[değiştir] Kökenleri
Groening, Simpsonlar fikrini James L. Brooks'un ofis lobisinde beklerken düşündü. Brooks, Groening'den bir kısa canlandırma serisi için fikir üretmesini istemişti. Groening de başta kendisinin Life in Hell adlı karikatür bandı serisini önermeye niyetlenmişti ama Life in Hell'in canlandırılması için hayatının eserinin yayım haklarının feshedilmesi gerektiğini anlayınca başka bir yol seçti ve kendi yorumu bir bozuk işlevli aile versiyonu geliştirdi. Karakterlere kendi ailesindeki üyelerin isimlerini verirken, kendi adı yerine "Bart"ı seçti.
Simpson ailesi, ilk kez 19 Nisan 1987 tarihinde kısa gösteriler olarak The Tracey Ullman Show'da yayınlandı. Groening, figürlerin prodüksiyon aşamasında düzeltileceği varsayımıyla, animatörlere sadece temel eskizleri gönderdi. Ancak animatörler, bu çizimleri olduğu gibi kopyaladılar ki, bu da karakterlerin ilk bölümlerdeki üstünkörü görünümlerine yol açtı. Klasky Csupo şirketinin ilk işlerinden biri, Simpsonlar'ın başlamasına da yol açacak şekilde, The Tracey Ullman Show için kısa animasyon dizileri oluşturmaktı. Animasyon, ilk sezonun animatörleri olan Wesley Archer, David Silverman ve Bill Kopp tarafından Klasky Csupo bünyesinde üretildi. Renklendirici Georgi Deluse, karakterlerin rengini sarı yapmaya karar veren kişiydi.
1989'da, bir prodüksiyon şirketleri ekibi Simpsonlar'ı Fox Broadcasting Company için yarım saatlik bir dizi olarak uyarladı. Ekip, Klasky Csupo animasyon şirketini de içeriyordu. Jim Brooks, Fox kanalıyla yaptığı sözleşmede kanalın şovun içeriğine müdahale etmemesi koşulunu kabul ettirdi. Groening, şovu yaratmadaki amacının, izleyicinin izledikleri "popüler süprüntüye" bir alternatif sunmak olduğunu belirtti. Yarım saatlik dizi, bir yılbaşı özel programı olarak "Simpsons Roasting on an Open Fire" adlı bölümü ile 17 Aralık 1989 tarihinde yayına başladı. "Some Enchanted Evening" üretilen ilk uzun bölümdü fakat ilk sezonun son bölümü olarak Mayıs 1990'a kadar animasyon problemleri nedeniyle yayımlanmadı. 1992'de Tracey Ullman, dizinin başarısının kaynağının kendi şovu olduğunu iddia ederek Fox'a dava açtı. Davada, Simpsonlar'ın elde ettiği kârın bir bölümünü alması gerektiği iddiası mahkemeler tarafından reddedildi.
[değiştir] Prodüksiyon
[değiştir] Yönetici yapımcılar
Matt Groening ve James L. Brooks, şovun tüm tarihi boyunca dizide yönetici yapımcı olarak yer aldı ve yaratıcı danışmanlık görevini de üstlendiler. Simpsonlar'ın yönetmeni Brad Bird tarafından şovun "adsız kahramanı" olarak adlandırılan Sam Simon, şovun ilk dört sezonunda yaratıcı danışman olarak şovda yer aldı. Groening, Brooks ve Gracie Films ile sık sık anlaşmazlık içindeydi ve 1993 yılında şovdan ayrıldı. Ayrılmadan önce, 1993'ten beri şovda yer almamasına rağmen, her yıl şovun kârından bir pay almak ve jenerikte yönetici yapımcı olarak yer alması için anlaşma yaptı. Aslında tüm sezonların yapımcılığını idare eden ve baş yazarı olan şov "idarecisi" (show runner) pozisyonu bundan daha kapsamlı bir posizyondur.
[değiştir] Senaryo
Programın ilk yazı ekibi John Swartzwelder, Jon Vitti, George Meyer, Jeff Martin, Al Jean, Mike Reiss, Jay Kogen ve Wallace Wolodarsky'den oluştu. Sonraki Simpsonlar'da her aralık ayının başında bölüm fikirlerini veren on altı senaristten oluşan bir yazı ekibi vardır. Her bölümün ana yazarları, bölümün ilk taslağını yazar. Grup, tekrar yazma oturumları, şakaların eklenmesi ya da silinmesi, sahnelerin eklenmesi ve şovun dublaj ekibinin tekrar okumalar için çağırarak bölümünün en son senaryosunu geliştirir. 2004 yılına kadar birinci sezondan itibaren şovu geliştiren George Meyer, 2004'e kadar bu oturumlarda başkanı oldu. Emektar senarist Jon Vitti'ye göre, senaryo listesinde diğer yazarların da yer almasına rağmen Meyer, yer aldığı bölümdeki en iyi replikleri yazmıştır. Her bölümün yapımı altı ay aldığından, şov nadiren güncel olaylar hakkında yorum yapar. Fakat bölümler zaman zaman olimpiyatlar ya da Super Bowl gibi planlanmış etkinliklere değinmektedir.
Altmış bölümün jeneriğinde adı geçen John Swartzwelder, Simpsonlar'daki en üretken yazardır. En çok tanınan eski yazarlardan biri, 1990'ların başlarında birçok bölüme katkıda bulunmuş olan ve sonra talk şov Late Night'ıın sunucusu olarak David Letterman'ın yerini alan Conan O'Brien'dır. İngiliz komedyen Ricky Gervais, "Homer Simpson, This Is Your Wife" bölümünü yazarak, hem yazar hem de konuk oyuncu olarak şovda yer alan ilk kişi oldu. Superbad filminin senaristleri Seth Rogen ve Evan Goldberg, "Homer the Whopper" bölümünü yazdılar ve bölümde Rogen bir karakteri seslendirdi.
2007'nin sonunda, Simpsonlar'ın senaristleri Writers Guild of America ile birlikte grev yaptı. Dizinin yazarları, 1998'de sendikaya katılmıştılar.
[değiştir] Seslendirme
Simpsonlar'ın oyuncu kadrosunda altı ana rol sahibi vardır. Homer Simpson, Abraham Simpson, Palyaço Krusty, Barney Gumble ile diğer yetişkin erkek karakterlerin dublajını Dan Castellaneta yapmaktadır. Julie Kavner, birçok küçük karakterin yanı sıra Marge Simpson ile Patty ve Selma karakterlerine ses vermektedir. Castellaneta ve Kavner, The Tracey Ullman Show'un bir parçasıydılar ve karakterlerin seslendirmesi onlara verildi böylece yeni seslendirme sanatçılarına gerek kalmamış oldu. Nancy Cartwright dizide Bart Simpson, Ralph Wiggum ve diğer çocuk karakterlerin seslendirmesini yapmaktadır. Lisa Simpson'a dublaj yapan Yeardley Smith, zaman zaman bölümlük karakterlerin dublajını da yapmasına rağmen şovda sadece bir karaktere düzenli olarak ses veren tek ekip üyesidir. Yapımcılar, Bart ve Lisa rollerinin dublajı için oyuncu seçimleri yapmaya karar verdiler. Smith ilk başlarda Bart rolü için seçmelere katıldı fakat kadro yönetmeni Bonita Pietila, Smith'in sesinin çok tiz olduğunu düşündü. Smith'e Bart yerine Lisa rolü verildi. Nancy Cartwright, önce Lisa rolü için seçmelere katıldı. Cartwright, Lisa'yı kısaca "orta çocuk" olarak tanımladı ayrıca o zamanlarda karakterin pek kişiliği olmadığına hükmetti ve Lisa yerine "sinsi, başarısız, okuldan nefret eden, saygısız, [ve] zeki" olarak yorumladığı Bart rolüyle daha çok ilgilendi. Matt Groening, ona ana rol için deneme fırsatı verdi ve Cartwright'ın okumasını duyduğunda, derhal ana rolü ona verdi. Cartwright, şovda çalışmadan önce profesyonel olarak seslendirme eğitimi almış olan dizinin tek oyuncusudur. Diziye adını veren aile üyelerinden birini seslendirmeyen fakat erkek kasaba halkının çoğunu seslendiren iki aktör mevcuttur: ikinci sezondan itibaren dizinin düzenli seslendirme kadrosunda yer alan Hank Azaria, Moe, Moe, Chief Wiggum ve Apu gibi düzenli çıkan karakterleri seslendirirken Mr. Burns, Smithers, Principal Skinner, Ned Flanders, Reverend Lovejoy ve Dr. Hibbert karakterlerini Harry Shearer seslendirmektedir. Shearer'dan başka her ana kadro üyesi En İyi Dublaj Performansı dalında bir Primetime Emmy Ödülü kazandı. Shearer ise 2009'daki ödüllerde ilgili kategoride aday gösterildi.
Bir istisna dışında, bölüm jeneriği sadece seslendirme oyuncularını listelemekte fakat oyuncuların, seslendirdikleri karakterleri belirtmemektedir. Fox ve prodüksiyon ekibi, ilk sezonlar boyunca seslendirme oyuncularının kimliklerini gizli tutmak istedi ve bu nedenle, seslendirme oyuncularının fotoğraflarını yayımlamayı reddetti ve seslendirme oturumlarının çoğunu kapalı tuttu. sonunda "Old Money" bölümüyle dublaj oyuncularına jenerikte yer verdi, yapımcılar, seslendirme oyuncularının emekleri için kredi almaları gerektiğini söylediği için. 2003 yılında. "Inside the Actors Studio"nun bir bölümünde oyuncu kadrosu, kendi karakterlerinin sesleriyle bir canlı yayın yaptı.
1998'e kadar, altı ana oyuncuya bölüm başına 30.000 dolar ödendi. 1998'de, oyuncular, Fox ile ödeme konusunda anlaşmazlığa düştüler. Şirket, yerlerine yeni aktörler almakla tehdit etti, hatta yeni bir seslendirme kadrosunu oluşturmaya başladı. Dizinin yaratıcısı Matt Groening, eylemlerinde oyuncuları destekledi. Ancak, bu sorun kısa sürede çözüldü ve 1998 ile 2004 yılları arasında oyunculara bölüm başına 125.000 dolar ödendi. Şovun geliri DVD satışları ve dizinin başka yayımcılara satılması ile giderek artmaya başladı ve Nisan 2004'te ana ekip, senaryon okumalarını durdurup bölüm başına 360.000 dolar arası ödeme talep etti. Grev, bir ay sonra çözüldü ve oyuncuların maaşları bölüm başına 250,000 ile 360,000 dolar arası bir sayıya yükseldi. 2008'de, maaşlarında bölüm başı 500,000 dolara yakın "sağlam artış" isteyen seslendirme oyuncuları ile yeni sözleşme müzakerelerinden dolayı yirminci sezonu için prodüksiyon bekletildi. Sorun kısa zamanda çözüldü ve oyuncuların maaşı bölüm başı 400,000 dolar olarak ödendi.
Ana kadronun yanı sıra, Pamela Hayden, Tress MacNeille, Marcia Wallace, Maggie Roswell ve Russi Taylor, yardımcı karakterleri seslendirdiler. 1999'dan 2002'ye kadar, Maggie Roswell'ın karakterleri Marcia Mitzman Gaven tarafından seslendirildi. Karl Wiedergott, küçük rollerde yer aldı fakat tekrarlanan hiç bir karaktere dublaj yapmadı. "Özel konuk" olarak tekrarlı çıkan oyuncu kadrosuna Albert Brooks, Phil Hartman, Jon Lovitz, Joe Mantegna ve Kelsey Grammer dahildir.
Bölümler bazen aktör, atlet, yazar, müzik grubu, müzisyen, bilimadamı gibi geniş bir profesyonel alandan konuk seslendirme oyuncusuna yer vermektedir. İlk sezonlarda, çoğu konuk oyuncu, karakterleri seslendirmekteydi fakat daha sonra çoğu, kendileri olarak şovda yer aldılar. Tony Bennett, kendisi olarak dizide görünen ilk konuk oyuncuydu, ikinci sezon bölümü "Dancin' Homer"da kısaca yer aldı. Simpsonlar, "En Çok Konuk Oyuncunun Yer Aldığı TV Dizisi" dalında dünya rekorunu elinde bulundurmaktadır.
Şov, Japonca, Almanca, İspanyolca, Portekizce gibi birçok dilde dublajı yapılmıştır. Ayrıca hem Fransızca hem Quebec Fransızcasına dublajı yapılan az sayıda programdan biri olmuştur. Simpsonlar, Arapça olarak da yayımlanmış, ama İslami gelenekler gereği, şovun çoğu özelliği değiştirilmiştir. Örneğin; Homer, bira yerine soda içmekte ve sosisli sandviç yerine Mısır sığır evinden sosis yemektedir. Bu değişikliklerden dolayı, Araplaştırılmış versiyonu, bölgede yaşayan Simpsons hayranlarından olumsuz eleştiriler aldı.
[değiştir] Canlandırma
Simpsonlar, Birleşik Devletler'deki stüdyolar ile uluslararası birçok farklı stüdyo tarafından canlandırılmaktadır. The Tracey Ullman Show'daki kısa animasyonların gösterimi sırasında, animasyon ABD içindeki Klasky Csupo'da üretildi. Dizinin çıkışıyla iş yükünün artmasından dolayı Fox, Güney Kore'de yer alan birçok uluslararası stüdyoya prodüksiyon ihalesi verdi. Bunlar: AKOM, Anivision, Rough Draft Studios, U.S. Animation, Inc. ve Toonzone Entertainment. . ABD animasyon stüdyosu Film Roman'daki artistler resimli taslağı çizdiler, yeni karakterleri, geri planları, dekor parçalarını tasarladılar ve karakter ile geriplan konumlamalarını çizdiler; bunlardan animatikler (taslak animasyonlar) yaptılar. Yapılacak iş ülke dışına havale edilmeden önce, gerekebilecek değişiklikleri belirlemek için bu animatikler Gracie Films'deki yazarlar tarafından gözden geçirildi. Ülke dışı stüdyoları ara kareleri çizip, çinileme ve renklendirmeyi yapıp animasyonu kaydettikten sonra, ABD'deki Fox'a teslim edilmek üzere, üç-dört ay sonra bitmiş işi geri yolladılar.
İlk üç sezonda, Klasky Csupo, Simpsonlar'ı ABD'de canlandırmaktaydı. 1992'de, şovun yapım şirketi Gracie Films, şovun ilke içi prodüksiyonunu, 2008'e kadar animasyonu yapacak olan Film Roman'a devretti. On dördüncü sezonda prodüksiyon, geleneksel sel animation'dan dijital mürekkep ile boyaya geçti. Dijital renk ile denenen ilk bölüm, 1995'teki "Radioactive Man" oldu. Animatörler, on ikinci sezonun "Tennis the Menace" bölümünün prodüksiyonunda dijital mürekkep ve boya kullandılar fakat Grace Films, iki sezon sonrasına kadar düzenli olarak dijital mürekkep ve boya kullanımını bekletti. Tamamlanmış olan "Tennis the Menace" ise bitmiş haliyle yayımlandı.
Dizi, yüksek çözünürlüklü yayına yirminci sezonda başladı; ilk bölüm "Take My Life, Please", 15 Şubat 2009'da yayımlandı. HDTV'ye geçme, yeni bir açış jeneriğini de getirdi. Matt Groening, sonradan bunu karmaşık bir değişiklik olarak tanımladı çünkü bu, animasyonun kompozisyonuna ve zamanına etki etmekteydi.
[değiştir] Karakterler
Simpsonlar, Springfield'daki kurgusal bir "Orta Amerika" kasabasında yaşayan tipik bir ailedir. Homer, ailenin babası, Springfield Nükleer Santrali'nde dikkatsizliğiyle tezat yaratan, şaklaban karakterli bir güvenlik denetçisidir. Homer, Amerikan ev kadını ve annesi stereotipli Marge Simpson ile evlidir. Çiftin üç çocuğu vardır: 10 yaşındaki başbelası Bart; erken gelişmiş 8 yaşındaki aktivist Lisa ve nadiren konuşan fakat emdiği emzik ile iletişim kuran bebek Maggie. Ailenin Santa's Little Helper adında bir köpeği ve ("I, (Anoyed Grunt)-Bot" bölümünde adı Snowball II olarak değiştirilen) Snowball V adında bir kedisi vardır. Her iki hayvanın birçok bölümde önemli rolleri mevcuttur. Tatiller ya da doğum günleri gibi senelik olayların yaşanmasına rağmen, Simpsonlar'ın fiziksel yaşı yoktur ve 1980'lerin sonlarındaki ilk göründükleri gibidirler. Ailenin bozuk işlevli olmasına rağmen birçok bölüm, aile ilişkileri ve aile üyelerinin birbirlerine olan bağlarını incelemekte ve çoğu zaman bir aile üyesinin bir diğerini önemsemesi gösterilir.
Şov, bir dizi ilginç karaktere sahiptir: iş arkadaşları, öğretmenler, aile dostları, uzak akrabalar, kasaba halkı ve yerel ünlüler. Yaratıcılar, esasen bu karakterlerin çoğunu tek seferlik olarak veya kasabadaki gerekli fonksiyonların yerine getirilmesi amacıyla oluşturdular. Bunlardan bazılarının rolleri büyütülmüş ve sonradan kendilerinin an rolde olduğu bölümlerde oynatılmıştır. Matt Groening'e göre, şov, komedi şovu SCTV'den geniş bir yardımcı oyuncu konseptini benimsedi.
[değiştir] Mekân
Simpsonlar, Amerika Birleşik Devletleri'nde bilinmeyen ve saptanması imkânsız bir eyalette yer alan kurgusal Springfield şehrinde yaşamaktadırlar. Şov, Springfield'ın konumunu kasten açıklamamaktadır. "Springfield" adı, Birleşik Devletler'de oldukça yaygındır ve eyaletlerin yarısına yakınında bulunmaktadır. Springfield'ın coğrafyası değişkendir ve çevresinde sahiller, çöller, geniş tarlalar, yüksek dağlar ya da hikaye neyi gerektiriyorsa o bulunmaktadır. Matt Groening, Springfield'ın büyüdüğü şehir olan Portland, Oregon ile birçok ortak yönünün olduğunu belirtir.
[değiştir] Konular
Simpsonlar, sayıltı olarak bir durum komedisinin standart düzenini kullanmaktadır. Dizi, tipik bir Amerikan kasabasında yaşayan bir ailenin ve aile üyelerinin yaşamı üzerine kurulmuştur. Fakat dizinin kapsamı, animasyon özelliğinden dolayı, düzenli bir durum komedisinden daha geniştir. Springfield kasabası, karakterlerin, modern toplumun sorunlarıyla karşı karşıya kalabildikleri bir toplumu temsil etmektedir. Homer'ın bir nükleer santralde çalışıyor olmasını kullanarak şov, çevre sorunları hakkında yorum yapabilmektedir. Bart ve Lisa'nın Springfield İlköğretim Okulu'ndaki yaşamlarına aracılığyla şovun yazarları, eğitim alanındaki tartışmalı konuları betimlemektedir. Kasaba, çocuk televizyon programlarından yerel haberlere kadar geniş bir medya kanallar yelpazesine sahiptir, bu da yapımcılara kendileri ve eğlence endüstrisi hakkında şaka yapmalarına imkânını verir .
Bazı yorumcular, şovun politik olduğunu ve solcu tarafgirliğ müsait olduğunu söylemektedir. Al Jean, bir röportajında "Biz [şov], sol eğilimliyiz." diyerek yorumları kabul etti. Yazarlar, çoğu zaman solcu ideallere olan beğenilerini açığa vurmakla beraber şov, siyasi yelpazenin her tarafına yönelik şakalar yapmaktadır. Dizi, devlet ve büyük şirketleri, işçileri istismar eden duyarsız varlıklar olarak sunmaktadır. Yani, yazarlar çoğu zaman otorite figürlerini, aşağılayıcı ve olumsuz bir şekilde göstermektedir. Simpsonlar'da politikacılar yolsuzdur, Reverend Lovejoy gibi din adamları, kiliselerinin üyelerine karşı kayıtsızdır ve yerel polis gücü ehliyetsizdir. Din, tekrarlanan bir konu olarak dizide yer almaktadır. Kriz zamanlarında aile genelde Tanrı'ya döner ve dizi, büyük dinlerin çoğuna değinmiştir.
[değiştir] Ayırt edici özellikleri
[değiştir] Açılış
Simpsonlar'ın açılış sahnesi, şovun en çok hatırlanan ayırt edici özelliklerinden biridir. Çoğu bölüm, şovun başlığından Springfield kasabasına doğru kameranın zum yapmasıyla açılmaktadır. Kamera daha sonra eve gitmekte olan aile üyelerini takip eder. Evlerine girdikten sonra, Simpsonlar televizyon izlemek için kanepeye otururlar. Açılış, David Silverman tarafından yaratıldı. Şovun yapımı başlandığında yaptığı ilk görev buydu. Dizinin kendine özgü tema şarkısı, 1989'da Groening'in retro tarzı bir parça sipariş etmesiyle müzisyen Danny Elfman tarafından bestelendi. Oluşturulması iki gün alan bu parça, Elfman'in kariyerindeki en popüler parçası olarak kabul edildi.
Açılışın en belirgin yönlerinden biri, üç parçanın bölümden bölüme değişmesidir: Bart, okul tahtasına farklı şeyler yazmakta ; Lisa, saksofonuyla farklı sololar çalmakta ve aile, kanepeye oturmak için oturma odasına giderken aileye farklı şakalar eşlik etmektedir. 15 Şubat 2009'da, HDTV'ye geçiş için yeni bir açılış oluşturuldu. Yeni açılış, orijinal açılışın her şeyine sahipti fakat birçok detay ve karakter eklendi.
[değiştir] Cadılar Bayramı bölümleri
Özel Cadılar Bayramı bölümü (epizotu), her yıl yapılan bir gelenek hâline geldi. "Treehouse of Horror", ikinci sezonun bir parçası olarak ilk defa 1990'da yayımlandı; her Cadılar Bayramı epizotunun üç bağımsız parçadan oluşması geleneğini başlattı. Bu parçalar genellikle aileyi korku, bilim kurgu ya da doğaüstü durumlarla karşı karşıya getirmektedir ve bu türlerdeki ünlü bir eserin parodisini yapmakta veya saygı ile anmaktadır. Parçalar her daim şovun genel seyrinin dışında meydana gelmektedir. Treehouse serisi, Cadılar Bayramı'nda seyredilmek için yapılmışsa da, Fox'un Major League Baseball'un Word Series ile olan şu anki sözleşmesinden dolayı son yıllarda yeni bölümler Cadılar Bayramı'ndan sonra yayımlanmaktadır.
[değiştir] Mizah
Şovun mizahında toplumun geniş bir tayfını kapsayacak kültürel referanslardan yararlanılmaktadır. Bu sayede her nesilden izleyicinin eğlenmesi amaçlanmaktadır. Bu referanslar sinema, televizyon, müzik, edebiyat, bilim ve tarihten gelmektedir. Animatörler ayrıca düzenli olarak şakaları şovun arka planında, işaretler, gazeteler ve diğer yerlerdeki esprili ve uyumsuz parçalar yoluyla eklemektedirler. İzleyiciler, genelde tek bir izlemeyle görsel şakaları fark etmeyebilirler. Bazıları çok kısa sürelidir ve ancak video kaydının durdurulması yoluyla görünür hâle gelmektedir. Kristin Thompson, Simpsonlar'ın "...bir kültürel referans fırtınası, kasten tutarsız karakterizasyon ve, televizyon konvansiyonları ve bu programın bir televizyon şovu olarak statüsü hakkında, önemli derecede öze dönüşlülük" kullandığını iddia etti.
Bart'ın ilk ayırıcı özelliklerden biri de Moe'nun Barı'nın sahibi Moe Szyslak'a yaptığı telefon şakalarıydı. Bart, adını verdiği ve barda bulunan bir müşteriyle konuşmak istedini söyler ama verdiği ad, söylendiğinde komik veya terbiyesiz bir terim olarak da anlaşılabilecek türdendir. Moe, bardaki bu kişinin kim olduğunu bulmaya çalışır, ancak çok geçmeden durumu anlar ve kızgın bir şekilde Bart'ı tehdit eder. Bu şakalarda, Tube Bar adlı gerçek bir bara yapılmış benezer telefon aramalarının sonradan yayımlanmış kayıtlarından esinlenildi. Moe'nun karakteri kısmen Tube Bar sahibi Louis "Red" Deutsch'a dayandırılmıştı, onun küfürlü yanıtları Moe'nun kızgın yanını esin kaynağı olmuştur. Dizi ilerledikçe sahte bir isim bulmak ve Moe'nun tepkisini yazmak zorlaştı. Bu nedenle, telefon işletmeleri dördüncü sezonda düzenli bir şaka olmaktan çıkarıldı. Simpsonlar sık sık özgöndergesel (kendi kendine değinen) mizaha da başvurmaktadır. Bu şakaların en yaygın türü Fox Broadcasting hakkında olanlardır. Örneğin; dizinin Aralık 2004'te yayımlanan ve 2004 ABD başkanlık seçimlerine atıf yapan bir bölümünde, bir Fox News minibüsü sokakta ilerlemekte ve Queen'in "We Are the Champions" şarkısı eşliğinde "Bush Cheney 2004" yazılı büyük bir afiş taşımaktadır.
Şovda çeşitli tekrar deyimler kullanılmaktadır, birincil ve ikincil karakterlerin çoğunun kendine has en azından bir deyimi bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri Homer'ın kızgınlık ünlemi "D'oh!", Bay Burns'ün "Excellent..." ve Nelson Muntz'ın "Ha-ha!". Bart'ın deyimlerinden "¡Ay, caramba!", "Don't have a cow, man!" ve "Eat my short!" şovun ilk günlerinde tişörtler üzerine basıldı. Ancak, satın alma yoluyla daha popüler olmalarına kadar Bart nadiren son iki deyimi kullandı. Bu deyimlerin çoğunun kullanımı son sezonlarda azaltıldı. "Bart Gets Famous" bölümünde Bart, Krusty the Clown Show'da yalnızca "I didn't do it." cümlesiyle şöhreti yakalar. Bu bölümde bu tür deyimlere dayalı mizahla alay edilmektedir.
[değiştir] Kültür üzerine etkileri
[değiştir] Deyimler
Simpsonlar'dan konuşulan dile giren birçok yeni sözcük mevcuttur. Linguistic Data Consortium'un yönetmeni Mark Liberman, "Simpsonlar, görünüşe göre Shakespeare'den, bizim kültürümüzün en önemli deyimler kaynağı olan Kutsal Kitap'tan, sloganlardan ve diğer muhtelif metinsel kinayelerden [tabirleri] almaktadır." diye bunu yorumladı. En ünlü slogan, Homer'ın kızgınlık homurtusu olan "D'oh"tur. Oxford İngilizce Sözlüğü'nde kelimedeki kesme işareti olmadan şu an yer almaktadır ve aynı zamanda heryerde kullanılmaktadır. Dan Castellaneta, tabiri, ilk Laurel ve Hardy komedilerinde yer alan ve deyimi daha uzun ve daha inleyen bir şekilde telaffuz eden James Finlayson'dan ödünç aldığını söyler. Simpsonlar'ın yönetmeni, Castellaneta'e sesi kısaltmasını söyledi ve böylece televizyon dizisindeki çok bilinen ünlem hâline geldi.
Groundskeeper Willie'nin Fransızca karşılığı, Fransa'nın Irak işgali teklifinin karşısında yer alışından sonra 2003 yılında National Review'in köşe yazarı Jonah Goldberg tarafından "cheese-eating surrender monkeys" olarak kullanıldı. Tabir, diğer gazeteciler arasında kısa süre yayıldı. "Cromulent" kelimesi İngilizce Webter's New Millenium Sözlüğü'nde kullanılmaktadır. "Bart the Genius" bölümünde Bart'ın uydurduğu bir Scrabble kelimesi olan "Kwyjibo", Melisa adındaki internet solucanını yaratan kişi tarafından takma adlarından biri olarak kullanıldı. "I, for one, welcome our new insect overlords", Kent Brockman tarafından "Deep Space Homer" bölümünde kullanıldı ve ardından çok yaygın bir tabir olarak kullanılmaya başlandı. Brockman'in söyleyiş varyantları, genellikle espri amacıyla alay etmek için kullanılır. New Scientist dergisi gibi medyada kullanılmaktadır. Şov tarafından popüler hâle getirildiği inanılan "Meh" terimi, 2008 yılında Collins English Dictionary'e eklendi.
[değiştir] Televizyon
Simpsonlar, 1970'lerdeki Wait Till Your Father Gets Home programından itibaren başarılı olan ilk prime time animasyon programıdır. 1980'lerin büyük bir bölümünde uzmanlar, animasyon şovlarını çocuklara uygun olarak düşündüler ve bir animasyon şova, primetime televizyonuna uygun bir nitelik vermek oldukça zordu. Simpsonlar, bu algıyı değiştirdi. Kore'deki animasyon stüdyolarının kullanımı, renklendirmeyi ve bölümlerin çekimini daha ucuza getirdi. Simpsonlar'ın elde ettiği başarı ve düşük prodüksiyon maliyeti, diğer televizyon kanallarının başka animasyon dizilerini denemesini sağladı. Bu gelişim, South Park, Family Guy, King of the Hill, Futurama ve The Critic gibi 1990'larda hızla artış gösteren yeni primetime animasyon programların önünü açtı. "Simpsonlar, prime time'da yayımlanan animasyonlar için uzun uzun yıllar boyunca orada olmayan bir izleyici kitlesi oluşturdu." dedi Family Guy'ın yaratıcısı Seth MacFarlane: "Bana kalırsa, onlar esasen tekerleği yeniden icat ettiler." South Park, Simpsonlar'a olan hürmetini "Simpsons Already Did It" bölümüyle gösterdi.
Simpsonlar ayrıca 9 Ocak 2000 tarihinde kendisinden sonra gösterilen Malcolm in the Middle gibi canlı-aksiyon programları da etkiledi. Malcolm in the Middle'da diğer sitcom'larda kullanılan gülme efekti kullanılmadı. Ricky Gervais, gülme efekti kullanmayan Britanya komedi dizisi The Office'in üzerinde Simpsonlar'ın önemli bir etkisi olduğunu belirtti.
[değiştir] Yayın bilgileri ve başarıları
[değiştir] İlk başarıları
Simpsonlar, bir sezonda en çok izlenen 30 şov arasında yer alan Fox kanalının ilk televizyon dizisiydi. Sonraki sezonlarda Homer'a odaklanılsa da Bart, ilk üç sezonun çoğunda baş karakterdi. 1990 yılında, Bart, kısa sürede "Bartmania" olarak adlandırılarak, televizyondaki en popüler karakterlerden biri hâline geldi. Hafızalarda kalan en yaygın Simpsonlar karakteridir. 1990'ların başında, Bart'ın üzerinde yer aldığı milyonlarca tişört satıldı ; bir milyon kadarı ise birkaç günde satıldı. Bart'ın kötü rol modeli olduğuna inanılmasıyla, Bart'ın ve "I'm Bart Simpson. Who the hell are you?" ve "Underachiever ('And proud of it, man!')" gibi yazıların üzerinde yer aldığı tişörtler, birçok Amerika halk okulunda yasaklandı. Simpsonlar'la ilgili ticari ürünler oldukça iyi sattı ve satışa çıktığı ilk 14 ay içinde 2 milyar dolar hasılat elde etti. Bu popülaritenin sebebi, Bart'ın ana konuda yer almadığı bölümlerin olması rağmen şovun reklamlarında Simpson ailesinin genelde en çok reklamı yapılan karakter olmasıydı.
Dizinin başarı elde etmesinin ardından, 1990 yazının sonunda Fox kanalı, pazar akşamları 08:00 EST'de yayımlanan Simpsonlar'ı perşembe akşamı 08:00 EST'ye aldı. Böylece Simpsonlar, aynı saatte NBC'de yayımlanan ve dönemin bir numaralı şovu olan The Cosby Show'a rakip hâle geldi. Yaz boyunca birçok yeni satış yerleri, rakip zannedilen "Bill vs. Bart" hakkında öyküler yayımladı. "Bart Gets an F" (ikinci sezon, 1990), The Cosby Show'a karşı yayımlanan ilk bölümdü ve 18,5 izlenme oranı elde eden The Cosby Show'dan sonra sekizinci olarak daha düşük bir Nielsen Rating'i aldı. İzlenme oranı, evlerde açık olan televizyonlarında diziyi izleyenlerin sayısını göstermektedir fakat Nielsen Media Research, bölümün 33,6 milyon kişi tarafından seyredilerek aktüel izleyicilerde haftanın bir numaralı programı olduğunu tahmin etti. Aynı zamanda, Fox kanalının tarihindeki en çok izlenen bölümü oldu ve hâlâ, Simpsonlar'ın tüm bölümleri arasında en yüksek izlenme oranını elde eden bölümdür.
Simpsonlar, birçok eleştirmen tarafından övgü almakta ve eleştirmenler, diziyi "yayımlanan en saygısız ve en rahatsız etmekten çekinmeyen şov" olarak tanımlamaktadırlar. 1990'da, Entertainment Weekly'den Ken Tucker bir eleştirisinde, şovu "basit çizgi filmler gibi çizilmiş en karmakarışık Amerikan ailesi. Bu paradoks, milyonlarca kişiyi pazar akşamları üç büyük kanaldan uzaklaştırarak Simpsonlar'a konsantre olmasını sağlamaktadır." diye yorumladı. Tucker ayrıca şovu "popüler kültür fenomeni, bütün aileye hitap eden bir prime-time çizgi filmi" olarak tanımladı.
[değiştir] Uzun yayın başarıları
9 Şubat 1997'de, Simpsonlar, "The Itchy & Scratchy & Poochie Show" bölümüyle Birleşik Devletler'de en uzun süre yayımda olan prime time animasyon dizisi alanında Taş Devri'ni geçti. 2004 yılında, Simpsonlar, Birleşik Devletler'de en uzun süre yayımda olan sitcom (animasyon ya da canlı aksiyon) alanında The Adventures of Ozzie and Harriet (1952-1966) adlı şovun yerini aldı. 2009'da, Simpsonlar, 435 bölümlük The Adventures of Ozzie and Harriet'i geçti ve Guinness Dünya Rekorları tarafından tescillenen dünyanın en uzun süreli sitcomu dalında şu an dünya rekorunu elinde bulundurmaktadır. Ekim 2004'te, Scooby-Doo kısaca, en yüksek bölüm sayısına sahip Amerikan çizgi filmi alanında Simpsonlar'ı geçti. Fakat, kanal yöneticileri, 371 bölümlük Scooby-Doo'yu Nisan 2005'te tekrar yayımdan kaldırdılar ve Simpsonlar, on yedinci sezon sonunda 378 bölüm ile rekoru geri aldı. Mayıs 2007'de, Simpsonlar, on sekizinci sezon sonunda 400. bölüme ulaştı. Simpsonlar, Amerikan çizgi filmlerinde en fazla bölüm sayısı rekoruna sahip iken, diğer çizgi filmler Simpsonlar'ı geçti. Örneğin: Japon anime dizisi Sazae-san, 2,000 bölüme yaklaştı.
2007 yılı, Simpsonlar'ın yirminci yıl dönümü olarak belirlendi. Yirminci sezona (2008-2009) göre, dizi, en uzun süre yayımda olan Amerikan primetime televizyon dizisi alanında Gunsmoke ile eşit durumdadır. Fakat, Gunsmoke'un 635 olan bölüm sayısına Simpsonlar'ın normal yayın akışına göre yetişebilmesi ancak yirmi dokuzuncu sezonda gerçekleşebilir.
2009'da, Fox, "Best. 20 Years. Ever." sloganıyla Simpsonlar'ın prömiyerinin yirminci yıldönümünü tüm yıl kutlayacak. "Bart the Genius" bölümünün yayımlanmasıyla başlayan şovun yirminci yılı 14 Ocak 2010'da sona erecek. Bu kutlamaların bir parçası, şov için bir poster tasarlamayı amaçlayan "Unleash Your Yellow" yarışmasıdır. 26 Şubat 2009'da. Fox, şovu yeniledi ve şovu yirmi ikinci sezona kadar götürecek olan iki sezon için sipariş verdi.
[değiştir] Ödülleri
Simpsonlar, ilk yayımlandıkları günden itibaren 25 Primetime Emmy Ödülü , 26 Annie Ödülü ve bir Peabody Ödülü dahil olmak üzere onlarca ödül kazandı. 1998'de 20. yüzyılın sanat ve eğlence alanlarındaki mükemmel başarılarını kutlayan bir sayısında Time dergisi, Simpsonlar'ı, yüzyılın en iyi televizyon dizisi olarak adlandırdı. Aynı sayısında Time, Bart Simpson'ı, yüzyılın en nüfuzlu 100 kişisinin yer aldığı liste olan Time 100 listesine dahil etti. Bart, listede yer alan tek kurgusal karakterdi. 14 Ocak 2000'de, Simpsonlar, Hollywood Bulvarı'nda bir yıldız ile ödüllendirildi. Ayrıca 2000 yılında, Entertainment Weekly dergisi televizyon eleştirmeni Ken Tucker, Simpsonlar'ı, 1990lar'ın en iyi televizyon şovu olarak adlandırdı. Ayrıca, Birleşik Krallık'ta yayım yapan televizyon kanalı Channel 4'un izleyicileri, Simpsonlar'ı yapılan iki oylamada birinci yaptı: 2001'in En İyi 100 Çocuk Şovu ve 2005'in En İyi 100 Çizgi Filmi ; Homer Simpson da 2001'in En İyi 100 TV Karakteri dalında birinci sırada yer aldı. Homer ayrıca Entertainment Weekly'nin "En İyi 50 TV İkonu" listesinde dokuzuncu sırada yer aldı. 2002'de, Simpsonlar, TV Guide'ın Tüm Zamanların En İyi 50 TV Şovu'nda 8. olarak seçildi. 2007'de, TIME'ın "Tüm Zamanların En İyi 100 TV Şovu" listesinde yer aldı. 2008'de, Entertainment Weekly'nin "Son 25 Yılın En Zirvedeki 100 Şovu"nda ilk sırada yer aldı ve Empire, diziyi tüm zamanların en iyi televizyon şovu olarak adlandırdı.
[değiştir] Eleştiriler ve tartışmalar
Bart, yaramazlığından ötürü bir ceza almadığı isyankâr doğası ile bazı aileler ve muhafazakârlar tarafından çocuklar için kötü rol modeli olarak karakterize edildi. Okullarda eğitimciler, Bart'ın "başarısız olması ve bundan gurur duyması"ndaki tutumundan ve eğitimi hakkındaki olumsuz davranışından dolayı Bart'ın "öğrenmeye tehdit" olduğunu iddia ettiler. Başkaları, Bart'ı "bencil, agresif ve kötü ruhlu" olarak tanımladı. 1991'deki bir röportajında Bill Cosby, Bart'ı "kızgın, şaşkın, engellenmiş" olarak yorumlayarak Bart'ın çocuklar için kötü bir rol modeli olduğunu belirtti. Matt Groening cevap olarak şunları söyledi: "Bart'ı anlamak, peki. Çoğu insan, normal olmak için mücadele etmekte; o, normalin sıkıcı olduğunu düşünmekte ve diğerlerinin yapmaya cesaret etmeyi istedikleri şeyleri yapmakta." 27 Ocak 1998 tarihinde, sonraki ABD başkanı George H. W. Bush, "Biz, Amerikan ailesini Simpsonlar'dan daha çok Waltonlar'a benzeterek yükselteceğiz" dedi. Senaristler, üç gün sonra "Stark Raving Dad"in tekrarından önce yayımlanan bir bölümün kısa bir parçası şeklindeki kısımda Bart'a "Hey, biz aynen Waltonlar gibiyiz. Depression'a bir son için de dua ediyoruz." dedirterek bıyık altında gülen bir cevap verdiler.
Şovun çeşitli bölümleri, hararetli tartışmalara neden olmaktadır. Simpsonlar, "Bart vs. Australia" (altıncı sezon, 1995) bölümünde Avustralya'yı; "Blame it on Lisa" (on üçüncü sezon, 2002) bölümünde Brezilya'yı ziyaret etti ve her iki bölüm, ziyaret edilen ülkelerde olumsuz reaksiyonlar aldı ve hararetli tartışmalara yol açtı. Sonraki olayda, Rio de Janeiro'nun turist yönetim kurulu, FOX'u, bölümün şehri, sokak suçların olduğu, fare ve sıçanların istilasına uğradığı, gecekonduların ve adam kaçırmanın yaygın olduğunu bir yer olarak tasvir ettiğini iddia ederek yasal olarak tehdit etti. Matt Groening, The Critic'in çaprazlaması olan "A Star Is Burns" (altıncı sezon, 1995) bölümünün ateşli ve sözlü bir eleştirmeniydi. Bunun The Critic için sadece bir reklam olduğunu ve insanların yanlışlıkla şovu kendisiyle bağdaştırabileceğini düşündü. Bölümün yayımlanmasını engellemede başarısız olunca, jenerikteki adını kaldırdı ve endişelerini belirtti, James L. Brooks'u açıkça eleştirdi, bölümün Simpsonlar evrenini kirlettiğini söyledi. Brooks ise cevap olarak "Matt'e çok öfkeliyim, [...] fikrini açıklamasına izin verildi fakat bunu basında alenen yayımlamasıyla ileri gitti." dedi. "The Principal and the Pauper" (dokuzuncu sezon, 1999), Simpsonlar'ın en hararetli tartışmalara neden olan bölümlerinden biridir. Birçok hayran ve eleştirmen tarafından ilk sezondan beridir tekrarlanan bir karakter olan Müdür Seymour Skinner'in bir sahtekâr çıkması, olumsuz karşılandı. Bölüm, Matt Groening ve karaktere dublaj yapan Harry Shearer tarafından dan eleştiri aldı. 2001'de verdiği bir röportajindan Shearer, senaryoyu okuduktan sonra senaristlere şunu dedi: "Bu çok yanlış. Seyircinin sekiz ya da dokuz yıl boyunca yatırım yaptığı birini iyi bir neden olmadan çöpe atıyorsunuz. Bu keyfidir ve haksızlıktır, izleyiciye saygısızlıktır."
[değiştir] Kalitenin düşüşü hakkında eleştiriler
İlk Simpsonlar bölümleri, eleştirmen tarafındandan nüktedanlığı, realizmi ve zekasından dolayı övgü aldı. 1990'ların sonunda, şovun tonu ve vurgusu değişmeye başladı. Bazı eleştirmenler şovu "yorgun" olarak yorumlamaya başladı. 2000 yılı ile, uzun süredir dizinin takipçisi olan bazı hayranlar, şov ile hayal kırıklığına uğradılar ve deli dolu tuhaf davranışlardaki vurgunun bitişi olarak algıladıkları karakterden-yayımlanan konudan sapıldığına işaret ettiler. Yazar Douglas Coupland, "saçmalık" olarak dizideki kalitenin düşüşü iddialarını "Simpsonlar, on dört yılda topu düşürmediler; onu şimdi düşürmeleri zor görünüyor." diyerek yorum yaptı. Dokuzuncu sezonda on ikinci sezona kadar şovun yürütücüsü olan Mike Scully, eleştirilerin konusu oldu. Slate'den Chris Suellentrop "Scully'nin yönetimi altındaki Simpsonlar, iyi bir çizgi film oldu [...] Bölümler, eskiden Homer ile Marge, gün batımına doğru bisiklet sürerken biterdi, şimdi Homer, Marge'nin boynuna sakinleştirici bir dart atmasıyla bitmektedir. Şovun stili eğlenceli ama yıllardır insanın içine dokunmuyor." diye yazdı. 2007'de dizinin uzunluğunun başından sonuna kadar aynı kalitede nasıl sürdürüldüğü sorulduğunda, Scully şöyle cevap verdi: "Sizin kalite standartlarınızı düşürerek. Bir defa bunu yaparsanız sonsuza kadar ilerleyebilirsiniz."
2003 yılında, şovun 300. bölümü "Barting Over"ın kutlanmasıyla, USA Today, The Simpsons Archieve hayran sitesinin webmasterı tarafından seçilen en iyi on bölüm ile Simpsonlar'ın senaristleri tarafından seçilen en iyi 15 listesini içeren Simpsonlar ile ilişkili bir çift liste yayımladı. Hayran listesindeki en yeni bölüm 1997'de yayımlanan "Homer's Phobia" olurken, senaristlerin seçtiği en yeni bölüm 2000'de yayımlanan "Behind the Laughter" oldu. 2004 yılında, Harry Shearer, şovun kalitesindeki düşüşü olarak ne anladığı belirtti: "Son üç sezonu kötüler arasında sayıyorum dolayısı ile dördüncü sezon şimdi bana çok iyi görünüyor." Dan Castellaneta cevap olarak "Katılmıyorum [...] Bence Harry'nin yorumu, şovun ilk üç ya da dört sezonunda olduğu gibi değil biraz daha çılgın ya da delişmen olduğuna dairdir. Bence, canlı kalmak için [şov] organik olarak değişmektedir."
Simpsonlar, geniş bir izleyici kitlesi elde etmeyi ve yeni hayranlar oluşturmayı başardı. İlk sezon, Amerika Birleşik Devletleri'nde bölüm başına ortalama 13.4 milyon izleyiciye sahip olurken on dokuzuncu sezonun ortalaması 7.7 milyon izleyici oldu. Nisan 2006'daki bir röportajında Matt Groening, "Dürüst olmak gerekirse, ufukta bir son görmüyorum. Bence şovun finansal sorunlar yaşabileceği ihtimal fakat şimdilik sorun yok; şov, yaratıcı olarak, bence, olabileceğinden daha iyi. Animasyon, inanılmaz hayalperest ve detaylı; hikâyeler, önceden yapmadıklarımızı yapıyor. Bu nedenle vazgeçmek için hiç neden yok." dedi.
[değiştir] Diğer medya
[değiştir] Çizgi romanlar
Simpsonlar ile ilgili pek çok çizgi roman yıllarca yayımlandı. 1993'ten itibaren dokuz çizgi roman, Bongo Comics tarafından piyasaya çıkarıldı. İlk bant-karikatürler, şovun kardeş dergisi Simpsons Illustrated'te, 1991'deki Simpsonlar'a dayandı. Bant-karikatürler, popüler oldu ve dört farkı hikayeden oluşan Simpsons Comics and Stories başlıklı tek basımlık çizgi romanlar, dizinin hayranları için 1993 yılında yayımlandı. Ve buna bağlı olarak Simpsonlar'ın yaratıcısı Matt Groening ile arkadaşı Bill Morrison, Mike Rote, Steve Vance ve Cindy Vance, yayın şirketi Bongo Comics'i kurdular. Simpsons Comics'in sayıları, Bart Simpson's Threehouse of Horror ile Bart Simpson koleksiyonu hâline getirildi ve Birleşik Devletler'de, Harper Collins tarafından geleneksel karton kapaklı olarak tekrar basıldı.
[değiştir] Film
27 Temmuz 2007'de gösterime giren animasyon film Simpsonlar: Sinema Filmi, 20th Century Fox, Gracie Films ve Film Roman tarafından üretildi. Film, Simpsonlar'ın uzun süreli yapımcısı David Silverman tarafından yönetildi ve filmin senaryosu, Matt Groening, James L. Brooks, Al Jean, George Meyer, Mike Reiss, John Swartzwelder, Jon Vitti, David Mirkin, Mike Scully, Matt Selman ve Ian Maxtone-Graham gibi Simpsonlar'ın yazarlarından bir ekip tarafından yazıldı. Dizinin sona ermesinden sonra filmin prodüksiyonunun gerçekleşeceğine dair iddiaların var olmasına karşın dizinin yazımına devam edilirken filmin yapımı gerçekleşti. Uzun metrajlı olası Simpsonlar filminin tartışması, dizinin ilk sezonlarından itibaren gündemdeydi. James L. Brooks esasen "Kamp Krusty" adlı bölümün hikâyesini bir filme uygun olacağını düşünüyordu fakat senaryoyu, uzun metrajlı filme dönüştürmeye çalışırkenki zorluklarla karşı karşıya kaldı. Uzun bir süre boyunca uygun bir hikâyenin yokluğu ve senarist ekibinin tamamen meşgul oluşu gibi zorluklar nedeniyle proje iptal edildi.
[değiştir] Müzik
Dizide yer almış olan orijinal müzik koleksiyonları Songs in the Key of Springfield, Go Simpsonic with The Simpsons ve The Simpsons: Testify adlarında albüm olarak yayımlandı. Birçok şarkı, single ya da albüm yayını olarak kaydedildi ve şovda hiç yer almadı. The Simpsons Sing the Blues, eylül 1990 tarihinde piyasaya çıktı ve Billboard 200 listesinde 3 numaraya kadar yükselerek başarılı oldu ve Recording Industry Association of America tarafından 2x platin plak ile ödüllendirildi. Albümden çıkan ilk single, pop rap şarkısı "Do the Bartman", Nancy Cartwright tarafından yorumlandı ve 20 Kasım 1990'da piyasaya çıktı. Şarkı, tanıtım yazısında yer almasa da Michael Jackson tarafından yazıldı.
[değiştir] The Simpsons Ride
2007 yılında bir simülatör sürüş olan The Simpsons Ride'ın, Universal Studios Orlando ve Universal Studios Hollywood'da uygulanacağı resmî olarak açıklandı. 15 Mayıs 2008 tarihinde Florida'da ve 19 Mayıs 2008 tarihinde Hollywood'da resmen açıldı. Sürüşte, müşteriler, Palyaço Krusty tarafından inşa edilen Krustyland adındaki bir çizgi tema parkıyla tanıştırılmaktadır. Fakat Figüran Bob, Krusty ve Simpson ailesinden öç almak için hapishaneden kaçmaktadır. The Simpsons Ride, Simpsonlar'dan 24 düzenli karakteri içinde barındırdı ve Pamela Hayden, Russi Taylor ile Kelsey Grammer'in yanı sıra dizinin düzenli kast ekibi karakterlere ses verdiler. Harry Shearer, sürüşte yer almaya karar vermediği için Shearer'ın normalde dublaj yaptığı karakterlerin hiç birine burada dublaj yapılmadı.
[değiştir] Video oyunları
Video oyunu endüstrisi, Simpsonlar karakterlerini ve Springfield dünyasını oyunlara adapte etmede hızlı davrandı. İlk oyunlardan bazıları Konami'nin arcade oyunu The Simpsons (1991) ve Acclaim Entertainment'in The Simpsons: Bart vs. the Space Mutants (1991) oyunlarıdır. The Simpsons Road Rage (2001), The Simpsons Hit & Run (2003) ve The Simpsons Game (2007) ise modern video oyunlardır. İki Simpsonlar pinball makinesi üretildi: ilki kısaca ilk sezondan sonra oluşturuldu ve diğeri ise hâlâ satın alınabilmekte.
[değiştir] Ticari ürünler
Simpsonlar'ın popüler oluşu, diziyi bir milyon dolarlık ticaret endüstrisi hâline getirdi. Ailenin adı ve yardımcı karakterler, tişörtlerden posterlere kadar her şeyde yer aldı. Simpsonlar, What Would Homer Do? ile Simpsons Jeopardy gibi oyunların yanı sıra Clue, Scrabble, Monopoly, Operation ile The Game of Life gibi çok fazla bilinen oyunların özel basımlarına ilham verdi. İskambil ve The Simpsons Trading Card Game gibi birçok kart oyunu yayımlandı. Bölüm kılavuzu gibi pek çok resmî ya da gayri resmî Simpsonlar kitabı piyasaya sürüldü. Şovun çoğu bölümü, yıl bitimlerinde DVD ve VHS olarak yayımlandı. 2001 yılında ilk sezonun DVD'leri satışa çıktığında, Chapella's Show'un ilk sezonunun daha sonradan bu satışa yetişmesine rağmen, kısa sürede tarihteki en çok satan televizyon DVD'si oldu. Özellikle ilk sezondan on birinci sezona kadar olan sezonlar ABD'de (1. Bölge), Avrupa'da (2. Bölge) ve Avustralya, Yeni Zelanda ile Latin Amerika'da (4. Bölge) piyasaya çıktı.
2003 yılında, dünya genelinde yaklaşık 500 firma, Simpsonlar'daki karakterleri, kendi reklamında kullanmak için lisans aldı. Simpsonlar: Sinema Filmi'nin promosyonu olarak on iki 7-Eleven şubesi, Kwik-E-Mart'a dönüştürüldü ve Simpsonlar'la ilgili ürünleri sattı. Bunlar, "Buzz Cola", "Krusty-0" kahvaltılık yiyecek, yağda kızarmış şekerli pembe çörek ile "Squishees" gibi ürünlerdir.
9 Nisan 2009'da, Birleşik Devletler Posta Servisi, şovun yirminci yıl dönümünü kutlamak için Homer, Marge, Bart, Lisa ve Maggie'den oluşan 44 sentlik beş farklı posta serisini tanıttı. Simpsonlar, posta pulu üzerinde yer alan, yayımda olan ilk televizyon dizisi oldu. Posta pulları, Matt Groening tarafından tasarlandı, 7 Mayıs 2009'da satışa çıktı ve yaklaşık bir milyar bastırılacak.

Summary:
Simpsonlar ya da The Simpsons, Matt Groening tarafından Fox Broadcasting Company için yaratılan animasyon televizyon durum komedisidir. Dizi, Homer, Marge, Bart, Lisa ve Maggie'den oluşan orta sınıf bir Amerikan ailesinin satirik bir parodisidir. Şov, Springfield adlı kurgusal bir şehirde geçmekte ve Amerikan kültürünü, toplumunu, televizyonunu ve farklı insanlık hâllerini hicvetmektedir.
Aile, Groening tarafından prodüktör James L. Brooks ile önce bir dakikalık kısa animasyon serisi olarak tasarlandı. Groening, disfonksiyonel bir aile oluşturdu ve ailedeki karakterlere kendi ailesindeki üyelerin adını verirken, kendi adının yerine ise Bart adını kullandı. Kısa gösteriler, 19 Nisan 1987'de The Tracey Ullman Show'un bir parçası oldu. Üç sezon yayımlandıktan sonra skeç yarım saatlik prime time şovu olarak geliştirildi ve bir sezonda (1989-1990) İlk 30 reyting listesinde yer alan ilk Fox dizisi olarak kanalın ilk hitlerinden oldu.
17 Aralık 1989'daki ilk yayınlarından itibaren şovun 449 bölümü gösterildi ve yirmi birinci sezonu, 27 Eylül 2009'da yayımlanmaya başladı. Uzun metrajlı film olan The Simpsons Movie, 26 ile 27 Temmuz 2007 tarihlerinde dünya genelinde sinemalarda gösterildi ve dünya çapında 527 milyon dolarlık hasılat elde etti.
Simpsonlar, ilk yayımlandığı günden itibaren 25 Primetime Emmy Ödülü, 26 Annie Ödülü ve bir Peabody Ödülü dahil olmak üzere onlarca ödül kazandı. Time dergisinin 31 Aralık 1999 tarihli sayısında dizi, 20. yüzyılın en iyi televizyon dizisi olarak adlandırıldı ve 14 Ocak 2000'de Simpson ailesi, Hollywood Bulvarı'nda bir yıldız ile ödüllendirildi. Simpsonlar, en uzun süredir yayımda olan Amerikan sit-comu, en uzun süredir yayımda olan Amerikan animasyon programı ve 2009'da Gunsmoke'u geçerek en uzun süredir yayımda olan prime time eğlence dizisidir. Birçok yetişkin odaklı animasyon durum komedisi, Simpsonlar'ca etkilenirken, Homer'ın ünlemi "D'oh!", İngilizce sözlüğe eklendi.


[değiştir] Taksonomi
And kondoru Carl Linnaeus tarafından 1758 yılında Systema Naturae adlı eserinin onuncu basımında tanımlanmıştır ve hâlâ orijinal ikili adı olan Vultur gryphus 'u korumaktadır. And kondoru bulunduğu ülkeye göre Arjantin kondoru, Bolivya kondoru, Ekvador kondoru, Kolombiya kondoru, Peru kondoru ya da Şili kondoru olarak da adlandırılabilir. Cins ismi olarak kullanılan Vultur Latince "akbaba" anlamına gelen vultur ya da voltur sözcüklerinden alınmıştır. İkili ismi ise Yunanca γρυπός (grupós, "çengel burunlu") sözcüğünden gelir. Kondor adı ise Quechua cuntur sözcüğünden gelmiştir.
And kondorunun ve Yeni Dünya akbabalarının diğer altı türünün doğru taksonomik yeri henüz tam olarak belirlenememiştir. Görünüş olarak birbirlerine benzemelerine ve ekolojik olarak aynı görevlere sahip olmalarına rağmen Yeni Dünya ve Eski Dünya akbabaları dünyanın farklı bölgelerinde farklı atalardan evrime uğrayarak gelmişlerdir ve aralarında yakın bir bağ yoktur. Bu iki ailenin ne kadar farklı olduğu hâlâ tartışılmaktadır. Bazı otoritelerin ilk yorumları Yeni Dünya akbabalarının leyleklerle yakın akraba olduğu yönündeydi. Yakın zamanda ise otoriteler Eski Dünya akbabaları ile birlikte Gündüz yırtıcı kuşları takımında oldukları görüşünü paylaşmakta, ya da kendilerine ait olan Cathartiformes takımına sokmaktadırlar. Güney Amerika Sınıflandırma Komitesi Yeni Dünya akbabalarını Leyleksiler takımından çıkararak Incertae sedis yani belirsiz olarak sınıflandırdı ama Gündüz yırtıcı kuşlarına ya da Cathartiformes takımına alınabilmelerinin mümkün olduğunu belirtti.
And kondoru, Vultur cinsinde kabul edilen tek yaşayan türdür. Yoğun fosil kalıntılarından bilinen Kaliforniya kondorunun aksine And kondorunun günümüze kadar çok az fosili bulunmuştur. Plio-/Pleistosen döneminin Güney Amerika kondorlarının günümüzdeki türden çok farklı olmadığı belirlenmiştir. Ancak Bolivya'da Tarija ilinde Pliosen dönemi kalıntılarında bulunan görece küçük kemiklerin daha küçük bir alt türe ait olduğu sanılmaktadır, V. gryphus patruus.
[değiştir] Fiziksel özellikleri
Gagadan kuyruğa ortalama boyu Kaliforniya kondorundan yaklaşık beş�cm kısa olsa da And kondorunun 274 ile 310�cm arasındaki kanat genişliği daha büyüktür. Aynı zamanda daha ağırdır; erkekler 11 ile 15�kg'a, dişiler de 7,5 ile 11�kg'a ulaşırlar. Boyları 117 ile 135�cm arasında değişir. Ölçümler genellikle doğal hayatın dışında yetiştirilen kondorlardan alınmıştır.
Erişkin kuşların tüyleri siyahtır ancak boyunlarının alt kısmında çepeçevre beyaz tüylere ve özellikle de erkeklerin kanatlarında, ilk tüy dökmeye kadar tamamlanmayan geniş beyaz kuşaklar bulunur. Baş ve boyun kırmızı ve siyaha çalan kırmızı renktedir, çok az tüy bulunur. Baş ve boyun, kuş tarafından sürekli olarak temiz tutulur, kellikleri hijyen için uyum sağlamıştır, yüksek rakımlarda çıplak deri ultraviyole ışınlara ve dehidratasyona maruz kalarak sterilize olur. Başın üst kısmı düzdür. Erkeklerde başın ön kısmında kırmızı bir ibik bulunur, boyun derileri katlanarak sarkık bir gerdan oluşturur. Kuşun heyecan durumuna göre baş ve boyun derisi kızarır ve bu bireyler arasında iletişim için kullanılır. Genç kuşlar genel olarak grimsi kahverengidir, baş ve boyun derileri siyahımsı ve boyun tüyleri kahverengidir.
Orta parmakları oldukça uzundur ve arkaya dönük parmakları çok az gelişmiştir. Tüm parmakların pençeleri oldukça düz ve küttür. Ayaklar daha çok yürümek için uygundur ve Eski Dünya akbabalarının tersine silah olarak kullanmak ya da tutmak için uygun değildir. Gaga çengel şeklindedir ve çürüyen eti koparmak için uyum sağlamıştır. Erkeklerin gözbebekleri kahverengi, dişilerin ise koyu kırmızıdır. Gözkapaklarında kirpik yoktur. Yırtıcı kuşlar arasında genel olarak rastlananın tersine dişiler erkeklerden daha küçüktür.
[değiştir] Doğal yaşam alanları
And Kondoru Güney Amerika'da And Dağları'nda bulunur. Doğal yaşam alanı kuzeyde çok nadir olarak görüldüğü Venezuela ve Kolombiya'dan başlar, ve güneye doğru Ekvador, Peru, ile Şili'ye, Bolivya ve Batı Arjantin'den Tierra del Fuego'ya kadar iner. 19. yüzyılın başlarında And kondoru batı Venezuela'dan And Dağları boyunca Tierra del Fuego'ya kadar üremekteydi ancak insan varlığının etkisiyle bu alan oldukça daralmıştır. Doğal yaşam alanı 5.000 m. yükseltiye kadar açık düzlükler ve dağlık alanlardan oluşur. Genel olarak havadan aşağıdaki leşleri kolayca bulmasına olanak sağlayan görece açık, ağaçsız alanları tercih eder. Ara sıra Bolivya'nın doğusu ve Brezilya'nın güneybatısındaki alçak rakımlı alanlara, Şili ve Peru'daki alçak çöllüklere de iner, ve Patagonya'nın güney kayın ormanlarında da bulunur.
[değiştir] Ekoloji ve davranış
Büyük daireler çizerek uçan kondorun hareketleri dikkat çekecek kadar zariftir. Kanatları yatay olarak uzatılmış ve birincil tüyleri uçlarda yukarıya doğru kıvrılmış olarak süzülür. Geniş uçuş kaslarını tutacak geniş bir sternumunun olmaması And kondorunu fizyolojik olarak asıl süzülerek uçan bir kuş olarak tanımlar. Yerden kalkarken kanatlarını çırpar ama orta derece bir yüksekliğe geldiğinde nadiren kanat çırpar ve havada kalabilmek için termal akımlardan yararlanır. Charles Darwin, gözlemlediği kondorların yarım saat boyunca bir kere bile kanat çırpmadıklarını belirtir. Genel olarak, birkaç kanat çırpmayla uçuşa başlayabileceği yüksek yerlerde tünemeyi tercih eder. And kondorları genel olarak termal akımların bulunduğu kayalık yamaçların yakınlarında havada süzülürken görülür.
Diğer Yeni Dünya akbabalarında olduğu gibi And kondorları da sıradışı ürohidroz özelliğine sahiptir, yani dışkılarını ayaklarına boşaltarak evaporasyon yoluyla serinlerler. Bu alışkanlıklarından ötürü bacaklarında genellikle ürik asitin birikmesinden kaynaklanan beyazlıklar bulunur.
[değiştir] Beslenme
And kondoru leşçi bir kuştur, asıl olarak hayvan leşleri lie beslenir. Doğal ortamlarında büyük bölgelere sahiptirler, gün içinde leş bulabilmek için sıklıkla 200�km'den fazla bir mesafe katederler. İç bölgelerde ölü çiftlik hayvanları ile vahşi geyikler gibi büyük hayvan leşlerini tercih ederken, kıyılarda genel olarak karaya vuran ölü deniz memelileri ile beslenirler. Ayrıca daha küçük kuşların yuvalarına baskın düzenleyerek bunların yumurtaları ile de beslenirler. Kıyı bölgelerinde düzenli bir besin kaynağı bulunur ve özellikle bolluk olan bölgelerde bazı And kondorları besin arama bölgelerini kıyıda birkaç kilometre ile sınırlı tutar. Hayvan leşlerini ya yukarıdan görerek ya da kuzgun veya diğer akbabalar gibi diğer leşçileri izleyerek bulurlar. Yeni Dünya akbabalarının Cathartes türünden hindi akbabası, küçük sarı başlı akbaba, ya da büyük sarı başlı akbabayı takip ederek leşlere ulaşır. Cathartes cinsinden akbabalar, koku yolu ile, ölen hayvanların çürümesiyle oluşan etil merkaptan kokusunu izleyerek leşleri bulur. Bu küçük akbabalar, daha büyük olan kondorun yardımı olmadan büyük hayvanların sert derilerini parçalayamaz. Bu türler arasındaki işbirliği ortak bağımlılığın bir örneğidir. And kondorları doğal yaşam alanlarında ara sıra beslenirler, bazen birkaç gün besin almadan geçirebilirler. Besin bulduklarında ise bazen havalanamayacak kadar kilolarca et yerler. Ayak ve pençeleri, tutmak için uygun olmadığından yerde iken beslenmek zorundadırlar. Ortalıkta kaldığında hastalık kaynağı olabilecek olan leşlerden kurtulmayı sağladığı için, diğer leşçiler gibi ekosistem içinde önemli rol oynarlar.
[değiştir] Üreme
And kondorları cinsel olgunluğa beş ya da altı yaşından önce ulaşmaz. 50 yıldan fazla yaşayabilir ve ömür boyu aynı eşle çiftleşirler. Kur zamanı erkek kondorun boynu renk değiştirerek donuk kırmızıdan parlak sarıya dönüşür ve şişer. Erkek dişiye yaklaşırken boynunu dışarı uzatarak şişmiş boynunu ve göğüs lekesini ortaya çıkarır ve ıslık sesi çıkarır, daha sonra kanatlarını açarak dik durur ve dilini şaklatır. Diğer kur ritüelleri ıslık sesi çıkarma, kanatlar kısmen açık iken gıdaklayıp sıçramak ve dans etmek gibi eylemleri içerir. And kondoru tünemek ve kuluçkaya yatmak için 3.000 ile 5.000�m yükseklikleri tercih eder. Yumurtalar etrafına konmuş birkaç çalı çırpıdan oluşan yuvasını ulaşılması mümkün olmayan kaya yamaçlarının üzerine yapar. Ancak çok az yamaç bulunan Peru'nun kıyı bölgelerinde bazı yuvalar yalnızca tepelerin sırtlarında gölgeli kuytu yerlerde bulunur. Her iki yılda bir, Şubat ile Mart aylarında ağırlığı 280�g civarında ve boyutları 75 ile 100�mm arasında bir veya iki mavimsi beyaz yumurta yumurtlar. Anne ve baba tarafından kuluçkuya yatılır ve 54 ile 58�gün sonra yumurtalar çatlar ve yavrular çıkar. Eğer yumurta ya da yavru kaybolur ya da ölürse yerine başka bir yumurta yumurtlanır. Araştırmacılar ve yetiştiriciler bu özellikten yararlanarak genellikle ilk yumurtayı ayrı bakmak üzere uzaklaştırarak annenin ikinci bir yumurta yumurtlamasını sağlar ve üremeyi iki katına çıkarır.
Yavrular en az ebeveynleri kadar büyüyünceye kadar grimsi bir tüyle kaplıdır. Ancak altı aydan sonra uçabilecek konuma gelirler, ama iki yaşına kadar, yerlerine yeni yumurta yumurtlanana kadar, ebeveynleri ile aynı yuvada kalır ve avlanırlar. Geniş kondor grupları içinde çok iyi gelişmiş bir sosyal yapı vardır. Vücut lisanı, oyunlar ve kuş çığlıkları ile belirlenen bir hiyerarşiye sahiptirler.
[değiştir] İnsanlar ile ilişkileri
[değiştir] Korunma durumu
And kondoru IUCN tarafından yakın tehdit altında türler arasında sayılmaktadır. İlk olarak 1970 yılında ABD'nin tehlike altındaki türler listesine girmiştir, bu listeye doğal yaşama alanının tamamında ya da bir kısmında soyunun tükenmesi tehlikesi altındaki türler alınmaktaydı. Kondor popülasyonunun azalmasının sebepleri leş arama için kullandıkları bölgenin küçülmesi ve avcılar tarafından öldürülen hayvanlar nedeniyle oluşan ikincil zehirlenmedir. Asıl olarak doğal yaşama alanının kuzey bölgesinde tehdit altındadır ve son yıllarda popülasyonunun oldukça azaldığı Venezuela ve Kolombiya'da nadir olarak rastlanır. Çok az ölüm oranına ve dolayısıyla da düşük üreme oranına uyum sağladığından insanlar tarafından verilen zarara karşı oldukça duyarlıdır, bu zararın asıl kaynaklarından biri, kondorların sürü hayvanlarına saldırdığını iddia eden çiftçilerin verdiği zarardır. Doğa savunucuları tarafından uygulanan eğitim programlarıyla bu yanlış anlaşılmaların önüne geçilmeye çalışılmıştır. Kuzey Amerika'da hayvanat bahçelerinde büyütülen And kondorlarının popülasyonları artırmak için doğal hayata salınmaları programları, Arjantin, Venezuela ve Kolombiya'da uygulanmaktadır. Esaret altında yetiştirilen ilk And kondorları 1989'da doğal yaşam alanlarına salınmıştır. Kondorları büyütürken insan teması en az seviyede tutulmalıdır. Salındıkları zaman insanlardan korkmamalarına dolayısıyla da zarar görmelerine neden olacağından, insanlardan etkilenmemeleri için bebek kondorlar And kondorlarına benzeyen el kuklalarıyla beslenir. Kondorlar salınmadan önce kuş barınaklarında üç ay boyunca tutularak salınacakları çevreye uyum sağlamalarına dikkat edilir. Salınan kondorlar hareketlerini takip edebilmek ve hayatta kalıp kalmadıklarını anlamak amacıyla uyduyla izlenir.
Yakın akraba olan Kaliforniya kondorlarının doğal ortamda hiç kalmamasından sonra ABD Balık ve Vahşi Hayat Servisi'nin başlattığı bir deney sonucu Kaliforniya'da öncelikle And kondorları salındı. Bir Güney Amerika kuş türünü ABD'ye kazara sokmayı engellemek için yalnızca dişilerin salındığı bu deneyde başarılı olunduktan sonra tüm kuşlar geri toplandı ve Güney Amerika'da tekrar salındı. Bu deneyden sonra Kaliforniya kondoru da ABD'de doğal ortamlarına tekrar salınmaya başladı.
[değiştir] Kültürde oynadığı rol
And kondoru Arjantin, Bolivya, Ekvador, Kolombiya, Peru ve Şili'nin ulusal sembolüdür. Bolivya, Ekvador, Kolombiya ve Şili'nin ulusal kuşudur. Güney Amerika And Dağları bölgesinin folklor ve mitolojisinde oldukça önemli yer tutar. Kondorlar And sanatında yaklaşık MÖ 2500 yılından beri tasvir edilir, ve And bölgesine özgü dinlerin bir parçasıdır. And mitolojisinde, And kondoru güneş tanrısı ile bağdaştırılır ve yukarıdaki dünyanın hâkimi olduğuna inanılır. Birçok And kültüründe And kondoru bir kudret ve sağlık timsalidir. Kemikleriyle organlarının hastalıklara çare olduğuna inanılır ve bu nedenle bazen avcılar tarafından kemik ve organları için avlanırlar. Peru'da yapılan bir çeşit boğa güreşinde boğanın sırtına bir kondor bağlanır ve boğa güreşi esnasında kondor boğanın sırtını gagalar. Kondor genel olarak hayatta kalır ve salıverilir. Peru'da arranque del condor diye bilinen bir törende canlı bir kondor başaşağı asıldığı yerde önünden geçenler tarafından ölene kadar yumruklanır.
And kondoru birçok ülkenin posta pulunda da kullanılmıştır. Arjantin'de 1960'da, Bolivya'da 1985'de, Ekvador'da 1958'de, Kolombiya'da 1992'de, Peru'da 1973'de, Şili'de 2001'de ve Venezuela'da 2004'de pullarda yer almıştır. Ayrıca Kolombiya ve Şili'de madenî ve kâğıt paralarda da yer almıştır. Kondor, And Dağları'nın bir sembolü olarak, değişik And ülkelerinin ulusal armalarında da kondor bulunur.

Summary:
And kondoru (Vultur gryphus), Yeni Dünya akbabaları (Cathartidae) familyasından olan ve Vultur cinsindeki tek kuş türüdür. Güney Amerika'ya özgü olan bu yırtıcı kuş türü And Dağları'nda ve Büyük Okyanus kıyılarında bulunur. Batı Yarımküre'nin en büyük uçan kara kuşudur.
And kondoru, boynunun altında beyaz yaka tüyleri ve özellikle erkek kuşların kanatlarında beyaz lekeler bulunan büyük ve siyah bir akbabadır. Baş ve boyun hemen hemen tamamıyla tüysüz ve donuk kırmızı renktedir. Kuşun heyecan durumuna göre baş ve boyun parlak kırmızı renge dönüşebilir. Erkeklerin boynunda sarkık bir gerdan ve başın üst ön kısmında koyu kırmızı bir ibik bulunur. Yırtıcı kuşların çoğunun tersine erkek dişiden daha büyüktür.
Kondor, asıl olarak hayvan leşi ile beslenir, geyik ve sığır gibi büyük hayvan leşlerini tercih eder. Cinsel olgunluğa beş ile altı yaşında erişir ve genel olarak ulaşılmaz yamaçlarda 3.000 ile 5.000�m yükseltide yuva yapar. Normal olarak bir ya da iki yumurta yumurtlar. 50 yıla kadar varan ömrü ile dünyanın en uzun yaşayan kuşlarından biridir.
And kondoru Arjantin, Bolivya, Ekvador, Kolombiya, Peru ve Şili'nin ulusal sembolüdür. Güney Amerika And Dağları bölgesinin folklor ve mitolojisinde önemli rol oynar. And kondoru IUCN tarafından neredeyse tehdit altında türlerden sayılmaktadır. Doğal yaşama alanlarının azalması ve avcılar tarafından öldürülen hayvan leşlerinden kaynaklanan ikincil zehirlenmeler karşılaştığı tehditlerdir. Çeşitli ülkelerde doğal ortamı dışında üreme programları başlatılmıştır.


[değiştir] Konusu
Teksas'taki metruk bir yoldan Dallas'a doğru yol alan sarhoş iki genç, telefon ile DJ Stretch'in radyo programına katılırlar ve hattı meşgul ederler. Rick adlı genç yol boyunca 44 magnum marka silahı ile yol levhalarını kurşunlamaktadır. Ardından yolun karşı şeridinden kendilerine ters yönde bir arabanın geldiğini görürler ve arabalarıyla bu arabanın bulunduğu şeride girerek arabanın araziye sapmasına yol açarlar. Gençler akşam saatlerinde yolun sonuna geldiklerinde yeniden programa katılırlar. Burada gençlerin araziye saptırdıkları araba gençlerin bulunduğu arabanın önünü keser ve gençlerin arabasına paralel olacak şekilde tersten ilerler. Ardından arabadan Deri Surat kendi arabasının üzerine çıkarak motorlu testere ile gençlere saldırır. Rick silahı ile Deri Surat'a ateş etse de Deri Surat arabayı süren gencin kafasını kesmiştir ve araba kaza yapar. Telefonun diğer ucundaki Stretch, telefondan gelen çığlık ve testere seslerini bir kasede kaydeder.
Ertesi gün polisler ile eski Teksas Ranger'ı Lefty Enright (Dennis Hopper) da kazanın olduğu bölgeye gelir. Lefty, yeğenleri Sally Hardesty ve onun sakat kardeşi Franklin'nin kaybolmalarını son 14 yıldır araştırmaktadır. Yeğenlerinin kaybolmasının bu testere cinayetleri ile ilgisi olduğunu düşünmektedir. Stretch, Lefty'nin bu olayları incelediğini bildiği için testere ve çığlık seslerinin olduğu kasedi Lefty'e getirir. Lefty ise sorunu tek başına çözmek istiyodur. Ardından Stretch, L.G. McPeters—radyo istasyonun sahibi—ile Teksas-Oklahoma acı sos yarışmasına kayıt yapmaya gitmiştir. Yarışmada Drayton Sawyer adlı aşçı birinci olmuştur. Lefty ise katiller ile savaşmak için Cut-Rite Chain Saws adlı motorlu testere satan dükkâna gider ve bir büyük, iki küçük boy testere alır. Stretch, radyo istasyonuna döndüğünde burada Lefty'yi görür. Lefty, testere ve çığlık seslerinin olduğu ses kaydını radyo programında kendisi için yayınlamasını ister. Stretch onun bu isteğini yerine getirir.
Yarışmadan dönen Drayton Sawyer, kardeşlerinin işlediği cinayetin seslerinin radyoda yayınlandığı haberini alır. L.G. ise akşam saatlerinde radyo istasyonundan ayrılmıştır. Stretch radyo istasyonunda yalnız kaldığı bir sırada içeri birinin girdiğini fark eder. Bu kişi testere cinayetlerini işleyenlerden biri olan Chop Top'dur. Stretch, Deri Surat'ın ortaya çıkmasıyla kaçıp bir odaya girer ve kapıyı örter. Deri Surat yanlışlıkla testeresini Chop Top'un kafasına denk getirmiş ve kafa derisinin birazının sıyrılmasına neden olmuştur. L.G. geri döndüğünde burada yabancı bir arabanın olduğunu eder ve içeride Chop Top'un plakları kurcaladığını görür. Ardından Deri Surat, L.G.'ye saldırır ve Chop Top çekiç ile L.G.'nin kafasına defalarca vurarak onu bayıltır. Kapıyı testeresi ile kıramayan Deri Surat duvarı kırarak Stretch'i esir alır. Ama Stretch'e aşık olduğundan onu öldürmez. Chop Top ise Deri Surat'ın Stretch'i öldürdüğünü sanar. Deri Surat ve Chop Top, L.G.'yi arabalarına bindirerek buradan ayrılırlar. Stretch L.G.'yi kaçıran bu katilleri takip eder ve metruk bir lunaparka gelir. Burada kendisini bir arabanın kovaladığını sanar. Aslında bu kişini Lefty'dir. Bunu sonradan anlar ama bulunduğu alanın zeminin çökmesiyle aşağı düşer. Yamyam testereli ailenin yaşadığı yeraltı mezbahasına düşen Stretch'i ilk Deri Surat bulur. Deri Surat, Stretch'i etleri kestiği odaya bağlayarak onu ailesinden saklar. L.G. de buradadır ve ölmek üzeredir. L.G., Stretch'in bağlı olduğu ipi keserek kaçmasını sağlar ve ölür. Stretch'i ilk yakalayan Deri Surat olur ama bu sefer Chop Top ve Drayton Sawyer da Stretch'i bulurlar. Deri Surat'ın Stretch ile birlikte olmak istediğini ve Stretch'e aşık olduğunu anlayan Drayton, Stretch'i Büyük Baba'ya akşam yemeği olarak veremeyi planlamaktadır.
Lefty ise bu yeraltı kasabasında testereli aileyi aramaktadır. Burada gezerken yeğeni Franklin'in cesedine de rastlar. Akşam yemeğinde Büyük Baba'nın yemeği Stretch'dir. Bu durumdan Deri Surat hoşlanmasa da ailesine karşı çıkamaz. Büyük Baba, Chop Top ve Drayton tam Stretch'i öldürmeye çalıştıkları sırada Lefty gelir. Stretch'e işkence edildiğini görünce ilk olarak Drayton'nun bacaklarının arasını keser. Drayton masanın altına saklanır. Stretch kaçar. Chop Top Stretch'i yakalamak için onun arkasından gider. Deri Surat ise testeresini almıştır. Lefty ile Deri Surat, testereleri ile birbirine karşı savaşmaya başlar. Bu savaşın sonunda Lefty testeresini Deri Yüz'ün karnına saplayarak kazanır. Drayton ise artık yakalanacakları endişesinden dolayı el bombası ile yeraltı mezbahasını patlatır. Chop Top'dan kaçan Stretch lunaparka ait Matterhorn'un bir kopyası olan türbeye çıkar. Buraya çıkarken Chop Top, Stretch'e saldırır. Stretch burdaki Büyük Büyük Anne'nin testeresini alarak Chop Top'a saldırır. Chop Top patlamış yeraltı mezbahasına düşer. Stretch ise Deri Surat ilk filmdeki testere dansını yapar.
[değiştir] Yapımı
Tobe Hooper'ın çektiği orijinal Teksas Kasabı, Birleşik Devletler'de 1 Ekim 1974'de sinemalara girmiştir. Şiddet ögeleri içeren film bazı ülkelerde sansürlenmiş, bazı ülkelerde ise yasaklanmıştır. Tobe Hooper, 11 yıl süren davaların ardından filmin haklarını geri alabilmiştir. Böylece bir devam filminin yapımına başlayabilecektir. Ayrıca Tobe Hooper, Cannon Films adlı film şirketi ile bir kontrat imzalamıştır. Bu kontrata göre Tobe Hooper Cannon Films için 3 film çekecektir. Bu filmlerin ilki Lifeforce (1985) ve ikincisi Invaders from Mars (1986)'dır.
Kontratın üçüncü filmi olacak olan Katliam 'dan önce, Tobe Hooper ve Kim Henkel, orijinal filmin devamı olacak filmin adının Beyond The Valley Of The Texas Chainsaw Massacre yani Teksas Katliamı Vadisinin Ötesinde olmasını düşünmüşlerdir. Bu filmin tamamen yamyamlara ait bir kasabayı konu alması ve orijinal filmi hicveden Cehennem Oteli (1980)'ni hicvetmesi planlanmıştır. Fakat stüdyo senaryoda önemli değişikliklerin yapılmasını ve senaristin değiştirilmesini istemiştir. Böylece bu film iptal olmuştur.
Film için Tobe Hooper 4,700,000 dolarlık büyük bir bütçe ayırmıştır. Bu bütçeyi ise 1982 yılında çektiği, senaryosu Steven Spielberg'e ait olan Kötü Ruh (Poltergeist) filminden karşılamıştır.
Filmin çekim yeri için Teksas'ın Austin şehri seçilmiştir. Yönetmen Tobe Hooper da Austin şehrinin yerlilerindendir. Filmin çekimi için uygun yerleri Sjon Ueckert bulmuştur. Filmin başlıca çekim yeri Prairie Dell Lunaparkı'dır. Yeraltı kasabası için çekim yeri olan Prairie Dell Lunaparkı, Austin'in 35, 40 mil kuzeyindedir ve 1983-1984 yılları arası açılmıştır. Park kapandıktan sonra sadece film için kullanılmıştır. Film çekildikten sonra da park yıkılmıştır. Bugün Prairie Dell Lunaparkı'nın olduğu yerde Emerald Lake RV Park vardır. Filmin çekim yerlerinden başka biri filmdeki "Cut-Rite Chain Saws" adlı motorlu testere satan dükkândır. Burası Austin şehir merkezinde Mopac, 5. Caddededir. 2005 yılında bu dükkân satılmıştır. Bugün bu dükkânın orijinal yerinde Mean Eyed Cat adlı bar bulunmaktadır.
Deri Surat adlı karakterin taktığı maskeyi makyaj uzmanı olan John Vulich tasarlamıştır. Filmin çekimine 5 Mayıs 1986 tarihinde başlanmıştır. 4 Temmuz 1986 tarihinde filmin çekimi bitmiştir. Film için hazırlanan ve üzerinde Sawyer Ailesi'nin bulunduğu poster 1985 tarihli Kahvaltı Kulübü (The Breakfast Clup) adlı filminin posterinden esinlenilerek hazırlanmıştır.
[değiştir] Senaryo
Devam filmi olarak çekilmesi düşünülen Teksas Katliamı Vadisinin Ötesinde, yamyamlara ait bir kasabayı ve ilk filmin esas kızı Sally Hardesty'nin yattığı akıl hastanesinden taburcu olup arkadaşları ile yamyam aileyi bulmak için Teksas'a geri dönmesini konu alacaktır. Bu filmin iptal edilmesinin ardından yönetmen Tobe Hooper, 1985 yılının Noel'inde, eski karısı ve oğlu Invaders from Mars 'da oynayan ve kendisi de Paris, Texas filminin senaristi olan L.M. Kit Carson'a yakınlaşmaya başlamıştır.
Carson ilk senaryoyu 7 Mart 1986 tarihinde tamamlamıştır. Bu orijinal senaryoda Chop Top yerine ilk filmdeki Otostopçu vardır. Bu karakter kafasında metal bir plaka olacak şekilde tekrar tasarlanmış ve Plaka kafa adı verilmiştir. Büyük Baba karakteri ise bu senaryoda ölü olup cansız vücudunu Otostopçu yanında taşıyordur. Otostopçu karakteri için Edwin Neal ile anlaşılamayınca senaryoda değişiklikler yapılarak Otostopçu yerine Chop Top karakteri tasarlanmış, Büyük Baba'nın eski rolü de Otostopçu'ya verilmiştir. Ayrıca ilk defa bu filmde, ilk filmde Jim Siedow'un canlandırdığı Yaşlı Adam ve Gunner Hansen'in canlandırdığı Deri Surat lakaplı karakterin gerçek adından bahsedilmiştir. Senaryodaki bazı kısımlar da filme alınmamıştır.
Yazar Jeffrey Niesel, Sapık (1960), Katliam ve Kuzuların Sessizliği (1991) gibi seri katil Ed Gein'in yaşamını kaynak alan filmlerde görülen tahnit yani hayvan doldurma sanatı (yalnızca hayvan ya da insan derisini putlaştırmak değil, aynı zamanda canlılar ve ölüler arasındaki farklılıkları soyutlaştıran tüm yöntemlerin uygulanması) güzellik, ataerkillik ve tüketim kültürü vahşetini öne çıkarmakta ve günlük yaşamda karşılaşılan vahşeti yansıtmakta olduğunu ve katillerin günlük yaşam deneyimlerini mantık sınırlarının ötesine taşıdıklarını savunduğunu söylemektedir.
İlk film olan Teksas Kasabı, tür olarak bir korku filmidir. Katliam ise tür olarak bir kara mizahdır. Yönetmen Tobe Hooper ve senarist L.M. Kit Carson filmin konusuna komedi de katmışlardır. Yapımcı firma Cannon Films, film çekilmeden önce çekilecek filmin sadece bir dehşet filmi olmasını istemiştir. Filmin kara mizah olması ile ilgili Caroline Williams O bir komedi, inanılmaz bir kara mizah. demiştir. Filmin sloganı şudur; Sessizliğin on senesinden sonra... Vızıltı geri döndü. Serinin diğer filmleri gibi bu filminde başlangıcında filmin özeti yer almaktadır.
[değiştir] Kadro
Jim Siedow, önceki filmde de yer alan tek aktördür. Filmdeki Stretch rolü ile Yaratık, Cadılar Bayramı, Çığlık, 13. Cuma, Elm Sokağı Kabusu serilerinde de olan Final girl yani katilden kurtulan filmin esas kızını canlandıran Caroline Williams, film görüşmeleri için çağırıldığında Dallas'da çalışmaktadır. Yapımcılar bu baş rol için Williams ile anlaşmıştır. Ayrıca Williams, ilk filmi ilk defa 1974 yılında Austin'deki bir futbol partisinde izlemiştir. Sight and Sound adlı dergide, eleştirmen Kim Newman, 1 Kasım 2001 tarihinde Caroline Williams hakkında, "...Caroline Williams, Stretch rolünde galip gelen bir kadın kahraman." demiştir. Williams, ikisi de Deri Surat karakterini canlandıran iki aktör ile çalışmanın filmin en güzel yanı olduğunu söylemiştir. Fakat Cannon'un Hooper'ı zorlamasından ve senaryodaki bazı kısımların filme alınmamasından hoşlanmadığını ve bunun kalp kırıcı olduğunu belirtmiştir.
Deri Surat rolü için ilk filmde de aynı karakteri canlandıran Gunner Hansen düşünülmüştür. Filmin casting acentesi Pat Orseth, Hansen'e haftalık 1,256 dolar teklif etmiştir. Para konusunda anlaşılamadığından rol, ilk filmin bir hayranı olan Bill Johnson'a gitmiştir. Buna ilaveten dublör Robert Elmore da, filmin belirli bir kısmında Deri Surat karakterini canlandırmıştır. Johnson'ın acentesi Deri Surat'ı canlandıracak kişinin Harvey Comics'in bir karakteri olan Baby Huey 'e benzemesi gerektiğini söylemiştir. Johnson, boyunun Hansen kadar uzun olmadığını fakat bunun fazla önemli olmadığını belirtmiştir. Ayrıca Hansen, Deri Surat rolünü canlandırmak için oynayacağı filmin senaryosunun da iyi olması gerektiğini söylemiştir. Bill Johnson'a 1994 tarihli serinin dördüncü filmi The Return of the Texas Chainsaw Massacre 'da Deri Surat rolü teklif edilmiş ama Robert Jacks ile anlaşılmıştır.
L.M. Kit Carson'un yazdığı orijinal senaryoda Otostopçu karakteri kafasında plaka bulunarak bu filmde tekrar yer alıyordur. Fakat Edwin Neal ile anlaşılamayınca senaryoda değişiklik olmuştur. Yönetmen Tobe Hooper, yeni senaryodaki Chop Top karakteri için Teksas Katliamı hayranları tarafından çekilen The Texas Chain Saw Manicure adlı orijinal filmin parodisinde Otostopçu rolünü canlandıran Bill Moseley'i uygun görmüş ve Bill Moseley ile anlaşmaya varılmıştır. Chop Top rolü, Moseley'in ilk büyük rolüdür. Yine bu yeni senaryoda canlı olmasına karar verilen Büyük Baba rolü için Ken Evert ile anlaşılmıştır.
Lefty rolü için Dennis Hopper ile anlaşılmıştır. Filmde L.G. McPeters rolünü canlandıran Lou Perryman ise orijinal film olan Teksas Kasabı'nın çekimlerinde kamera asistanı olarak görev almıştır. Johnson, Perryman'ı Katliam filminden önce de tanıyordur. İki aktör de 1980 tarihli Fast Money filminde oynamıştır. Fakat ilk tanışmaları bu filmde olmamıştır.
[değiştir] Oyuncu kadrosu
[değiştir] Çekim
Film, Cannon'un 1986 yılında çektiği 43 filmden biridir. Filmin yönetmeni, ilk filmin de yönetmeni olan Tobe Hooper'dır. John Moio ve Newt Arnold da filmde ikinci yönetmen olarak görev almıştır. Filmin çekimlerine 5 Mayıs 1986 tarihinde Cut-Rite Chain Saws adlı dükkanda başlanmıştır. Çekim yeri ise Teksas'ın Austin şehridir. Ekip, Prairie Dell Lunaparkı'nda yapılan çekimlerde sıcaklık nedeniyle zorlanmıştır. Film çekimleri sırasında yönetmen Tobe Hooper ve Johnson zatürree hastalığına yakalanmıştır. 17 Mayıs günü Dennis Hopper'ın doğum günü olduğu için ekip, o gün ikindi vaktinde Dennis Hopper'ın doğum gününü kutlamıştır. Düello sahnesi ise pahalıya mal olmuştur. Deri Yüz'ün karındaki testere sahnesi kafanın içinden geçen ok hilesi ile yapılmıştır. Bu testerenin ağzı U biçmindedir ve orta bölümü bele dolanabiliyordur. Bu bölümün beden üzerinde kalmasını sağlamak amacıyla orta bölüm bir kayışla tutturulmuştur. Testerenin U biçimli bölümünü sarmalayan ince ve uzun çelik kablolar da boru biçimindeki çelik levhalardan üretilmiştir. Testerenin ön ve arka bölümleri (testerenin parlayan yassı bölümleri) de bir testere döngüsünün içinde yer alıyordur. Böylece, döngü içindeki her testerenin ön ve arka bölümü bir zincir oluşturmuştur. Ön ve arka bölümler ise U biçimindeki çelik levhalarla bağlanmıştır. Bu levhalar arasında yer alan kablo ise zincirin ön ve arka döngülerinin eşgüdümünü sağlıyordur. Zincirin ön ve arka bölümleri bu kablo tarafından taşınmaktaydı ve bu Bubba'nın bedeninde görülmektedir. Johnson, bir elektrik motoru tarafından işletilen bu sistem sistem için Bir büyücünün malzeme çantasından çıkmış gibiydi demiştir.
Yönetmen Tobe Hooper filmde cameo olarak rol almıştır. Filmin çekimlerinde de bazı hatalar yapılmıştır. Filmin sonundaki dövüş sahnesinde bir ekip üyesinin yanlışlıkla eli gözükmüştür ve yine bu sahnede Lefty ve Deri Surat'ın testereleri çalışmamakta sadece testerelerden çalışıyor gibi ses ve duman çıkmaktadır. Yine bu sahnede Deri Surat'un saldırısı ile masanın üstüne düşen Lefty beraberinde Drayton Sawyer'ın Teksas-Oklahoma acı sos yarışmasında kazandığı ödülü de düşürmüştür. Hemen ardından bu ödül yine masanın üzerinde durmaktadır. Filmin sonunda Stretch, Büyük Büyük Anne'nin elindeki testereyi alarak Chop Top'u yaralar. Yine bu testere de çalışmamaktadır. Radyo İstasyonu'nda Chop Top'un yere attığı lamba da daha sonra yerde bulunmamaktadır. Teksas yolunda Buzz'ın kafası kesildikten sonra yüzü kanlanır. Bir kaç saniye sonra Buzz'ın yüzündeki kan azalmıştır. Filmde, ilk filmdeki cinayetlerin bazı sanelerde 12, bazı sanelerde 13 ve bazı sanelerde 14 yıl önce işlendiği söylenmektedir.
Filmde, Teksas yolunda öldürülen gençlerin arabası için 1981 Mercedes-Benz 380SL marka araç kullanılmıştır. Teksas yolundaki cinayet için gelen polislerin arabaları için 1983 Buick Skylark, 1982 Ford F-Series ve 1985 Ford LTD marka araçlar kullanılmıştır. Deri Surat'ın bulunduğu araba için 1985 Chevrolet C-10, Lefty Enright'ın arabası için 1983 Ford LTD, Drayton Sawyer'ın arabası Grumman-Olson Kurbmaster marka araç kullanılmıştır. Ayrıca filmde 1959 Edsel Ranger marka araç da kullanılmıştır. Filmin çekiminde 35 mm film kullanılmıştır. Film, Ultra Stereo ile kaydedilmiştir.
[değiştir] Müzik
İlk filmin müziklerini Wayne Bell ve Tobe Hooper hazırlamıştır. Katliam'ın film müziklerini ise Tobe Hooper ve Jerry Lambert hazırlamıştır. Filmin açılış müziği Tobe Hooper ve Jerry Lambert'in hazırladığı müziktir. Danny Elfman film için bir müzik tedarik etmiştir. Bu müzik Oingo Boingo grubunun 28 Ekim 1985 tarihinde çıkan "Dead Man's Party" isimli albümündeki "No One Lives Forever" adlı parçadır. Elfman, bu müziğin sözlerini yazmıştır.
1986 yılında filmin müzikleri Kanada, Birleşik Krallık ve Hollanda'da müzik kasedi halinde satılmıştır. Bu albümde Oingo Boingo grubunun "No One Lives Forever" adlı parçası da bulunmaktadır. Timbuk3 grubunun 1986 tarihinde çıkan "Greetings from Timbuk 3" adlı parçadaki "Life is Hard" parçası ve "Shame On You" parçası filmin soundtrack albümünde yer almıştır. "Shame On You" adlı parça filmin başlangıcında çalınan müziklerden biridir. Filmin soundtrack albümünde yer alan parçalar şunlardır;
[değiştir] Yayın
[değiştir] Gösterim
Film ilk olarak 22 Ağustos 1986 tarihinde ABD'de vizyona girmiştir. 4,700,000 dolarlık bir bütçe ile çekilen film açılış haftası ABD'de 1474 gösterim ile 2,822,439 dolar ve toplamda 8,025,872 dolar hasılat yapmıştır. Film, gişe başarısında diğer Teksas Katliamı filmlerine arasında 4. olmuştur. Film Türkiye'de ise Katliam adıyla Şubat 1988'de Film Pop Filmcilik tarafından yayınlamıştır. Film için özel el çizimi bir poster hazırlanmıştır. Bu poster Can Ofset tarafından basılmıştır. Cannon Films film için özel bir fragman da hazırlamıştır. Bu fragmanda filmden sahnelerde yer almaktadır. Fragmandaki sözler şöyledir;
1986 yılında Katalonya Uluslar Arası Film Festivalinde Caroline Williams, Vanita "Stretch" Brock rolüyle en iyi aktris ödülü almıştır. Film, 1989 yılında Portekiz'de düzenlenen Fantasporto Uluslar Arası Fantezi Film Festivalinde, en iyi filme aday gösterilmiştir. 1987 yılında da Fransa'da düzenlenen Avoriaz Fantastik Film Festivali'ne katılmıştır.
[değiştir] Ev sineması
Film sinemalardan sonra VHS kasedi olarak yayınlanmıştır. Anchor Bay Entertainment Inc. 30 Ekim 1996 tarihinde, MGM Home Entertainment 1 Eylül 1998'de filmin VHS'sini yayınlamıştır. Bunun dışında Condor Video, Fusion Video, Image Entertainment, HBO Home Video, Media Home Entertainment, Video Treasures ve Movies Unlimited gibi şirketler de filmi VHS formatında yayınlamıştır. Arjantin'de filmin VHS'sini Transmundo Home Video, Masacre En El Infierno yani Cehennem'de Katliam adı ile yayınlamıştır. Türkiye'de de filmin VHS kasedi Video Market Şirketi tarafından Teksas Kasabı 2 adıyla yayınlanmıştır. 1 Ağustos 2000 tarihinde de Metro-Goldwyn-Mayer filmin DVD'si yayınlamıştır.
10 Ekim 2006 tarihinde The Gruesome Edition (Ürükütücü Yayın) alt başlığıyla Metro-Goldwyn-Mayer filmin DVD'sini yayınlamıştır. Bu DVD'de; orijinal filmin yönetmeni Tobe Hooper'ın ve Texas Chainsaw Massacre: The Shocking Truth'nun yönetmeni David Gregory'nin film hakkındaki sesli yorumları, Bill Moseley, Caroline Williams ve Tom Savini'nin sesli yorumları, kesilmiş ve yayından kaldırılmış sahneler, 6 adet tanıtım fotoğrafları galerisi yer almaktadır.
Türkiye'de 21 Kasım 2007 tarihinde Tiglon, filmi Teksas Katliamı 2 adıyla DVD ve VCD'sini yayınlamıştır. Bu DVD ve VCD kapaklarında filmin özeti şöyledir;
Gentle Giant Ltd. firması Katliam için Chop Top'un büstünü üretmiştir. Bu büstün uzunluğu 7,25 inçdir. Ayrıca yine aynı firma Teksas Katliamı 2 için Deri Surat'ın da bir büstünü üretmiştir. Bu büstün de uzunluğu 8 inçdir.
Mezco Toyz, Katliam için Chop Top ve Deri Surat'ın figürlerini üretmiştir. Chop Top'un yanında Otostopçu'nun kukla hali, yedek eller, Chop Top için diğer bir kafa ve bir radyo mevcuttur. Mezco Toyz'un Katliam için ürettiği Deri Surat figürünün yanında bir adet testere, el testeresi, satır ve Deri Surat'ın Vanita'ya taktığı L.G. McPeters'in yüzünün derisinden yapılma maske mevcuttur. Ayrıca 2008 yılında Sideshow Collectibles Katliam için Deri Surat'ın figürünü üretmiştir. Bu figürde sadece Deri Surat ve testeresi vardır. 2007 tarihinde iki çeşit Deri Surat büstü de piyasaya sunulmuştur.
[değiştir] Karşılama
[değiştir] Yorumlar
Film Almanya, Singapur, Norveç, İsveç ve Avusturalya gibi ülkelerde yasaklanmıştır. Arjantin, Fransa, Hollanda, Kanada, Türkiye ve Danimarka gibi ülkelerde 16 yaş ve üzeri ile yayınlanmış, Birleşik Krallık, Finlandiya, Yeni Zelanda ve Şili gibi ülkelerde ise 18 yaş ve üzeri ile yayınlanmış ABD'de ise yaş sınırı olmadan yayınlanmıştır. Film, Avusturalya'da 20 yıl yasaklanmıştır. 2006 yılında film yeniden gözden geçirilmiş ve ardından ülkede DVD halinde yayınlanmıştır. Türkiye'de 21 Kasım 2007 tarihinde Tiglon filmi Teksas Katliamı 2 adıla DVD ve VCD'sini yayınladığında film 13 yaş ve üzeri uyarısı ile yayınlanmıştır. Film genellikle sansürlenmiş hali ile yayınlanmıştır.
ABD'de yayınlanan korku filmi dergisi Fangoria'nın 57. sayısında, yine ABD'de yayınlanan HorrorHound dergisinin 2006 tarihli 3. sayısında ve Fransa'da yayınlanan Toxic Magazine dergisinin 1 Eylül 1989 tarihli sayısında Katliam'daki Deri Surat kapak resmi olmuştur. Bu dergilerde film hakkında yazılar mevcuttur.
Variety gazetesinde, eleştirmen Jagr., 20 Ağustos 1986 tarihinde film hakkında "...Korkunç ve neşeli bir hayal gücü. Yönetmen Tobe Hooper en iyi bildiği Teksas şehrine geri dönüyor ve geride kalan, hâlâ keşfedilmeyi bekleyen heyecan ve ürperti verici şeyler olduğunu kanıtlıyor." demiştir. Los Angeles Times gazetesinde bir eleştirmen 23 Ağustos 1986 tarihinde "Bu tam da adrese teslim bir korku filmi... bir de biraz... öyle bir tarz ve enerjiyle çekilmiş ki, öyle ateşli buluşlara, öyle anarşik ve çılgıncasına saygısız taşlamalara sahip ki, seyirciyi neredeyse koltuğundan fırlamaya zorluyor" diyerek filmi övmüştür. Eleştirmen Peter Bradshaw film hakkında "Çok rahatsız edici, heyecanlı ve şoke edici bir film; korku ve kara mizahın kusursuz bir derlemesi. Birinci filmden sonra serileşen ve gidilmesi gereken bir film." demiştir.
IMDB sitesinin yaptığı en iyi 50 korku filmi oylamasında film yer almamaktadır. IMDB sitesindeki oylamada 5,0 puan alarak Teksas Katliamı filmleri arasında en başarılı 4. film olmuştur. RottenTomatoes.com adlı sitede film�%42 puan alarak Teksas Katliamı filmleri arasında en başarılı 2. film olmuştur. Film, Allmovie sitesinde ise�%60 puan alarak Teksas Katliamı filmleri arasında en başarılı 2. film olmuştur.
Filmin bütçesi orijinal filmin bütçesinden fazla olmasına rağmen film orijinali kadar başarılı olamamıştır. Film, orijinal filmin konusundan uzaklaştığı ve bir kara mizah filmi olduğu için eleştirmenler tarafından orijinalinden kötü kabul edilmiştir. Katliam filminin parodileri mevcutken bu film ilk film olan Teksas Kasabı'nın bir parodisi sayılmaktadır.
[değiştir] Etkileri
David Zucker'in yönettiği, 2003, ABD yapımı bir komedi filmi olan Korkunç Bir Film 3, Halka, Matrix, The Matrix Reloaded ve Katliam gibi birçok filmin parodisidir. Korkunç Bir Film 3'deki karakterlerden biri olan Tabitha, Halka filmindeki Samara karakterinin aynısı olup bir parodi karakterdir. Korkunç Bir Film 3'deki Tabitha adlı karakter, Katliam'daki Deri Surat gibi eline geçen testereyi başının üzerinde sallamıştır. Ardından testereyi Cindy Campbell'a karşı kullanmıştır. Cindy Campbell da buna karşılık eline testereye benzer bir alet almıştır. Cindy Campbell ile Tabitha'nın testere düellosu yapacakları sırada, Cindy Campbell eline aldığı bu aletin testere olmadığını fark eder. Bu olay da Katliam'daki Lefty, Deri Surat testere savaşına benzemektedir.
Fred Olen Ray'ın yönettiği, 1988, ABD yapımı bir B filmi olan Hollywood Chainsaw Hookers (Hollywood Testere Fahişeleri), bir parodidir. Bu filmde fahişlerin yaptığı testere düellosu, Katliam'daki Lefty, Deri Surat testere düellosuna benzemektedir. Ayrıca filmde, orijinal film olan Teksas Kasabı'nda Deri Surat rolünü canlandıran Gunner Hansen rol almıştır.
Katliam filminin devamı olan Jeff Burr'un yönettiği Meşin Surat filminde, Katliam filmindeki Caroline Williams cameo olarak rol almıştır. Bu filmin yönetmeni Jeff Burr, Williams ile Üvey Baba 2 filminde birlikte çalıştığı için bu rolü ona verdiğini söylemiştir. Meşin Surat'da, Katliam filminde Jim Siedow'un canlandırdığı Drayton Sawyer adlı karakterin söylediği Testere Ailedir. sözü söylenmekte ve Deri Surat adlı karakterin testeresinin üzerinde yazmaktadır.
2000 yılında Tobe Hooper'ın oğlu William Hooper tarafından Hepsi Amerikan Katliamı' adlı film çekilmiştir. Bu film, serinin ilk filmine ve Katliam'a devam niteliğinde olup, Chop Top'un tutuklandıktan sonra psikiyatri hastalarına özel olan hasteneye yatırılmasını konu alır. Primus grubunun 1991 yılında çıkardığı Jerry Was a Race Car Driver adlı teklisinde Chop Top'un söylediği Köpek avlayacak! sözü söylenmektedir.

Summary:
Katliam , (İngilizce özgün adı: The Texas Chainsaw Massacre Part 2; telaffuz: ði ˈtɛk.səz 'ʧeɪnˌsɑʊ ˈmæs.ə.kə(ɹ) pɑɹt tu, Türkçesi Teksas Elektrikli Testere Katliamı Bölüm 2) 1986 tarihli ABD yapımı geniş bütçeli korku filmidir. Serinin ikinci filmi olup ilk filmin devamı niteliğindedir. Bir Cannon Films yapımı olan filmin yönetmeni, ilk filmin de yönetmeni olan Tobe Hooper'dır. Senaristliğini L.M. Kit Carson üstlenmiştir. Özel efektler ise Tom Savini tarafından yapılmıştır. Oskarlı aktör Dennis Hopper filmde "Lefty" rolünü canlandırmıştır. Bunun dışında filmde Caroline Williams, Jim Siedow, Bill Johnson ve Bill Moseley gibi oyuncular yer almaktadır.
Film, ilk filmde de yeralan Teksaslı yamyam aile Sawyerların hikayesini ve filmin esas kızı olan yerel bir kadın DJ Stretch 'i konu almaktadır. Kasaba ahalisi bu yamyam ailenin ürünü olan insan etinden yapılma çili adlı yemeği tüketmekte ve farkında olmadan büyük bir yamyamlık olayına karışmaktadır. Kasabada meşhur olan bu yemeğe et tedarik etmek için aile üyelerinden Deri Surat lakaplı kimse ile abisi Chop Top tarafından testereli cinayetler tekrar görünmeye başlar. Bu sırada Lefty isimli biri önceden kendi yeğenlerini de öldüren bu aileden öç almak için kasabaya gelir ve Stretch yüzünden kendini aileye karşı bir savaşın ortasında bulur. Filmin ikinci yarısı Stretch, Lefty ve aile arasında olan olaylarla geçer.
Film Kurt Adam Londra'da filmi gibi korku ve şiddet içermesine rağmen komedi unsurları da içerir. Bu yüzden bir kara mizah filmidir. Sinema yazarı Ali Murat Güven, filmi en iyi 10 B filmi listesinin son sırasında değerlendirmiştir. Ayrıca filmin teenslasher türünün en kayda değer örneklerinden biri olduğunu söylemiştir.