog gledišta, ne kritikuje samo rat kao takav, već i društveni sistem koji ga je proizveo. On rat smatra neizbežnim rezultatom kapitalističkog sistema, odnosno najkrvavijom epizodom u neprekidnoj zavojevačkoj politici vladajućih klasa. Stoga, borbu protiv rata smatra neodvojivom od borbe protiv klasne vladavine i imperijalističke politike.
Zbog dosledne antiratne politike i konstantnog glasanja protiv ratnih kredita, Tucović i njegovi istomišljenici su od strane nacionalističkih političara trpeli uvrede da su tuđi agenti i izdajnici otadžbine.
[uredi - уреди] Nasleđe
Jugoslovenski komunisti u 20. veku su Dimitrija Tucovića smatrali jednim od svojih preteča. Počast su mu odali tako što su godine 1949. njegovi posmrtni ostaci preneseni sa lazarevačkog vojnog groblja i sahranjeni na trg Slavija, koji je tada preimenovan u Trg Dimitrija Tucovića. Na trgu mu je postavljen spomenik čiji je autor vajara Stevan Bodnarov. Nakon raspada SFRJ, više puta je najavljivano izmeštanje Tucovićevog spomenika sa Slavije ali, zbog otpora javnosti, to nije učinjeno. Danas se mnogi levičari, od socijaldemokrata do komunista, pozivaju na Dimitrija Tucovića kao svoju idejnu preteču.
U Republici Srbiji mnoge škole, knjižnice i kulturno-umjetničke ustanove nose njegovo ime. Godine 1973. je u produkciji Radiotelevizije Beograd snimljena biografska mini-serija Dimitrije Tucović u kojoj je naslovnu ulogu tumačio Ljubiša Samardžić.

Summary:
Dimitrije Tucović (1881-1914) je bio istaknuti teoretičar i vođa socijalističkog pokreta u Kraljevini Srbiji, osnivač Srpske socijaldemokratske partije, novinar i urednik Radničkih novina i Borbe.
Tucović je čitav život posvetio borbi za radnička i ljudska prava, ravnopravnost polova, opšte pravo glasa, socijalnu pravdu i građanske slobode u Kraljevini Srbiji. Neke od ideja za koje se on pionirski zalagao danas predstavljaju široko prihvaćene vrednosti u savremenoj Republici Srbiji.
Takođe se smatra jednim od ranih izučavaoca albanske kulture u Srbiji, koji se obračunao s "nacionalističkim pozivom na istorizam“.


[uredi - уреди] Rani život
Ulysses Simpson Grant se rodio kao Hyram Ulysses Grant, sin kožara Jessea Roota Granta (1794-1873) i njegove supruge Hannah Simpson (1798-1883). Njegovi roditelji su se bili doselili u Ohio iz Pennsylvanije. Godine 1823. su se iz Point Pleasanta preselili Georgetown, u okrugu Brown, gdje će mladi Grant provesti skoro cijelo djetinjstvo i ranu mladost.
1839. godine je Thomas L. Hamer, advokat iz Georgetowna i član Zastupničkog doma Kongresa, je preporučio Granta kao pitomca američke Vojne akademije u West Pointu. Njegova služebna preporuka je zaprimljena pod imenom Ulysses Simpson Grant, što je mladom Grantu bilo veliko olakšanje kada je konačno došao na West Point. Naime, Grant se bojao da bi zbog inicijala H.U.G. - koje su istovjetne engleskoj riječi "hug" (zagrljaj) - mogao biti predmetom zadirkivanja svojih kolega. Ne znajući za Hamerovu preporuku, pokušao se upisati pod imenom Ulysses Hyram Grant, ali su to školske vlasti odbile, inzistirajući na imenu Ulysses Simpson Grant. Na kraju je Grant odlučio do kraja života koristiti novo ime, ali kao Ulysses S. Grant, te nikada nije objašnjavao što znači "S." u njegovom imenu.
Grant se u akademskom smislu nije naročito istakao na West Pointu, te je 1843. godine diplomirao kao 21. od 39 pitomaca u klasi. Međutim, tokom školovanja se stekao reputaciju izvrsnog jahača. Na Akademiji je razvio sklonost prema viskiju, koja će ga proganjati tokom života, kao i sklonost prema cigarama, kojoj mnogi pripisuju njegovu smrt.
Nakon što je dobio čin poručnika, Grant je služio u garnizonima na zapadnim granicama SAD. Prilikom putovanja je posjetio White Haven plantažu u blizini St. Louisa, gdje je živjela obitelj Fredericka Denta, njegovog prijatelja s Akademije. Tamo je upoznao Frederickovu sestru Juliju, s kojom se zaručio 1844. godine.
Vjenčanje je prekinula diplomatska kriza uzrokovana priključenjem Teksasa SAD-u. S obzirom da Meksiko nije priznao nezavisnost Teksasa, kao ni njegove južne granice, predsjednik Polk je poslao opservacioni korpus pod generalom Taylorom na sjevernu obalu Rio Grande. U proljeće 1846. godine te su se snage, među kojima se nalazio i Grant, sukobile s Meksikancima što je poslije preraslo u meksičko-američki rat. Grant je sudjelovao u mnogim značajnim bitkama tog rata, uključujući i osvajanje Ciudad Mexica koje je dovelo do njegovog pobjedonsnog završetka. Pri tome je dva puta je bio pohvaljen i privremeno unaprijeđen zbog hrabrosti.
Godine 1848. Grant se vratio u St. Louis gdje se konačno vjenčao s Julijom. Ona će mu kasnije roditi tri sina i kći, te ga pratiti po garnizonima širom SAD. Jedini izuzetak je bio kada je 1853. poslan u Fort Vancouver u teritoriji Washington, te nije mogao snositi troškove puta za porodicu. Godinu dana kasnije je unaprijeđen u čin kapetana i premješten u Fort Humboldt u Kaliforniji. Dugotrajna razdvojenost od supruge ga je okrenula piću, a alkoholizam potom učinio nesposobnim za vršenje vojnih dužnosti. Njegovi pretpostavljeni su mu ponudili da podnese ostavku kako bi izbjegao vojni sud. Grant je pristao kako bi se pridružio porodici u St. Louisu.
Grant se tada privremeno riješio viskija, ali njegov civilni život nije bio obilježen velikim uspjesima. Pokušao se baviti zemljoradnjom oko St. Louisa, pri čemu je kupio jednog roba. Zatim je radio kao prodavač nekretnina, da bi se na kraju došao u Illinois i zaposlio u očevoj kožari u gradu Galena.
Granta u to vrijeme, za razliku od ostatka SAD, politika previše nije zanimala. Nije bio član nijedne stranke, niti je ikada izašao na izbore. Jedini izuzetak su bili predsjednički izbori 1856. godine, kada je dao glas demokratskom kandidatu i budućem predsjedniku Jamesu Buchananu, dijelom zato što je smatrao da će Buchanan spriječiti otcjepljenje južnih država, a dijelom i zato što je u Kaliforniji bio osobno upoznao republikanskog kandidata Johna C. Fremonta. Četiri godine kasnije, na najvažnijim izborima u historiji SAD, Grant je apstinirao, iako mu je demokrat Stephen A. Douglas bio draži od Abrahama Lincolna.
[uredi - уреди] Građanski rat
Kada je u aprilu 1861. predsjednik Lincoln, nakon južnjačkog napada na Fort Sumter, uputio poziv za 75.000 dobrovoljaca, Grant je pomogao regrutirati jednu takvu četu, te je doveo u Springfield, glavni grad Illinoisa. Sam Grant je odbio komandu nad tom četom, a guverner Richard Yates mu je dao zadatak da regrutira dobrovoljce po državi. Grant je uporno zahtijevao komandu na frontu, i Yates ga je, saznavši za diplomu West Pointa, imenovao pukovnikom i 17.6. udijelio komandu nad 21. pukom Illinoisa.
Ta je jedinica poslana u Missouri, robovlasničku državu koja je formalno ostala vjerna Uniji, ali u kojoj je bilo mnogo pristaša novostvorene Konfederacije. Grant je tamo nekoliko mjeseci proveo uvježbavajući ljudstvo i uvodeći disciplinu među uglavnom neiskusne dobrovoljce. 7.8. je imenovan za brigadnog generala, a nakon toga je stavljen pod komandu svog poznanika, a sada generala Fremonta.
Prva ozbiljna Grantova akcija bila je okupacija Paducaha, grada u državi Kentucky koja se bila proglasila neutralnom u sporu između Sjevera i Juga. To je bio odgovor na južnjačku okupaciju Columbusa kojom je prekršena ta neutralnost. Prvi veći okršaj s južnjacima bila je bitka kod Belmonta u novembru. Ona je završila taktički neodlučno, ali je Grant stekao vrijedno iskustvo i saznanje da su južnjačke snage u najgorem slučaju po kvaliteti jednake njegovim trupama.
Grant je u februaru 1862. pokrenuo uz pomoć riječne ratne flotile ofenzivu s ciljem da se osvoje važne južnjačke tvrđave Fort Henry i Fort Donelson. Nakon osvajanja Fort Henryja, kod opsade Fort Donelsona su ga napali južnjaci, pokušavajući razbiti obruč. Grant ih je porazio, a potom komandantu južnjačkog garnizona poslao ultimatum kojim traži bezuvjetnu predaju (engleski unconditional surrender). Ultimatum je prihvaćen, te se predalo 14.000 južnjaka što je dotada predstavljalo najveću sjevernjačku pobjedu u ratu, a Grantu dalo nadimak "Bezuvjetna predaja" i enormnu popularnost u sjevernjačkoj javnosti.
Na tu je popularnost postao zavidan njegov pretpostavljeni general Halleck, koji ga je pokušao smijeniti, ali ga je Lincolnova intervencija vratila na položaj. Početkom aprila je Grantova vojska kod Shiloha iznenađena od strane južnjačke vojske na čelu s Albertom Sidneyem Johnstonom. Ispočetka su sjevernjačke snage potisnute, ali je Grant uspio stabilizirati situaciju do dolaska pojačanja i slijedeći dan organizirati veliki i uspješni protunapad. Iako je odnio veliku pobjedu, a Johnston poginuo, u američkoj javnosti je dotada nezamislivi broj poginulih - 23.000 mrtvih i ranjenih na obje strane - izazvao bijes i zahtjeve za Grantovom smjenom. Grant je ovaj put sačuvao svoj položaj samo zahvaljujući intervenciji svog dobrog prijatelja Williama T. Shermana.
Slijedećih nekoliko mjeseci je Grant sudjelovao u operacijama snaga Unije u zapadnom Tennesseeju, a potom ga je zaokupio plan osvajanja Vicksburga - ključne južnjačke utvrde kojom se kontrolirala rijeka Mississippi. Nakon nekoliko bezuspješnih pokušaja u proljeće je lansirao složenu operaciju tokom koje je, suprotno dotadašnjim načelima ratovanja, operirao u neprijateljskom području bez vlastite logističke baze. Cilj je bio postići što je moguće veću mobilnost i spriječiti južnjake da protiv njega koncentriraju nadmoćne snage.
Grantova viksburška operacija - koju mnogi drže jednom od najblistavijih u historiji ratovanja - je prvo osvajanjem grada Jacksona u Mississipiju odsjekla Vicksburg od opskrbnih linija, a potom nakon bitke kod Champion Hilla stjerala južnjačke snage u zidine Vicksburga. Opsada grada je završila južnjačkom predajom 3.7. 1863. Njome je Konfederacija presječena napola, a Sjever stekao kontrolu nad ključnom prometnom arterijom. Uz bitku kod Gettysburga, koja je završila isti dan, taj se događaj drži prekretnicom nakon koje Jug više nije imao nikakve šanse dobiti rat.
Međutim, rat se nastavio. U septembru su južnjaci poduzeli ofenzivu u istočni Tennessee, porazili sjevernjake u bitci kod Chickamauge i blokirali sjevernjački garnizon u gradu Chattanooga. Grant je u oktobru uspio deblokirati garnizon, a u novembru u odlučnoj bitci kod Chattanooge teško poraziti južnjake te tako stvoriti bazu za budući prodor u Georgiju.
Sve je to Lincolna uvjerilo da je Grant prava ličnost za mjesto vrhovnog komandanta snaga Unije. Na to je mjesto imenovan u martu 1864. te je odmah razradio strategiju kojoj je cilj bio Konfederaciju napasti iz nekoliko pravaca istovremeno, razdvojiti na nekoliko dijelova te je lišiti sirovina i drugih resursa za dalje vođenje rata.
Sam Grant je lično preuzeo komandu nad Armijom Potomaca, čiji je cilj bio direktno napasti južnjačke snage u Virginiji i osvojiti glavni grad Konfederacije Richmond. U maju se tim snagama suprotstavila Armija Sjeverne Virginije na čelu s legendarnim generalom Leejem. Njihov prvi okršaj u Wildernessu završio je taktičkim porazom Sjevernjaka, ali je Grant, umjesto da se povuče i popuni gubitke, naredio nastavak napredovanja na jug i tako prisilio samog Leeja na povlačenje. To je dovelo do krvavih bitaka kod Spotslyvanije i Cold Harbora gdje Leejevi taktički uspjesi nisu uspjeli spriječiti sjevernjačko napredovanje i izbijanje pred Richmond gdje je u junu otpočeo pozicijski rat.
Grantove snage su pretrpile teške gubitke, ali ih Grant, za razliku od Leeja, mogao nadoknaditi. U međuvremenu je Sherman uspješno probio južnjačke linije i u svojem maršu na more opustošio Georgiju i Južnu Karolinu, lišivši Jug hrane i drugih resursa.
Iscrpljeni južnjaci nisu više mogli pružati otpor ni Grantu. U martu su rovovi ispred Richmonda probijeni, a potom zauzet južnjački glavni grad. Leejeve snage su pokušali pobjeći, ali ih je Grant sustigao i natjerao na predaju kod Appomatoxa 9.4. 1865. Taj se dan obično uzima kao završetak građanskog rata.
Grant je prilikom predaje inzistirao da se prema poraženom neprijatelju dobro postupa, kako bi se što više očuvao njegov ponos i tako olakšalo nacionalno pomirenje nakon rata koji je i dan-danas najkrvaviji u američkoj historiji.
[uredi - уреди] Grant kao poratni general
U periodu neposredno nakon rata Grant je uživao zenit popularnosti. Novi predsjednik Andrew Johnson, zamjenik ubijenog Lincolna, imenovao ga je prvim generalom armije u američkoj historiji.
Sam Grant je ispočetka ostao vjeran svojoj tradiciji nemiješanja u politiku, ali je s vremenom došao u sukob, prvo s radikalnim republikancima u Kongresu koji su inzistirali na okupacijskom režimu koji bi uveo nužne reforme u južnim državama. Grant je 1866. pratio Johnsona na nacionalnoj turneji, kako bi svojim autoritetom pomogao predsjednikovu pomirljivu politiku prema poraženim južnjacima.
Međutim, kada je Johnson došao u sukob sa sekretarom rata Edwinom Stantonom, Grant se okrenuo republikancima i počeo podržavati njihov program Rekonstrukcije južnih država. Formalno je postao član stranke i u maju 1868. na republikanskoj konvenciji prihvatio kandidaturu za predsjednika. U novembru je relativno lako pobijedio demokratskog kandidata Horatija Seymoura.
[uredi - уреди] Predsjednik Grant
Po dolasku u Bijelu kuću, ispostavilo se da Grantu nedostaju političko iskustvo kako bi uspješno mogao obavljati svoj mandat. To su zloupotrijebili mnoge nečasne ličnosti, te je Grantova administracija već na samom početku stekla reputaciju legla korupcije. Sam Grant, frustriran nizom skandala koje nije mogao spriječiti, sve je više utjehe pronalazio u piću.
Ako se zanemari korupcija, njegov prvi mandat je, s druge strane, bio relativno uspješan. Grant je provodio program Rekonstrukcije na jugu te nastojao suzbiti Ku Klux Klan i očuvati građanska prava netom oslobođenih robova. Istovremeno su SAD doživjele ekonomski bum, pogotovo na ratom nepogođenom Sjeveru, kao i na Zapadu, odnedavno s ostatkom zemlje spojenim Transkontinentalnom željeznicom.
Zahvaljujući tome je Grant lako dobio drugu republikansku nominaciju 1872. godine. Iako se pred izbore 1872. godine frakcija republikanskih nezadovoljnika otcijepila, formirala Liberalnu republikansku stranku i zajedno s demokratima podržala Horacea Greeleya, Grant je dobio još veći broj glasova.
Međutim, 1873. godine je SAD zahvatila velika ekonomska kriza. Slijedeće godine su demokrati osvojili većinu u Zastupničkom domu Kongresa, prvi put nakon građanskog rata. Drugi mandat su obilježili još gori korupcijski skandali nego u prvom. Zbog toga je Grant, svjestan gubitka popularnosti, odlučio ne natjecati se za treći mandat.
Posljednji Grantov predsjednički akt od važnosti bilo je imenovanje posebne predsjedničke komisije koja je imala zadatak riješiti spor oko rezultata predsjedničkih izbora 1876. godine. Ta se komisija drži zaslužnom za tzv. Kompromis 1877. godine, kojim je za skoro cijeli jedan vijek cementirana rasna segregacija na Jugu.
Grantova predsjednička administracija uživa neslavnu reputaciju jedne od najkorumpiranijih, a samog Granta se dugo držalo jednim od najgorih predsjednika u američkoj historiji. Međutim, u posljednje vrijeme takvu Grantovu reputaciju američki historičari manje tumače stvarnim rezultatima, koliko posljedicom ogromnog razočaranja suvremenika koji su, s obzirom na Grantove ratne uspjehe, imali nerealna očekivanja o njegovim političkim i državničkim sposobnostima.
[uredi - уреди] Grant nakon Bijele kuće
Grant je nakon odlaska iz Bijele kuće odlučio putovati po svijetu, pa je tako postao prvi američki predsjednik koji je posjetio Japan, a 1879. je kao arbitar u teritorijalnom sporu Japana s Kinom oko Ryukyu otočja presudio u japansku korist.
Pri povratku u SAD, Grant se ponadao kako bi ponovno mogao biti izabran za predsjednika. Međutim, njegov pokušaj je 1880. godine na republikanskoj izbornoj konvenciji lako suzbio James A. Garfield, koji će poslije biti izabran za predsjednika.
Grant se poslije preselio u New York, gdje je svu svoju imovinu uložio u posao koji je vodio burzovni mešetar i samozvani "Napoleon financija" Ferdinand Ward. Godine 1884. Ward je bankrotirao tvrtku i pobjegao sa svim novcem. Tako su Grant i njegova porodica ostali bez ikakvih izvora prihoda, a iste je godine Grant saznao da boluje od raka grla, najvjerojatnije izazvanog njegovom strašću za cigarama.
Očajnički nastojeći prehraniti porodicu, Grant je pristao na ponudu časopisa The Century da za sitan honorar opiše svoje ratne doživljaje u nekoliko članaka. Kada ih je pročitao čuveni pisac i izdavač Mark Twain, kontaktirao je Granta i naručio cijelu knjigu memoara, ovaj put za daleko bolju cijenu. Grant je nakon toga svu svoju preostalu energiju uložio u projekt, dovršivši knjigu na samrtnoj postelji, nekoliko dana prije smrti.
U knjizi je opisao svoj rani život, vojničku karijeru, sudjelovanje u meksičko-američkom ratu, civilni život između ratova te završio s trijumfom kod Appomatoxa. Iako je iz svoje biografije izbacio neke kompromitirajuće detalje, kao što je alkoholizam i držanje robova, Memoari predstavljaju izuzetno kvalitetan prikaz SAD i Meksika sredinom 19. vijeka, isto kao i vrijedan izvor mnogih historijskih podataka. U Memoarima je Grant iskoristio priliku da iskaže svoje mišljenje o mnogim važnim događajima, pa je tako meksičko-američki rat natvao "zločinom radi kojeg je Bog Ameriku kaznio građanskim ratom". Međutim, memoare je završio u optimističnom tonu, držeći kako će SAD biti jedna od glavnih svjetskih sila u 20. vijeku.
Grantovi memoari su doživjeli veliki uspjeh i prehranili njegovu porodicu. Danas se smatraju jednim od najboljih vojničkih memoara u historiji, odnosno jednim od najvećih djela u američkoj i svjetskoj književnosti.

Summary: Ulysses Simpson Grant (Point Pleasant, 27.4. 1822. - Mount McGregor, 23.7. 1885.), je američki vojskovođa i pisac poznat kao jedan od najzaslužnijih ličnosti za pobjedu Sjevera u američkom građanskom ratu, ali i kao 18. predsjednik SAD.