[edytuj] Obserwacje
Kilka najjaśniejszych obszarów H II można zobaczyć gołym okiem, jednakże wydaje się, że żaden nie został dostrzeżony do czasu pojawienia się teleskopów we wczesnych latach XVII wieku. Nawet Galileusz nie zauważył mgławicy Oriona, gdy pierwszy raz obserwował w niej gromadę gwiazd (wcześniej skatalogowaną jako pojedyncza gwiazda θ Oriona przez Johanna Bayera). Francuskiemu obserwatorowi Nicolas-Claude Fabri de Peiresc przypisuje się odkrycie Mgławicy Oriona w 1610 roku. Od czasów tej wczesnej obserwacji, odkryto wiele obszarów H�II w Naszej Galaktyce, a także innych galaktykach.
William Herschel obserwował Mgławicę Oriona w 1774 roku i opisał ją jako "nieukształtowaną, ognistą mgiełkę, chaotyczny materiał dla przyszłych słońc". Potwierdzenie tej hipotezy musiało czekać kolejne 100 lat, gdy William Huggins (przy udziale żony, Mary Huggins) użył spektroskopu do obserwacji różnych mgławic. Niektóre, takie jak Galaktyka Andromedy posiadały widma bardzo podobne do widm gwiazd i okazały się (później) być galaktykami, składającymi się z setek milionów pojedynczych gwiazd. Inne wyglądały zupełnie inaczej niż silne kontinuum z nałożonymi liniami absorpcyjnymi – Mgławica Oriona i inne podobne obiekty posiadały niewielką liczbę linii emisyjnych . Najjaśniejszą była linia na długości fali 500,7�nm, która nie odnosiła się do linii żadnego znanego pierwiastka chemicznego. Początkowo stawiano hipotezy, że linia ta mogła pochodzić od nieznanego pierwiastka, który nazwano nebulium – podobny pomysł doprowadził do odkrycia helu poprzez analizę widma Słońca w 1868 roku.
Jednakże, o ile hel został odseparowany z powietrza krótko po odkryciu jego linii w widmie Słońca, to w przypadku nebulium już się to nie udało. We wczesnych latach 20. XX w. Henry Norris Russell zaproponował, że linia 500,7�nm nie pochodzi od nieznanego pierwiastka, a raczej od znanego pierwiastka występującego w nieznanych ówcześnie warunkach.
Fizycy wykazali w latach 20. XX w., że w gazie przy ekstremalnie niskich gęstościach, elektrony mogą zapełniać metastabilne poziomy energetyczne w atomach i jonach, które przy wyższych gęstościach szybciej tracą te stany energetyczne w wyniku zderzeń . Przejścia elektronów z tych poziomów w tlenie emitują fale o długości 500,7�nm. Takie linie widmowe, które można zaobserwować tylko w przypadku gazów o niskich gęstościach, noszą nazwę linii wzbronionych. Stąd obserwacje spektroskopowe wykazały, że mgławice składają się z bardzo rozrzedzonego gazu.
W XX wieku obserwacje ujawniły, że rejony H�II często zawierają gorące, jasne gwiazdy. Są one wiele razy masywniejsze od Słońca i przez to żyją znacznie krócej, a cykle ich życia wynoszą tylko kilka milionów lat (w porównaniu do gwiazd podobnych do Słońca, które żyją kilka miliardów lat). Stąd wnioskowano, że obszary H�II muszą być rejonami, w których powstają nowe gwiazdy. W ciągu kilku milionów lat gromada gwiazd uformuje się w obszarze H�II, zanim wiatr gwiazdowy i ciśnienie promieniowania od młodych, gorących gwiazd spowoduje rozproszenie mgławicy. Plejady są przykładem takiej gromady, która usunęła własny region H�II, z którego pozostały jedynie resztki mgławicy refleksyjnej.
[edytuj] Pochodzenie i cykl życia
Prekursorem rejonu H�II jest wielki obłok molekularny (ciemna mgławica). Wielki obłok molekularny jest bardzo zimną (10-20K) chmurą, składającą się głównie z wodoru cząsteczkowego. Takie obłoki mogą istnieć w stanie stabilnym przez długi czas, lecz fale uderzeniowe spowodowane przez wybuch supernowej, zderzenia obłoków gazu i oddziaływania magnetyczne mogą zapoczątkować zapadanie się części obłoku oraz jego fragmentację. Gdy to nastąpi, może dojść do procesu powstawania gwiazd (szerszy opis zjawiska w artykule ewolucja gwiazd).
Z czasem, gdy wewnątrz mgławicy ciemnej rodzą się gwiazdy, najmasywniejsze z nich osiągną wystarczająco wysokie temperatury do zjonizowania otaczającego gazu. Niedługo potem powstanie źródła promieniowania jonizującego, emitującego wysokoenergetyczne fotony (kwanty gamma), powoduje wytworzenie frontu jonizacyjnego, który wymiata otaczający gaz przy naddźwiękowych prędkościach. Przy coraz większej odległości od jonizującej gwiazdy czoło jonizacji zwalnia, podczas gdy ciśnienie nowo zjonizowanego gazu powoduje zwiększanie jego objętości. Ostatecznie, front jonizacji zwalnia do poddźwiękowych prędkości i zostaje wyprzedzony przez falę uderzeniową spowodowaną przez ekspansję mgławicy. W ten sposób rodzi się obszar H�II .
Życie obszarów H�II trwa kilka milionów lat. Ciśnienie promieniowania od młodych, gorących gwiazd ostatecznie wydmucha większą część gazu. W rzeczywistości cały proces wydaje się mało wydajny, gdyż mniej niż 10% gazu z rejonów H�II uformuje gwiazdy, zanim jego reszta zostanie rozdmuchana. Udział w wywiewaniu gazu mają także eksplozje supernowych najbardziej masywnych gwiazd, które następują już po 1–2 milionach lat.
[edytuj] Gwiezdne żłobki
Szczegóły narodzin gwiazd wewnątrz obszarów H�II są skryte przed nami przez gęste chmury gazu i pyłu, które otaczają powstające gwiazdy. Tylko wtedy, gdy ciśnienie promieniowania od gwiazdy rozpędzi otaczający "kokon", możemy ją zobaczyć. Wcześniej, gęste regiony, które zawierają młode gwiazdy są często widoczne w zarysie na tle pozostałej zjonizowanej mgławicy. Takie ciemne plamki noszą nazwę globul Boka, wywodzącą się od astronoma Barta Boka, który w latach 40. XX wieku zaproponował teorię, że mogą to być miejsca narodzin gwiazd.
Potwierdzenie hipotezy Boka musiało poczekać do roku 1990, kiedy obserwacje w podczerwieni w końcu pozwoliły spenetrować grubą warstwę pyłu globul Boka, ujawniając wewnątrz obecność młodych obiektów gwiazdowych. Obecnie uważa się, że globule Boka zawierają przeciętnie około 10 mas Słońca materii zawartej w przestrzeni o rozmiarach około roku świetlnego lub więcej i że w globulach Boka powstają najczęściej podwójne lub wielokrotne układy gwiazdowe .
Poza tym, że obszary H�II są miejscami narodzin gwiazd, wykazują również dowody na posiadanie systemów planetarnych. Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykrył setki dysków protoplanetarnych w mgławicy Oriona. Przynajmniej połowa młodych gwiazd w mgławicy Oriona wydaje się być otoczona przez dyski gazu i pyłu, w takich ilościach, iż uważa się, że zawierają wielokrotnie więcej materii, niż byłoby to potrzebne do stworzenia takiego systemu planetarnego, jak nasz.
[edytuj] Charakterystyka
[edytuj] Charakterystyka fizyczna
Obszary H�II różnią się bardzo pomiędzy sobą we własnościach fizycznych. Ich rozmiary mieszczą się w zakresie od tak zwanych regionów "ultrazwartych" o średnicy prawdopodobnie około roku świetlnego lub mniej, do olbrzymich rejonów H�II o średnicy kilkuset lat świetlnych. Ich gęstości wahają się od ponad miliona cząsteczek na cm³ w ultrazwartych obszarach H�II, do tylko kilku cząsteczek na cm³ w najbardziej rozległych obszarach, co sugeruje, iż posiadają masy być może pomiędzy 102 a 105 M☉.
W zależności od rozmiaru rejonu H�II, może w nim występować do około tysiąca gwiazd. To sprawia, że rejony H�II są znacznie trudniejsze w zrozumieniu niż mgławice planetarne, które mają tylko jedno centralne, jonizujące źródło. Obszary H�II mają typowo temperatury rzędu 10 000�K i są w większości zjonizowane. Plazma może posiadać pole magnetyczne o sile kilkudziesięciu mikrogaussów . Pola magnetyczne są wytwarzane przez naładowane cząstki poruszające się w plazmie i niektóre obserwacje sugerują, że obszary H II zawierają też pola elektryczne .
Rejony H�II składają się w 90% z wodoru. Najsilniejsze linie emisyjne wodoru przy długości 656,3�nm nadają obszarom H�II charakterystyczny czerwony kolor. Pozostała część regionów H�II składa się z helu oraz śladowych ilości cięższych pierwiastków. Zauważa się w galaktykach, że ze wzrastającą odległością od jądra galaktyki w obszarach H�II spada ilość ciężkich pierwiastków. Jest to spowodowane tym, że w przeciągu życia galaktyki tempo procesów gwiazdotwórczych było większe w gęstszych regionach centralnych, powodując większe wzbogacenie ośrodka międzygwiazdowego w produkty nukleosyntezy.
[edytuj] Liczebność i rozmieszczenie
Obszary H�II występują jedynie w galaktykach spiralnych, jak nasza własna Galaktyka, oraz w galaktykach nieregularnych. Nie odkryto ich do tej pory w galaktykach eliptycznych. W galaktykach nieregularnych mogą znajdować się w każdym miejscu, natomiast w galaktykach spiralnych są rozmieszczone wzdłuż ramion spiralnych. Duża galaktyka spiralna może zawierać tysiące regionów H�II.
Uważa się, że powodem dla którego nie znajduje się rejonów H�II w galaktykach eliptycznych jest to, że eliptyczne powstają poprzez łączenie się galaktyk. W gromadach galaktyk takie fuzje są częste. Gdy dochodzi do zderzenia galaktyk, pojedyncze gwiazdy prawie nigdy się nie zderzają, lecz olbrzymie obłoki molekularne i obszary H�II w zderzających się galaktykach zostają poważnie zaktywizowane. W takich warunkach dochodzi do uruchomienia procesów bardzo gwałtownego tworzenia gwiazd, co zachodzi tak szybko, że większość gazu trafia do powstających gwiazd, w przeciwieństwie do 10% gazu, lub mniej, w zwykłych warunkach. Galaktyki przechodzące tak szybki proces powstawania gwiazd noszą nazwę galaktyk masywnego gwiazdotworzenia (lub galaktyk aktywnych gwiazdotwórczo, ang. starburst galaxies). Galaktyki eliptyczne po okresie kolizji zawierają bardzo niewiele gazu i przez to obszary H�II nie mogą się już tworzyć.
Niedawne obserwacje wykazały, że ogólnie rzecz biorąc, bardzo niewielka liczba rejonów H�II znajduje się poza obrębem galaktyk. Takie międzygalaktyczne obszary H�II są prawdopodobnie pozostałościami mniejszych galaktyk rozerwanych przez siły pływów grawitacyjnych .
[edytuj] Morfologia
Obszary H�II występują w ogromnej różnorodności rozmiarów. Każda gwiazda w regionie H�II jonizuje z grubsza sferyczny obszar otaczający ją, zwany strefą Strömgrena lecz połączenie bąbli jonizacji wielokrotnych układów gwiazdowych w rejonie H�II oraz ekspansji podgrzanych mgławic w otaczające gazy o ostrych gradientach gęstości daje w wyniku skomplikowane kształty. Wybuchy supernowych także wpływają na kształt obszarów H�II. W pewnych przypadkach, powstawanie dużych gromad gwiazdowych w regionie H�II daje w rezultacie obszary wyglądające na wydrążone od środka. Tak jest w przypadku NGC 604, olbrzymiego obszaru H�II w galaktyce Trójkąta.
[edytuj] Godne uwagi rejony H�II
W naszej Galaktyce, najlepiej znanym obszarem H�II jest Mgławica Oriona, która leży 1500 lat świetlnych stąd. Mgławica Oriona jest częścią ogromnego obłoku molekularnego, który wypełniłby większą część gwiazdozbioru Oriona, gdyby był widzialny. Mgławica Koński Łeb i Pętla Barnarda to dwie inne oświetlone części tej chmury gazu.
Wielki Obłok Magellana, galaktyka satelicka Drogi Mlecznej, zawiera ogromny obszar H�II zwany Mgławicą Tarantula. Ta mgławica jest znacznie większa niż mgławica Oriona i tworzy tysiące gwiazd; niektóre z nich posiadają masę ponad 100 mas Słońca. Gdyby mgławica Tarantula była tak blisko Ziemi, jak mgławica Oriona, świeciłaby w przybliżeniu tak jasno jak Księżyc w pełni na nocnym niebie. Supernowa SN 1987A wybuchła na obrzeżu mgławicy Tarantula.
Mgławica NGC 604 jest jeszcze większa niż mgławica Tarantula, ma rozmiary rzędu 1300�lat świetlnych, chociaż zawiera mniejszą liczbę gwiazd. Jest to jeden z największych obszarów H�II w Grupie Lokalnej.
[edytuj] Aktualne kwestie w badaniach nad rejonami H�II
Podobnie jak w przypadku mgławic planetarnych, określenie składu pierwiastkowego w obszarach H�II jest niepewne. Istnieją dwie różne metody wyznaczenia ilości metali (tj. pierwiastków cięższych niż wodór i hel) w mgławicach, opierające się na analizie typów linii widmowych. Różnice pomiędzy wynikami obu metod wprowadzają często duże rozbieżności. Niektórzy astronomowie przypisują je obecności niewielkich fluktuacji temperatur wewnątrz obszarów H�II. Wg innych rozbieżności są zbyt duże, aby wyjaśnić je efektem temperaturowym. Prowadzi to do hipotezy głoszącej, że obserwowane różnice da się wyjaśnić istnieniem zimnych skupisk zawierających niewielkie ilości wodoru .
Pełne szczegóły masywnego powstawania gwiazd w obszarach H�II nie są do tej pory dobrze poznane. Dwa główne problemy utrudniają badania na tym polu. Pierwszy, to znacząca odległość dużych obszarów H�II od Ziemi, przy czym najbliższy rejon H�II znajduje się ponad 1000 lat świetlnych stąd, a inne są położone w odległości kilka razy większej. Po drugie, powstawanie gwiazd jest silnie przesłonięte przez pył i obserwacje w świetle widzialnym są niemożliwe. Fale radiowe i światło podczerwone mogą przenikać pył, ale najmłodsze gwiazdy mogą nie emitować wystarczającej ilości energii w tych zakresach długości fali.

Summary:
Obszary H II – obłoki świecącego gazu i plazmy o rozmiarach nawet kilkuset lat świetlnych, w których powstają gwiazdy. Młode, gorące, niebieskie gwiazdy, które powstały z gazu emitują pokaźną ilość promieniowania ultrafioletowego, jonizując otaczającą mgławicę.
W ciągu kilku milionów lat w regionach H II może narodzić się kilka tysięcy gwiazd. Ostatecznie, eksplozje supernowych i silny wiatr gwiazdowy od najbardziej masywnych gwiazd należących do gromady gwiazdowej (wywodzącej się z obłoku H II) spowodują rozproszenie gazu należącego do tego regionu H II. Przykładem takiej gromady są Plejady.
Obszary H II swoją nazwę zawdzięczają dużym ilościom zjonizowanego wodoru, jaki zawierają, oznaczanego przez astronomów jako H II (obszar H I, to obłok neutralnego wodoru atomowego, a H2 – wodoru cząsteczkowego (molekularnego)). Mamy możliwość zaobserwowania regionów H II znajdujących się we Wszechświecie w znacznej odległości od nas, co ma duże znaczenie, ponieważ dzięki temu jesteśmy w stanie ustalić odległość od innych galaktyk, a także ich skład chemiczny.


[edytuj] Podstawy
Podstawowe założenia związane z technologią GPRS zawarto w specyfikacji 3GPP.
[edytuj] GPRS na tle innych technologii używanych w GSM do przesyłania danych
Sieć radiowa w GSM jest zbudowana na podstawie systemu stacji bazowych, których ważnymi elementami są anteny obsługujące kilka częstotliwości, na których może odbywać się komunikacja pomiędzy siecią a telefonami komórkowymi. Transmisja na każdej z częstotliwości podzielona jest na 8 szczelin czasowych (ang. time slot). Jedna rozmowa zajmuje zazwyczaj jedną szczelinę czasową do transmisji danych z telefonu komórkowego do stacji bazowej i jedną do transmisji w przeciwnym kierunku.
Pierwsza z technologii służących do przesyłania danych w GSM – Circuit Switched Data (CSD), polegała na zajęciu takiej pary szczelin czasowych jak w przypadku zwykłej rozmowy. Zamiast cyfrowej informacji, która mogła być zinterpretowana jako dźwięk, były przesyłane zwykłe dane o prędkości transmisji 9,6 kb/s. Po wprowadzeniu technologii High Speed Circuit Switched Data (HSCSD), zwiększono prędkość transmisji do 14,4 kb/s w jednej szczelinie czasowej. Dodatkowo można było zaalokować aż do 4 szczelin czasowych dla transmisji ze stacji bazowej w kierunku telefonu, co dawało teoretycznie transfer 57,6 kb/s. Rozwiązania te miały jednak podstawową wadę: szczelina czasowa, która mogła być przeznaczona na rozmowę była zajęta cały czas podczas połączenia, także wtedy, gdy nie były przesyłane żadne dane, co było nieefektywnym i kosztownym rozwiązaniem: na przykład podczas przeglądania stron WWW, przez większość czasu użytkownik zapoznając się z treścią, nie przesyła ani nie odbiera żadnych danych.
GPRS również umożliwia przesyłanie danych w kilku szczelinach czasowych (w obecnych implementacjach maksymalnie mogą być użyte cztery szczeliny). Jednak największą zaletą tej technologii jest fakt, że użytkownik nie zajmuje kanałów cały czas, a tylko w momencie przesyłania lub odbierania danych. Dzięki współdzieleniu kanałów przez wielu użytkowników następuje znaczna optymalizacja dostępnych zasobów sieci radiowej, a abonent płaci tylko za faktycznie przesłane i odebrane dane, a nie za cały czas połączenia wykonanego za pomocą transmisji GPRS.
Następca GPRS, technologia EDGE używa tej samej sieci szkieletowej (ang. Core Network), ale umożliwia szybszy transfer danych, dzięki ulepszonemu systemowi kodowania użytemu w sieci radiowej (ang. Radio Access Network).
[edytuj] GPRS jako element ewolucji sieci komórkowych
GPRS nazywany jest technologią 2.5 G. Operatorzy sieci GSM (które uważane są za sieci komórkowe drugiej generacji) wdrażają ją, aby móc zaoferować swoim abonentom możliwość pakietowej transmisji danych. Stworzona w tym celu sieć szkieletowa (ang. Core Network), składająca się z elementów SGSN, GGSN i wewnętrznej sieci IP (zobacz rozdział Architektura), może posłużyć do obsługi abonentów w sieciach 3G, które będą sukcesywnie zastępować tradycyjne sieci GSM (oczywiście konieczne będzie jej przeskalowanie ze względu na zwiększony transfer danych).
[edytuj] Zastosowania
Na bazie technologii GPRS operatorzy mogą dostarczać abonentom dodatkowe usługi – jedną z najpopularniejszych jest możliwość korzystania z zasobów Internetu, korporacyjnych sieci LAN lub portali oferowanych przez operatora (np. Era Omnix). Coraz bardziej popularna staje się emisja programów telewizyjnych: np. amerykański kanał sportowy ESPN oferuje abonentom należącego do niego operatora niektóre swoje programy oraz skróty z najciekawszych wydarzeń sportowych. Polska stacja TVN za pośrednictwem operatora Orange udostępnia kolejne odcinki serialu Magda M.. GPRS oferuje też usługi przenoszenia (ang. bearer service) dla przeglądania stron WAP oraz dla wysyłanych MMS-ów i SMS-ów (choć te ostatnie zazwyczaj przesyłane są za pomocą standardowych technologii GSM).
[edytuj] Architektura
[edytuj] Elementy sieci GPRS
Elementy istniejące w klasycznej sieci GSM:
Elementy dodane podczas implementacji GPRS:
[edytuj] Integracja sieci GSM i GPRS
Sieci GSM powstały przede wszystkim w celu zbudowania systemu związanego z obsługą połączeń głosowych. GPRS formalnie jest technologią stosowaną w GSM do pakietowego przesyłania danych, jednak mówi się też o sieci GPRS w kontekście infrastruktury sieciowej, która obsługuje ten rodzaj transmisji.
Sieci GSM i GPRS korzystają ze wspólnej sieci radiowej. System stacji bazowych i połączonych z nimi Kontrolerów Stacji Bazowych obsługuje oba rodzaje transmisji (w przypadku GPRS, używane jest dodatkowy sprzęt – Package Control Unit). Cyfrowy sygnał wysyłany z telefonów dociera poprzez stacje bazowe do ich kontrolera, gdzie jest rozdzielany: sygnał związany z połączeniami głosowymi jest przesyłany do sieci szkieletowej stworzonej na bazie central MSC, a ruch pakietowy przesyłany jest do sieci szkieletowej GPRS.
Oba rodzaje sieci korzystają też ze wspólnych baz danych HLR, które przechowują informacje o abonentach danego operatora. Użytkownicy systemu prepaid są rozliczani za oba rodzaje transmisji za pomocą jednej aplikacji (hostowanej na serwerze SCP) i bazy danych przechowującej informacje o dostępnych środkach.
Oba rodzaje sieci szkieletowych rozwijane są niezależnie. Liczba tworzących je węzłów związana jest z ilością połączeń głosowych i natężeniem ruchu pakietowego generowanymi na danym obszarze. Sieć GSM może być skonfigurowana jednak tak, aby istniał interfejs pomiędzy elementami MSC i SGSN. Telefony obsługujące oba rodzaje transmisji nie są w stanie dokonywać tego jednocześnie. Gdy zostanie ustanowiona transmisja GPRS, rozmowa nie może być w tym czasie zestawiona, ale jeśli akurat ktoś zadzwoni, MSC kontrolujące obszar, na którym jest abonent, poinformuje o tym SGSN odpowiedzialne za transmisję pakietową i informacja ta dotrze do użytkownika. Transmisja będzie mogła być zawieszona na czas rozmowy (taka konfiguracja sieci jest opcjonalna).
Pomimo że oba rodzaje sieci szkieletowych są niezależne, obszary kontrolowanych przez nie komórek (ang. cells) są ze sobą powiązane. Każde MSC może kontrolować kilka Location Area, każde SGSN może kontrolować kilka Routing Area. Każde Routing Area musi być całkowicie zawarte w pewnym Location Area. Kiedy telefon komórkowy z możliwością transmisji GPRS włącza się do sieci, jego położenie w postaci Location Area jest zapisywane w VLR związanym z MSC, na którego obszarze abonent się znajduje, a Routing Area jest zapisywane w odpowiednim SGSN. Jeśli podczas przemieszczania się, jeden lub oba parametry (LA i RA) się zmienią, odpowiednia informacja zostanie przesłana do VLR i (lub) SGSN.
[edytuj] Scenariusze
Poniżej opisane zostało współdziałanie terminala i poszczególnych elementów sieci GPRS, scenariusze zawierają pewne uproszczenia, co wpływa na przejrzystość opisu.
[edytuj] Użytkownik włącza się do sieci GPRS
[edytuj] Użytkownik loguje się do zewnętrznej sieci
Czynność ta odpowiada zalogowaniu się do zewnętrznej sieci: np. do korporacyjnej sieci LAN, do serwerów dostawcy usług internetowych, lub do Service LAN operatora – właściciela sieci GPRS, który oferuje własne serwisy na bazie tej technologii. Terminal musi mieć skonfigurowany parametr APN (Access Point Name), który identyfikuje zewnętrzną sieć, z którą użytkownik może się połączyć poprzez GPRS. Dodatkowo terminal może mieć skonfigurowane inne parametry (np. hasło) które posłużą podczas uwierzytelniania przy próbie dostępu do zewnętrznej sieci. Załóżmy, że użytkownik chce skorzystać z Internetu:
[edytuj] Abonent łączy się z Internetem za pomocą technologii GPRS
Ponieważ to terminal rozpoczął transmisję, znana jest komórka (ang. cell) z której nadaje. Package Controll Unit przyznaje mu na czas transmisji kanały radiowe, GGSN przesyła aktywowany na czas sesji adres IP. W GGSN istnieje dodatkowo PDP context aktywowany na czas sesji zawierający takie informacje jak numer IMSI tego terminala, przyznany mu adres IP oraz IP obsługującego go SGSN.
[edytuj] Zarządzenie mobilnością
Z punktu widzenia procedur związanych z zarządzeniem mobilnością (ang .mobility management) terminal GPRS może być w jednym z trzech stanów: IDLE, STANDBY lub READY .
[edytuj] Naliczanie opłat za transmisję
Z technicznego punktu widzenia opłaty mogą być naliczane na podstawie:
Częściej stosowane jest pierwsze z powyższych rozwiązań.
Elementy sieci GPRS (SGSN i GGSN) generują podczas transmisji tzw. Call Data Records (CDR), które są wysyłane do Billing Center, gdzie są przetwarzane, co ma na koniec okresu rozliczeniowego odzwierciedlenie w wysokości rachunku. W zależności od sposobu rozliczeń przypisanego do danego abonenta, oplata może być stała, liniowo zależna od ilości przelanych przez siec danych, lub wyliczona za pomocą innych algorytmów (np. 5 MB w ramach abonamentu, po przekroczeniu limitu, każde następne 100 Kb w cenie 20 groszy).
Naliczanie opłat możliwe jest także dla użytkowników rozliczających się w systemie prepaid. Aplikacja stworzona na platformie sieci inteligentnych (hostowana w elemencie SCP, zobacz rozdział Architektura) kontroluje dostępne środki na koncie abonenta i zezwala na transfer odpowiedniej ilości danych. W zależności od dostawcy infrastruktury rozwiązanie to bazuje na technologii CAMEL w wersji 3 lub na komunikacji za pomocą protokołu DIAMETER.
[edytuj] Interfejs radiowy
[edytuj] Alokacja zasobów radiowych
Do transmisji GPRS wykorzystuje się stacje bazowe używane w GSM do przesyłania głosu. Każda ze stacji nadaje i odbiera na kilku (kilkunastu) częstotliwościach (zawsze mamy do czynienia z parami częstotliwości: w każdej parze na jednej częstotliwości nadają telefony komórkowe, a na drugiej stacja bazowa).
Na każdej z częstotliwości cyfrowa transmisja odbywa się w 8 cyklicznie powtarzających się szczelinach czasowych. W GSM każdej rozmowie przyporządkowana jest jedna szczelina czasowa. W pierwszej szczelinie czasowej przez około 0,577 ms przesyłane są bity związane z pierwszą rozmową, w drugiej szczelinie z drugą rozmową, ... , w ósmej szczelinie z ósmą rozmową. Potem znowu następuje transmisja związana z pierwszą rozmową, itd.
Na czas transmisji GPRS, Package Control Unit (zobacz rozdział Elementy sieci GPRS) może przydzielić terminalowi kilka szczelin czasowych (w obecnie spotykanych rozwiązaniach – maksymalnie 4) oraz dodatkowy parametr TFI (Temporary Flow Identity). W GPRS każda ze szczelin czasowych może zawierać dane z wielu niezależnych transmisji (ponieważ parametr TFI jest 5 bitowy, do jednej szczeliny czasowej może być przyporządkowane maksymalnie 32 użytkowników).Terminal nasłuchuje na przydzielonej mu częstotliwości i szczelinach czasowych. W pojawiających się pakietach danych porównuje zapisany z nich parametr TFI z tym przydzielonym mu przez System na czas transmisji. Jeśli są takie same, terminal uznaje pakiet za przeznaczony dla niego.
Ten sposób przyznawania i współdzielenia zasobów radiowych okazuje się bardzo efektywny. Dzięki wykorzystaniu kilku szczelin czasowych można zwielokrotnić szybkość transmisji. Dzięki przydzieleniu tych samych szczelin czasowych różnym terminalom, można na przykład zwiększyć liczbę użytkowników korzystających w tym samym czasie z Internetu, ponieważ nie wszyscy przeglądający strony w tym samym czasie, przesyłają lub odbierają dane (jeśli zdarzy się, że kilka terminali wykorzystujących te same zasoby radiowe dokona transmisji w tym samym czasie, zaowocuje to zmniejszeniem szybkości przesyłania danych, a nie zerwaniem połączenia).
Ilość szczelin czasowych przeznaczonych dla transmisji w stronę stacji bazowej (Uplink) oraz dla odbierania transmisji wysyłanej przez stację bazową (Downlink) zależy od klasy transmisji wielokanałowej (ang. GPRS multislot class) użytego terminala.
Obecnie używane telefony komórkowe, w zależności od modelu potrafią pracować w trybie (Multislot Class) 2, 4, 6, 8 lub 10. Tryby 10 i 12 mogą być wykorzystywane na przykład przez modemy na karcie PCMCIA używanej w laptopach.
[edytuj] Kodowanie
Do celów transmisji GPRS zdefiniowano 4 schematy kodowania (ang. Coding Schema): CS-1, CS-2, CS-3 i CS-4.
Poszczególne schematy charakteryzują się różnymi szybkościami transmisji i warunkami, w których mogą być użyte. Tzn. kodowanie według CS-1 umożliwia najwolniejszy transfer, ale umożliwia najlepszą korekcje błędów i w konsekwencji może być stosowane praktycznie wszędzie gdzie istnieje zasięg GSM. Kodowanie CS-4 umożliwia najszybszy transfer, ale jego stosowanie jest ograniczone do obszarów, gdzie siła i jakość sygnału jest najlepsza.
Obecnie produkowane terminale GPRS mają zaimplementowane wszystkie schematy kodowania (CS1- CS4). Ich używanie ograniczone jest jednak do tych metod, które mają zaimplementowane stacje bazowe wspomagające w danym miejscu transmisję GPRS. W zależności od używanej przez operatora infrastruktury sieci radiowej, mogą to być CS1-CS2, lub wszystkie cztery metody. Poniżej znajduje się tabelka opisująca szybkość transmisji (w jednej szczelinie czasowej) dla wszystkich metod .
Podana w tabelce teoretyczna przepływność w praktyce osiąga nieco niższe wartości użytkowe (patrz kolumna "Realna szybkość transmisji"), ponieważ część bitów używana jest do kodowania nagłówków charakterystycznych dla zarządzania transmisją radiową w sieci GPRS, nie występujących w klasycznych sieciach takich jak Ethernet.
Przy sprzyjających warunkach (możliwość użycia kodowania CS-4) i przy wykorzystaniu maksymalnej liczby szczelin czasowych (obecnie 4, zobacz rozdział Alokacja zasobów radiowych) szybkość transmisji może osiągnąć około 80 kbit/s (4 * 20 kbit/s).
[edytuj] Terminale
Specyfikacja 3GPP definiuje trzy klasy terminali GPRS.
Innym ważnym czynnikiem opisującym terminal jest tryb, w jakim może on dokonywać transmisji GPRS (ang. GPRS multislot class, zobacz rozdział Alokacja zasobów radiowych), mający bezpośredni wpływ na ilość danych, która może być wysłana i odebrana w ciągu sekundy przez użytkownika.

Summary:
General Packet Radio Service (GPRS) – technologia stosowana w sieciach GSM do pakietowego przesyłania danych. Oferowana w praktyce prędkość transmisji rzędu 30-80 kb/s umożliwia korzystanie z Internetu lub z transmisji strumieniowej audio/wideo. Użytkownik płaci w niej za faktycznie wysłaną lub odebraną ilość bajtów, a nie za czas, w którym połączenie było aktywne. GPRS nazywane jest często technologią 2.5G, ponieważ stanowi element ewolucji GSM (jako telefonii komórkowej drugiej generacji) do sieci w standardzie 3G.
Istnieje też pojęcie "Sieć GPRS". Mówi się o niej w kontekście infrastruktury telekomunikacyjnej, która umożliwia transmisję pakietową. Składa się ona ze stacji bazowych używanych w klasycznej sieci GSM do transmisji głosu i z niezależnie rozbudowywanej sieci szkieletowej, która łączy sieć radiową z zewnętrznymi sieciami IP oraz z innymi sieciami komórkowymi.
Specyfikacja GPRS jest rozwijana jako część standardu GSM przez konsorcjum standaryzacyjne 3GPP.


[edytuj] Historia cmentarza
Dokładna data założenia cmentarza nie jest znana, choć można domniemywać po datowaniu najstarszego nagrobka, iż zaczęto tam dokonywać pochówków na początku XVIII wieku. Ocenia się, iż skoro początki gminy żydowskiej w Skwierzynie to XV wiek, musiał istnieć starszy kirkut, który być może znajdował się niedaleko starego cmentarza protestanckiego, którego ślady do niedawna były zauważalne przy dzisiejszej ulicy Jana III Sobieskiego.
Ostatnich zmarłych pogrzebano tam w latach 30. XX wieku, kiedy to w mieście nie było już prawie Żydów. Co ciekawe, kirkut przetrwał czasy nazizmu i wojennej pożogi w stanie niemal nienaruszonym. Stan taki utrzymywał się mniej więcej do połowy lat 60., do tego czasu nekropolia nie ucierpiała poważniej z ręki człowieka.
Przełom lat 60. i 70. to jednak okres zorganizowanej działalności władz lokalnych mającej na celu oficjalnie "uporządkowanie" cmentarza, a faktycznie jego całkowite zniszczenie. Przez jakiś czas prowadzono akcję demontażu i wywozu nagrobków wykonanych z co szlachetniejszych materiałów – część z nich trafiło nawet do Poznania i Szczecina, gdzie zostały wykorzystane do celów budowlanych .
Dodatkowo kirkut był dewastowany przez miejscowych mieszkańców. Wiele z macew zostało przez nich ukradzionych, posłużyły jako elementy fundamentów niedalekich domków jednorodzinnych. Cmentarz stopniowo zarastał krzakami, a co gorsza stał się miejscem spotkań miejscowego marginesu społecznego . Z powyższych powodów większość nagrobków nie wytrzymało próby czasu i albo poprzewracała się albo też popękała. Na ich niekorzyść działało także spore nagromadzenie śmieci i opadłych z drzew, gnijących liści. Nie wystarczało okresowe sprzątanie terenu kirkutu, które wykonywali uczniowie skwierzyńskich szkół pod kierownictwem nauczycieli. Oprócz niszczenia i kradzieży macew, wiele grobów rozkopano w poszukiwaniu cennych przedmiotów, jakie rzekomo mieli mieć przy sobie zmarli. Do dziś na terenie cmentarza można natknąć się na zagłębienia w ziemi będące "dziełem" złodziei.
W 1992 roku Waldemar Chrostowski, wojewódzki konserwator zabytków, wpisał skwierzyński kirkut do rejestru zabytków. Na jego polecenie cmentarz zbadali Henryk Grecki (z Pracowni Zieleni Zabytkowej w Szczecinie) i Ryszard Patorski (muzeum w Międzyrzeczu), wykonując zdjęcia 162 macew. Tłumaczeniem inskrypcji na nagrobkach zajął się Paweł Woronczak, a dokumentację tej inwentaryzacji przesłano m.in. do Żydowskiego Instytutu Historycznego (ŻIH) w Warszawie .
W czerwcu 2002 roku, z inicjatywy Skwierzyńskiego Stowarzyszenia Rozwoju Gospodarczego i przy wsparciu finansowym Fundacji Forda oraz Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce, miał miejsce projekt "Przywrócić Pamięć" . Teren został uporządkowany, przewrócone macewy oczyszczone i ponownie ustawione. Na terenie kirkutu umieszczono tablice informacyjne, na których widniały informacje dotyczące historii skwierzyńskich Żydów, wybudowano także drewniane schodki ułatwiające podejście pod jedno z piaszczystych zboczy wzgórza. W akcji, prócz wynajętych pracowników i uczniów miejscowych szkół średnich, wzięli także młodzi Niemcy z Mauritius Gymnasium w Büren k. Paderborn . Otwarcie odrestaurowanej nekropolii, w którym uczestniczyli przedstawiciele żydowskiej gminy wyznaniowej ze Szczecina, połączone zostało z konferencją naukową i wystawą fotografii przedstawiających cmentarz.
Rok później, w nocy z 9 na 10 listopada 2003 roku, cmentarz został zdewastowany. Na stronie antyrasistowskiej organizacji Nigdy Więcej, w tzw. "Brunatnej Księdze", wydarzenie opisano w następujący sposób:
Wiele nagrobków zostało przewróconych lub rozbitych. Większość napisów wykonanych przez wandali udało się usunąć, ale w kasie gminnej nadal brakuje pieniędzy na całkowitą renowację cmentarza. Sprawcy profanacji nie zostali wykryci, a sprawę szybko zbagatelizowano. Kirkut niszczeje ponownie.
[edytuj] Lokalizacja
Obecnie cmentarz żydowski w Skwierzynie jest jedynym zachowanym fizycznym śladem wielowiekowej obecności Żydów w tym mieście. Zgodnie z judaistyczną tradycją, umiejscowiony jest na wzniesieniu, które przed wojną w języku niemieckim nosiło nazwę Judenberg ("Żydowska Góra") , znajdującej się przy ulicy Mickiewicza, niedaleko drogi dojazdowej do Międzyrzecza. Wiadomo, iż chowano tam także Żydów z sąsiedniego Murzynowa.
Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 2,23 ha, choć szacuje się, iż mógł być o wiele większy. Jest to drugi pod względem powierzchni cmentarz żydowski w województwie lubuskim . Największy kirkut znajduje się w Słubicach – 2,35 ha, ale jest o wiele uboższy, jeżeli brać pod uwagę liczbę zachowanych macew . Teren cmentarza nie jest wyraźnie oddzielony od reszty wzgórz, nie zachował się mur ani ogrodzenie. Widoczne jedynie pozostałości kamiennej bramy posesji bezpośrednio graniczącej z kirkutem. Całość pokryta jest lasem liściastym, w większości dębami porośniętymi bluszczem. Graniczy bezpośrednio z cmentarzem katolickim (dawnym ewangelickim), leżącym u północnego podnóża wzniesienia.
[edytuj] Nagrobki
Na kirkucie znajduje się 247 nagrobków (macew), istnieją dane iż bezpośrednio po II wojnie światowej na cmentarzu zachowały się także pozostałości domu pogrzebowego i studni, a także ogrodzenie oraz brama. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1736 roku, gdy Skwierzyna znajdowała się jeszcze w granicach I Rzeczypospolitej .
Większość nagrobków, mierzących od kilkudziesięciu centymetrów, do nawet 1,5 m wysokości, wykonanych jest z bogato zdobionego, szarego lub różowego piaskowca. Rzadziej trafiają się macewy granitowe. Zakończone są najczęściej trójkątnie lub półkoliście. Najstarsze macewy wykonane są natomiast ze zwykłych, polnych głazów, u (jak się wydaje) uboższych zmarłych nie są one nawet obrobione w celu nadania im kształtu prostopadłościanu. Do niedawna podziwiać można było także macewy wzbogacone o gustowne tablice wykonane z czarnego szkła, ale z powodu sporej wartości stały się przedmiotem kradzieży. Niewielkie odłamki owego szkła poniewierają się do dziś po ścieżkach wijących się pomiędzy macewami.
Na części nagrobków zachowały się resztki kolorowych zdobień, polichromii które nie zdołały jednak oprzeć się działaniu czasu. Kilka szczególnie ozdobnych macew wyposażona jest na czubku w kamienne zdobienie, przypominające szyszkę, umocowaną za pomocą metalowego drutu przebiegającego przez wnętrze kamienia.
Za ciekawostkę na pewno uznać można jeden z nagrobków, przypominający kształtem walec lub kolumnę, a stylizowany na pień drzewa – posiadający rzeźbioną korę i krótką gałąź. Brak przy nim tablicy, nie wiadomo więc, kto pod nim spoczywa. O wiele więcej kamieni nagrobnych tego typu znaleźć można na pobliskim starym cmentarzu katolickim, co świadczyć może o wpływach, jakie katolicka sztuka sakralna wywierała na żydowską.
Najstarsze kamienie nagrobne znajdują się na samym szczycie wzgórza, w jego zachodniej części, zgodnie z kolejnością odbywających się tam dawniej pochówków. Najpierw grzebano na najwyższej części wzniesienia, z braku miejsca przechodząc coraz niżej. W północno-wschodniej i wschodniej części cmentarza odnaleźć można fundamenty grobowców zamożniejszych zmarłych, być może resztki tak zwanych oheli. Środkowa część wypełniona jest natomiast grobami dziecięcymi.
Część nagrobków opisana jest podwójnie – z przodu widnieją napisy w języku hebrajskim, z tyłu – w języku niemieckim. Obowiązek takiego oznaczania macew wprowadzono wobec Żydów zamieszkujących teren państwa pruskiego w latach 30. XIX wieku. Dane najczęściej pojawiające się na kamieniach nagrobnych:
[edytuj] Symbolika
Macewy znajdujące się na cmentarzu żydowskim w Skwierzynie są bogato zdobione. Społeczność zamieszkująca miasto znajdowała się pod silnym wpływem żydostwa niemieckiego i protestantyzmu, co odwzorowane jest częściowo w sztuce sakralnej obecnej na kirkucie. Ornamenty odnajdowane na nagrobkach mówią wiele o zmarłymi spoczywającymi pod nimi.
Motywy najczęściej pojawiające się na macewach:
Nie zachował się natomiast żaden nagrobek z motywem dłoni trzymającej nóż – symbolu mohela (rzezaka), dokonującego rytualnego obrzezania . Osoba zajmująca się wykonywaniem takich zabiegów musiała być członkiem skwierzyńskiej gminy żydowskiej, zważywszy na jej wielkość i znaczenie. Po bokach każdego reliefu znaleźć można hebrajskie litery Pe i Nun (נ i פ), będące skrótem sentencji nagrobnej "Tu spoczywa".
[edytuj] Grób Dawida Meyera
Dawid Meyer jest najciekawszą chyba postacią spoczywającą na skwierzyńskim kirkucie. Był on rektorem żydowskiej szkoły elementarnej i wielkim zwolennikiem oświecenia żydowskiego – haskali. Postulował on wprowadzenie nowego modelu edukacji. Jak podkreślają źródła pisane mu współczesne – był przeciwnikiem bicia w szkole dzieci, co jak na ówczesne czasy było całkowitym novum .
Meyer uczył hebrajskiego, niemieckiego, francuskiego, włoskiego, łaciny a także muzyki. Jego grób znajduje się w północnej części cmentarza, wyróżniając się wysokością nagrobka, a także wyrzeźbionym na niej motywem grubej księgi, będącej symbolem mądrości pochowanego. Napis na macewie głosi:
Dawid Meyer zmarł 1 kwietnia 1861 roku.
[edytuj] Inne nagrobki
Na innych nagrobkach wyczytać można np.:

Summary:
Cmentarz żydowski w Skwierzynie jest jednym z największych kirkutów w województwie lubuskim, a znajdujące się tam nagrobki (macewy) stanowią jedne z najcenniejszych zabytków Skwierzyny. Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 2,23 ha, znajduje się na nim 247 macew.
Najstarsze zachowane nagrobki na cmentarzu pochodzą z początków XVIII w., choć cmentarz istniał prawdopodobnie od XV w. Cmentarz funkcjonował do lat 30. XX w. i jako jeden z nielicznych nie został zdewastowany w czasie II wojny światowej. Dopiero w latach 70. miejscowe władze zaczęły "porządkowanie" terenu cmentarza, które miało doprowadzić do jego całkowitej likwidacji. Próby renowacji cmentarza podjęto w 1992 r., nie było jednak wtedy na to środków. Dopiero wsparcie finansowe i organizacyjne kilku instytucji charytatywnych umożliwiło odbudowanie cmentarza w 2002 r. Już rok później cmentarz został ponownie zdewastowany przez nieznanych sprawców, a na jego powtórną renowację brakuje pieniędzy.


[edytuj] Nauka i dom rodzinny
Margaret Thatcher urodziła się w Grantham (hrabstwo Lincoln, we wschodniej Anglii). Jej ojcem był Alfred Roberts, który prowadził sklep wielobranżowy i aktywnie uczestniczył w lokalnej działalności politycznej, pełnił m.in. funkcję radnego, był także pastorem kościoła metodystów. Jego sympatie polityczne kierowały się ku miejscowym konserwatystom. W 1946 roku musiał ustąpić z urzędu radnego po tym, jak Partia Pracy wygrała wybory do rady miejskiej Grantham. Matką Margaret była Beatrice, z domu Stephenson. Mała Margaret była wychowywana w oparciu o nauczanie kościoła metodystów i pozostała mu wierna przez całe życie.
Dobrze radziła sobie w gimnazjum w Kesteven. Następnie uczęszczała do Somerville College. W 1944 rozpoczęła naukę na Uniwersytecie Oksfordzkim na wydziale chemii. W 1946 została prezesem uczelnianego koła konserwatystów. Studia ukończyła z drugim wynikiem na roku. Później rozpoczęła pracę w firmie British Xylonite jako chemik doświadczalny, stąd przeszła do przedsiębiorstwa J. Lyons and Co. gdzie zajmowała się m.in. opracowywaniem metod konserwacji żywności.
[edytuj] Kariera polityczna w latach 1950-70
W 1950 i 1951 roku Thatcher brała udział w wyborach do parlamentu z okręgu Dartford. Była wówczas najmłodszą kandydatką z Partii Konserwatywnej. Jej aktywność polityczna spowodowała, że zwrócił na nią uwagę Denis Thatcher, którego poślubiła w 1951. Był on bogatym przedsiębiorcą i nakłonił żonę do tego, aby ubiegała się o miejsce w angielskiej palestrze, tzw. Bar association. W 1953 Margaret zdała egzaminy adwokackie i otrzymała uprawnienia do wykonywania zawodu. W tym samym roku urodziła także bliźniaki: Marka i Carol. Po powrocie do pracy specjalizowała się głównie w sprawach podatkowych.
Po niepowodzeniu w poprzednich wyborach zaczęła się ubiegać ponownie w 1954 roku o miejsce na liście wyborczej z okręgu Orpington. Wystartowała w nich, ale znowu bez powodzenia. Później jeszcze kilkakrotnie kandydowała, nie odniosła jednak większych sukcesów. Dopiero w kwietniu 1954 została wybrana na kandydatkę z okręgu Finchley. Zdobyła łatwo fotel w Izbie Gmin w wyborach 1959. Jej pierwsze wystąpienie w Parlamencie dotyczyło rad miejskich i gminnych, a dokładniej zmuszenia tych organów do odbywania jawnych posiedzeń. W mowie tej wykazała się dużymi umiejętnościami oratorskimi, a jej postulaty zostały zrealizowane. W 1961 głosowała niezgodnie z zaleceniami macierzystej partii, opowiadając się za przywróceniem kary chłosty.
Szybko awansowała w partii. Otrzymała miejsce w przedniej ławie poselskiej (tzw. front bench) jako sekretarz parlamentarny do spraw prawa pracy i wynagrodzeń (wrzesień 1961). Stanowisko to utrzymywała aż do 1964, kiedy to konserwatyści stracili władzę. Ze stanowiska szefa partii ustąpił Alec Douglas-Home, Thatcher poparła na jego następcę Edwarda Heatha, który pokonał Reginalda Maudlinga. W zamian za to została nagrodzona stanowiskiem rzecznika do spraw budownictwa mieszkaniowego. W 1966 znalazła się w grupie osób w gabinecie cieni, zajmującej się sprawami należącymi do resortu skarbu.
Była jednym z nielicznych członków Parlamentu, którzy głosowali za dekryminalizacją kontaktów homoseksualnych, opowiadała się także za legalizacją aborcji. Sprzeciwiała się natomiast zniesieniu kary śmierci oraz ułatwieniom w procedurze rozwodowej. Głośna stała się także jej wypowiedź z 1966 roku, kiedy to wystąpiła z silnym atakiem na nowe rządowe propozycje podatkowe sygnowane przez Partię Pracy, które nazwała nie tylko krokiem ku socjalizmowi, ale także ku komunizmowi. W gabinecie cieni zajmowała się kolejno sprawami energetycznymi (1967), transportem i ostatecznie edukacją (przed wyborami 1970/71).
[edytuj] W rządzie premiera Heatha
Kiedy konserwatyści wygrali wybory w 1970, Thatcher została ministrem edukacji. W ciągu kilku pierwszych miesięcy urzędowania zmniejszyła budżet resortu szkolnictwa, zdecydowała się także na niedofinansowywanie bezpłatnego mleka w szkołach.
Te posunięcia wywołały falę masowych protestów. Jej kadencja stała się znana głównie ze względu na wywieranie nacisku na władze lokalne w celu przekształcenia szkół gimnazjalnych (tzw. grammar schools) w licea ogólnokształcące (tzw. comprehensive schools); mimo oszczędności postrzegano tę politykę jako lewicową. Thatcher obroniła także Open University (tzw. "Wolny Uniwersytet") przed planowanymi cięciami budżetowymi.
[edytuj] W opozycji
Po przegranej konserwatystów w 1974 objęła tekę ministra środowiska w gabinecie cieni. Pełniąc tę funkcję popierała propozycję zniesienia podatku od nieruchomości opartego na stopach procentowych (rating system) płaconego od wartości nominalnej nieruchomości za niektóre usługi świadczone przez władze samorządowe, postulat ten spotkał się z uznaniem wewnątrz partii.
Zgodziła się także z Keithem Josephem co do tego, że rząd Heatha stracił kontrolę nad polityką budżetową. To właśnie Joseph zdecydował się objąć przywództwo po Heathcie, ale później zdecydował, że wycofa swoją kandydaturę. Wtedy Thatcher podjęła decyzję, że będzie się ubiegać o fotel szefa partii. Niespodziewanie w lutym 1975 pokonała ona w pierwszym głosowaniu Heatha, a w drugim uzyskała już wystarczającą ilość głosów, aby zająć stanowisko, na które kandydowała. William Whitelaw objął stanowisko jej zastępcy.
19 stycznia 1976 Thatcher wygłosiła w ratuszu w Kensington (dzielnica Londynu) ciętą mowę przeciwko Związkowi Radzieckiemu, najsłynniejsza jej część brzmiała następująco:
W odpowiedzi na to radziecka gazeta rządowa "Krasnaja Zwezda" (Czerwona gwiazda) nadała jej przydomek "Żelazna dama", który został szybko rozpowszechniony przez audycję Radia Moskwa. Ona sama była zadowolona z tego imienia.
Na początku Thatcher mianowała na wiele stanowisk w gabinecie cieni zwolenników Heatha. Poprzez ten krok chciała mieć szerokie spektrum opinii, tak, aby wszystkie skrzydła partii były reprezentowane. Musiała działać jednak z wielką ostrożnością, aby nie zrazić wielu członków partii do swoich monetarystycznych przekonań. Sprzeciwiła się także forsowanej poprzednio przez konserwatystów polityce utworzenia autonomicznego rządu dla Szkocji. W wywiadzie dla telewizji Granada w 1978 wyraziła swoje obawy odnośnie imigrantów, którzy według niej "zalewają" Anglię – słowa te wywołały w tym czasie wiele kontrowersji. Niektórzy uznali także tę wypowiedź za chęć przyciągnięcia zwolenników Brytyjskiego Frontu Narodowego do Partii Konserwatywnej.
W czasie wyborów 1979 okazało się że spośród potencjalnych kandydatów większą popularnością od Thatcher cieszy się James Callaghan, którego wyborcy preferowali jako premiera, ale nawet mimo tego Partia Konserwatywna utrzymała prowadzenie i zdobyła większość głosów. Poprzedni rząd Partii Pracy napotkał wiele problemów, w szczególności na tle sporów z pracownikami przedsiębiorstw państwowych, doszło także do licznych strajków, pojawiło się wysokie bezrobocie, spadła jakość świadczeń państwa (zwłaszcza w okresie zimy 1978/79, którą nazwano "zimą niezadowolenia"). Słynnym hasłem konserwatystów w czasie kampanii stało się: "Labour doesn't work" (oparte na grze słów co można przetłumaczyć jako "Partia Pracy nie pracuje").
Rząd Callaghana upadł na wiosnę 1979 po początkowych sukcesach tzw. "ruchu niepewności", a konserwatyści uzyskali po wyborach przewagę w Izbie Gmin, która pozwalała na sformowanie rządu. Margaret Thatcher została pierwszą w brytyjskiej historii kobietą premierem.
[edytuj] Jako premier
[edytuj] 1979-1983
Thatcher utworzyła rząd 4 maja 1979, dysponowała przy tym silnym poparciem własnej partii, które pozwalało jej na całkowitą zmianę polityki gospodarczej. Środkiem do poprawy sytuacji ekonomicznej kraju miało być ograniczenie roli państwa w gospodarce. Rozzłościła ją wówczas jedna z opinii urzędnika ze Służby Cywilnej, który stwierdził, że jej głównym zadaniem jest powstrzymanie upadku, który wziął swój początek od chylącego się ku upadkowi Imperium Brytyjskiego, ona sama zapewniła że będzie dążyć do osiągnięcia większego wpływu na sytuację na świecie i wzmocnienia znaczenia kraju w sprawach międzynarodowych. Mentalnie była pokrewną duszą nowego prezydenta USA – Ronalda Reagana i Briana Mulroneya, premiera Kanady od 1984 r. Wydawało się wtedy, że konserwatyzm zapanował w całym anglosaskim świecie na dłuższy czas.
W maju 1980 r. na dzień przed spotkaniem z taoiseachem (premierem) Irlandii Charlesem Haugheyem Thatcher powiedziała w Izbie Gmin, że "przyszłość ustroju konstytucyjnego Irlandii Północnej zależy tylko i wyłącznie od ludności tego terenu i jest to sprawa tylko tego rządu, tego parlamentu i nikogo innego".
W 1981 r. grupa więźniów z IRA i Irlandzkiej Armii Wyzwolenia Narodowego przebywająca w więzieniu w Maze ogłosiła strajk głodowy w celu uzyskania praw więźniów politycznych, które zostały im cofnięte 5 lat wcześniej. Bobby Sands – jeden ze strajkujących został wybrany do parlamentu z okręgu Fermanagh i South Tyrone na kilka tygodni przed jego śmiercią.
Na początku Thatcher odmawiała spełnienia żądań strajkujących, twierdząc, że "przestępstwo jest przestępstwem, i nie jest to kwestia polityki". Jednak po tym jak dalszych dziewięciu mężczyzn zagłodziło się na śmierć, a strajk się skończył i w obliczu wzrastającej nienawiści po obu stronach granicy oraz przy rozszerzającym się niepokoju zdecydowano się na przywrócenie pewnych uprawnień więźniom będącym byłymi członkami grup paramilitarnych – takich m.in. jak IRA.
Thatcher kontynuowała także politykę tzw. "ulsteryzacji", rozpoczętą przez poprzedni laburzystowski rząd i jego ministra do spraw Irlandii Północnej – Roya Masona. Motywowano to tym, że "unioniści" z Irlandii Półn. muszą być na czele walczących z irlandzkimi republikanami. To oznaczało także zwiększenie obecności wojska w rejonie oraz wzmocnienie roli takich jednostek policyjnych jak: Ulster Defence Regiment i Royal Ulster Constabulary.
W zakresie polityki ekonomicznej nowa premier ogłosiła podwyższenie stóp procentowych, aby zmniejszyć podaż pieniądza na rynku. Widoczne było także, że zechce ona zwiększyć obciążenia w zakresie podatków pośrednich (natomiast mniejszy nacisk zamierzano kłaść na podatki od dochodów osobistych), jako potwierdzenie tego podatek VAT został gwałtownie podniesiony do 15% co natychmiast odbiło się na zwiększeniu inflacji. Wpłynęło to także niekorzystnie na działalność przedsiębiorców (w szczególności w przemyśle wytwórczym) i przyczyniło się do wzrostu bezrobocia do ponad 2 mln ludzi.
Polityczni komentatorzy twierdzili, że nowy rząd nawiązuje do poczynań rządu Heatha (tzw. U-turn – zawracanie z obranej wcześniej drogi – niedotrzymywanie obietnic wyborczych), jednak "Żelazna dama" zdementowała te informacje na konferencji Partii Konserwatywnej w 1980 r., mówiąc, że: "dla czekających z zapartym tchem na ulubione przez media słowo U-turn chcę powiedzieć tylko jedną rzecz, zmieniajcie kierunek jeśli chcecie, ale Dama (przyp. premier) nie jest od zawracania" ("To those waiting with bated breath for that favourite media catch-phrase-the U-turn- I have only one thing to say: you turn if you want to; the Lady's not for turning"). Słowa te zostały potwierdzone w budżecie 1981 r., kiedy to pomimo listu otwartego 364 czołowych ekonomistów, podatki zostały podwyższone w środku trwania recesji gospodarczej. W styczniu 1982 r. inflacja spadła do postaci jednocyfrowej, wtedy też obniżono z powrotem stopy procentowe. Bezrobocie w dalszym ciągu rosło, osiągając w końcu wg oficjalnych danych rządowych liczbę 3,6 mln (ale kryteria kwalifikowania osoby jako bezrobotnej zostały wcześniej zmienione i wg niektórych bezrobocie osiągnęło wysokość 5 mln). Dane te prawdopodobnie były zawyżone ze względu na korzyści wynikające z rejestrowania się w ewidencji, podczas gdy wiele osób oficjalnie pozostających bez pracy podejmowało zatrudnienie w "szarej strefie", dlatego też niektórzy wątpią nawet w to czy stopa bezrobocia osiągnęła co najmniej liczbę miliona.
Szukanie oszczędności spowodowało, że finanse brytyjskiego ministerstwa obrony zostały obcięte, to sprawiło, że Margaret Thatcher musiała podjąć jedną z najtrudniejszych decyzji w czasie swojej kadencji. Mianowicie w Argentynie niestabilna "junta" wojskowa szukała za wszelką cenę możliwości poprawy swego wizerunku w oczach narodu, który musiał znosić pogarszającą się z roku na rok sytuacje ekonomiczną. 2 kwietnia 1982 r. wojska argentyńskie wylądowały na Falklandach, była to pierwsza inwazja na brytyjskie terytorium od czasów II wojny światowej. Argentyna od 1830 r. pozostawała w sporze z Wlk. Brytanią o te niewielkie wyspy. Reakcja "Żelaznej damy" była natychmiastowa, bo w ciągu zaledwie kilku dni w rejon konfliktu została wysłana flota wojenna, z zadaniem odbicia Falklandów. Dzięki sukcesowi całej operacji, wzmogły się w całej Anglii nastroje patriotyczne, a prestiż premier (do tej pory bijącej w sondażach rekordy niepopularności) wzrósł niepomiernie.
"Czynnik falklandzki" razem z rozpadem opozycji były przyczynkiem do wygranej konserwatystów w wyborach w 1983 r., był to jeden z największych sukcesów rządu Thatcher, który pomimo niepopularnych decyzji nie pogrążył swej partii.
Wykorzystanie rozbicia laburzystów nie było też takie pewne, bowiem na drodze torysów stanęła koalicja SDP-Sojusz Liberalny, którą tworzyły SDP i Partia Liberalna. Jednak ta nowa siła nie była w stanie powstrzymać Partii Konserwatywnej, która zdobyła 42,4% głosów (niedużo gorszy wynik niż w wyborach 1979 r.) – jednak ze względu na obowiązującą w Wielkiej Brytanii ordynację większościową torysi mimo niedużych różnic procentowych zdobyli stosunkowo dużą przewagę nad innymi partiami pod względem liczby miejsc w parlamencie (była to różnica 144 miejsc).
[edytuj] 1983-1987
Thatcher była zdeterminowana do osiągnięcia celu jakim było ograniczenie władzy związków zawodowych. Jednak obrała inną strategię niż rząd Heatha, mianowicie zamiast jednej ustawy postanowiła to zrobić drobnymi stopniowymi krokami. Kilka związków natychmiast wypowiedziało jej wojnę ogłaszając strajk, którego celem było zniszczenie polityczne "Żelaznej damy". Strajk górniczy z 1984 r. był najgroźniejszy, został on ogłoszony przez Krajowy Związek Górniczy (NUM, National Union of Mineworkers), którego przewodniczącym był Arthur Scargill. Jednak Thatcher przygotowała się dobrze do jego stłumienia, mianowicie już dużo wcześniej zgromadzono duże zapasy węgla, dzięki czemu nie było przerw w dostawach prądu, tak jak w 1972 r. Ponadto prowadzono przemyślaną kampanię medialną, policja wstrzymywała się z wszelkimi akcjami, które mogłyby doprowadzić do pogwałcenia praw obywatelskich. Równocześnie w prasie i w telewizji zaczęły się ukazywać zdjęcia grup uzbrojonych górników, którzy przemocą zmuszali swoich kolegów do wzięcia udziału w strajku i powstrzymywania się od pracy. Takie wiadomości spowodowały, że opinia publiczna odwróciła się od strony strajkującej i nie udzieliła jej poparcia. Strajk górników trwał ok. roku, po czym strajkujący ustąpili nie uzyskując nic w zamian. Torysowski rząd zadecydował także o zamknięciu wszystkich oprócz 15 kopalń, które zostały sprywatyzowane w 1994 r.
W czerwcu 1984 r. Thatcher zaprosiła prezydenta RPA – P. W. Bothę i ministra spraw zagranicznych tego kraju – Pik Bothę, w celu przedyskutowania kwestii związanych z apartheidem i związanych z nim sankcjami gospodarczymi nałożonymi na ten kraj. Było to dotkliwe dla Wielkiej Brytanii, która zainwestowała duże środki w tym państwie. Wizyta ta miała miejsce po upływie 3 miesięcy od incydentu, w którym południowoafrykańscy przemytnicy broni zostali aresztowani w Coventry i oskarżeni o złamanie embarga ONZ-u na dostawy broni do RPA.
Rankiem 12 października 1984 na dzień przed swoimi 59-tymi urodzinami, Thatcher ledwo co uszła z życiem z zamachu bombowego na hotel w Brighton, do którego przyznała się Tymczasowa Irlandzka Armia Republikańska. Zamach miał miejsce podczas konferencji konserwatystów. Pięciu ludzi zginęło (razem z Robertą Wakeham – żoną Johna Wakehama, szefa klubu politycznego torysów w parlamencie oraz z posłem Izby Gmin – Anthonym Berrym). Ważny członek rządu – Norman Tebbit – został ranny razem ze swoją żoną Margaret, która została sparaliżowana. Thatcher zginęłaby na pewno, gdyby w momencie wybuchu nie korzystała właśnie z toalety. Nalegała także żeby jej mowa planowana na następny dzień odbyła się, miało to być wyzwanie rzucone terrorystom. Gest ten zyskał jej poparcie wszystkich partii politycznych.
15 listopada 1985 Thatcher podpisała angielsko-irlandzkie porozumienie (nazywane porozumieniem z Hillborough), w którym po raz pierwszy dawano Republice Irlandii pewną możliwość uczestniczenia w decydowaniu o sprawach Ulsteru. Umowa ta spotkała się z potępieniem irlandzkich unionistów. Ulsterska Partia Unionistyczna oraz Demokratyczna Partia Unionistyczna zawarły pakt wyborczy – 23 stycznia 1986 r., w którym zorganizowały doraźne referendum i zrezygnowały ze swoich miejsc w parlamencie jednocześnie współzawodnicząc w nowo rozpisanych wyborach uzupełniających, straciły w nich tylko jedno miejsce na rzecz SDLP – laburzystów połączonych z partią socjaldemokratyczną. Jednak w przeciwieństwie do roku 1974, unioniści nie zdołali storpedować porozumienia poprzez strajk generalny. Był to jeszcze jeden skutek zmiany układu sił w stosunkach między pracownikami – związkami zawodowymi a rządem.
Thatcher kładła nacisk w polityce gospodarczej na działanie sił wolnorynkowych oraz na przedsiębiorczość. Od czasu objęcia funkcji premiera eksperymentowała ona ze sprzedażą małych przedsiębiorstw państwowych ich własnym pracownikom. Akcja ta spotkała się z nadzwyczaj pozytywnym odzewem. Po wyborach 1983 r. rząd zachęcony tymi sukcesami wyprzedał większość udziałów w publicznych firmach, które zostały w większości znacjonalizowane w okresie lat 40. Duża część społeczeństwa włączyła się w tę akcję i nabyła udziały wielu przedsiębiorstw, niektórzy oczywiście sprzedali je zarabiając na różnicy kursowej wielu jednak pozostało nadal ich współwłaścicielami. Polityka prywatyzacji została oczywiście wyklęta przez lewicę i stała się synonimem thatcheryzmu. Wbrew tym niepochlebnym opiniom sprawiła ona jednak, że budżet państwa "stanął wreszcie na nogi" (zbędne stały się kolejne miliardy funtów dotacji na ratowanie upadających państwowych molochów), a firmy które przedtem ledwo wiązały koniec z końcem w rękach prywatnych ożyły i stały się rentowne.
W zimnej wojnie Thatcher wspierała Ronalda Reagana w jego polityce "odstraszania" ZSRR (polityka ta była realizowana głównie poprzez łożenie wielkich środków na zbrojenia). Była to zasadnicza różnica do poprzedniej strategii zachodu polegającej na "powstrzymywaniu" (czyli nie dopuszczeniu do rozprzestrzeniania się komunizmu). Armia USA dostała pozwolenie rządu brytyjskiego na umieszczenie na wyspach wyrzutni rakiet atomowych (reakcją na to były masowe protesty na rzecz likwidacji arsenałów nuklearnych). "Żelazna dama" była też pierwszym przywódcą państwa zachodniego, który ciepło odniósł się do zabiegów reformatorskich Michaiła Gorbaczowa, określiła go też po spotkaniu w 1985 r. jako "człowieka, z którym można ubić dobry interes" (było to na 3 miesiące przed tym jak doszedł on do władzy). Ocieplenie stosunków pomiędzy wschodem a zachodem nabrało od tej pory tempa. A ZSRR pod wodzą Gorbaczowa zaczął się pozbywać imperialnych zamiarów aż do roku 1991, kiedy wreszcie doszło do jego rozpadu. Thatcher przetrwała na swoim urzędzie "Zimną wojnę", która zakończyła się w 1989 r., jest także wiele głosów które przyznają jej duży wkład w "zwycięstwo orientacji demokratycznej" nad "demokracją autorytarną" zarówno poprzez politykę "odstraszania" jak i "powstrzymywania".
Thatcher sympatyzowała również z chilijskim dyktatorem generałem Augusto Pinochetem. Podczas wojny falklandzkiej rząd Chile jako jedyny w Ameryce Łacińskiej aktywnie poparł Wielką Brytanię. Pinochet pozwalał na awaryjne lądowania brytyjskich samolotów i śmigłowców oraz organizował akcję ratowania zestrzelonych pilotów, którzy dzięki temu uniknęli argentyńskiej niewoli.
W 1985 r. Uniwersytet Oksfordzki odmówił jej przyznania tytułu doktora "honoris causa", co było protestem przeciwko obcięciu środków na edukację. Było to tym bardziej znaczące, że do tej pory uczelnia ta przyznawała ten stopień każdemu premierowi, który się kształcił w jej murach.
W 1986 r. Thatcher w przeciwieństwie do innych członków NATO wsparła "Operację kanionu El Dorado" (były to bombardowania terytorium Libii przez lotnictwo amerykańskie), która była wykonywana z baz brytyjskich. Jej upodobanie do zacieśniania współpracy wojskowej z USA przejawiło się także w tzw. "aferze Westland", gdzie ważny dostawca uzbrojenia – firma Westland (producent helikopterów) był powstrzymywany przez Thatcher i jej kilku współpracowników od połączenia się z włoską Agustą, faworyzowano natomiast amerykańską firmę Sikorsky Aircraft. Minister obrony – Michael Heseltine, który optował z Agustą zrezygnował z pełnienia swojej funkcji w proteście przeciwko stylowi prowadzenia rady ministrów i naciskom wywieranym na niego przez Thatcher (stał się on później jej poważnym krytykiem i i konkurentem w walce o władzę w partii).
W 1986 r. jej rząd w kontrowersyjnych okolicznościach zlikwidował Wielką Radę Miasta Londyn ("Greater London Council" – GLC), wówczas zarządzaną przez radykalnego Ken Livingstone'a oraz sześć rad hrabstw miejskich (Metropolitan County Councils – MCC's). Posunięcie to uzasadniano względami efektywności. Przeciwnicy twierdzili że była to akcja czysto polityczna albowiem większość radnych pochodziła z Partii Pracy, co sprawiało, że jednostki samorządu miejskiego stały się centrum opozycji przeciwko jej rządowi, ponadto radni ci ciągle żądali przeznaczenia wyższych funduszy na rozwój miasta co nie zgadzało się z polityką oszczędności budżetowych realizowanych przez torysów.
W czasie swojej drugiej kadencji Thatcher odnotowała na swym koncie dwa poważne sukcesy w polityce zagranicznej:
[edytuj] 1987-1990
Poprzez wygraną w wyborach 1987 r. na fali boomu gospodarczego pomimo ostrej opozycji laburzystowskiej atakującej konserwatystów za udostępnienie Amerykanom możliwości instalacji rakiet nuklearnych ze 102-osobową przewagą w parlamencie Margaret Thatcher stała się najdłużej nieprzerwanie sprawującym swój urząd premierem od czasu Roberta Banksa – lorda Liverpool i pierwszą osobą, która trzykrotnie z rzędu wygrała wybory od czasów Henry'ego Temple'a – lorda Palmerston (od 1865 r.). Większość gazet brytyjskich była jej przychylna, z wyjątkiem Daily Mirror i The Guardiana. Thatcher doceniła to organizując dla mediów krótkie konferencje prasowe prowadzone przez jej sekretarza prasowego – Bernarda Ingrama. W gazetach brukowych i tabloidach była znana jako "Maggie" – to zdrobniałe określenie stało się wkrótce znanym sloganem protestacyjnym – "Maggie precz!" ("Maggie out") wykrzykiwanym przez niektórych jej przeciwników. "Żelazna dama" była szczególnie niepopularna wśród środowisk lewicowych, dowodem tego były teksty takich piosenek jak: "Stand Down Margaret" (Margaret ustąp, The Beat), "Tramp The Dirt Down" (Elvis Costello), "Margaret On The Guillotine" ("Margaret na gilotynę", Morrissey) czy "Mother Knows Best" ("Matka wie najlepiej", Richard Thompson).
Mimo że początkowo była zwolennikiem dekryminalizacji kontaktów homoseksualnych to w 1986 r. na konferencji konserwatystów powiedziała, iż: "dzieci którym powinno się wpajać tradycyjne wartości są zamiast tego nauczane, że posiadają niezbywalne prawo do bycia gejem". W tym okresie mniej znani konserwatywni posłowie oraz parowie rozpoczęli kampanię pod hasłem "zaprzestania promowania homoseksualizmu". W grudniu 1987 r. została przyjęta specjalna poprawka do "Ustawy o samorządzie" ("Local Government Act"), która nakazywała władzom samorządowym aby: "ani pośrednio ani bezpośrednio nie promowały homoseksualizmu ani też nie publikowały materiałów, które są nakierowane na powyższy cel" (zakaz ten dotyczył również szkół finansowanych z budżetów lokalnych). Poprawka ta została usunięta w 2000 roku.
W czasie trzeciej kadencji reformowano także system państwowej opieki społecznej i pomocy bezrobotnym. Stworzono program aktywizacji i szkolenia osób pozostających bez pracy, na który składała się także praca w pełnym wymiarze za zasiłek z dodatkiem 10 funtowym. System ten był oparty na modelu amerykańskim tzw. "workfare" – nakierowanym na pobudzenie aktywności i przedsiębiorczości wg hasła "aby coś otrzymać, trzeba coś dać (zrobić)", w przeciwieństwie do modelu kontynentalnego, w którym istnieją głównie proste transfery socjalne mające na celu jedynie doraźne ulżenie w trudnym położeniu materialnym, ale nie pomagające w zmianie istniejącego stanu rzeczy.
W późnych latach 80. Thatcher – była chemik zaczęła wykazywać zainteresowanie problemami ochrony środowiska, które poprzednio nie leżały w głównym kręgu działania rządu. W przemówieniu z 1988 r. przyznała że globalne ocieplenie, dziura ozonowa i kwaśne deszcze są poważnym problemem. W 1990 r. otworzyła Hadley Centre, które miało się zajmować badaniem zmian klimatycznych i ich przewidywaniem. W swojej książce "Statecraft" ("Sztuka rządzenia", 2002 r.) wyznała, że żałowała swojego poparcia dla koncepcji "przyczynienia się człowieka" do procesu globalnego ocieplenia ponieważ miało to negatywny efekt na proces produkcji dóbr – "cokolwiek społeczność międzynarodowa uzgodni w kwestii problemów ochrony środowiska, musi mieć na względzie że nasze gospodarki potrzebują możliwości wzrostu i rozwoju, ponieważ bez tego brakować będzie środków, które są potrzebne na zapobieganie degradacji środowiska naturalnego" .
W Brugii w 1988 r. Thatcher nakreśliła w swojej mowie sprzeciw przeciwko propozycjom "sfederalizowania" i "centralizacji" Wspólnot Europejskich. Mimo tego w dalszym ciągu popierała członkostwo Wielkiej Brytanii w jej strukturach, przy czym widziała jej rolę tylko przy zapewnianiu swobodnego przepływu towarów (wolnego handlu) i zapewnieniu konkurencyjności gospodarek krajów europejskich. Obawiała się, że zmiany które zostały wprowadzone w Anglii mogą zostać zniweczone przez nowe regulacje unijne, twierdziła m.in., że "nie po to ograniczaliśmy rolę państwa w gospodarce brytyjskiej żeby teraz widzieć powrót poprzedniego stanu na poziomie wspólnotowym, z europejskim superpaństwem i dominacją Brukseli". Szczególnie ostro zwalczała pomysł Wspólnej Strefy Monetarnej i zniesienia walut narodowych. Jednak w łonie samej Partii Konserwatywnej doszło w tych kwestiach do głębokiego podziału i wielu członków tej partii nie podzielało opinii swej szefowej.
21 grudnia 1988 r. samolot linii lotniczych Pan Am rozbił się w katastrofie lotniczej w pobliżu miastem Lockerbie, straciła w niej życie największa liczba obywateli brytyjskich od czasu zakończenia II wojny światowej. Wczesne doniesienia mówiły, że zamach na samolot był odwetem za zestrzelenie irańskiego Airbusa w lipcu 1988 r. przez amerykański niszczyciel Vincennes. Późniejsze śledztwo prowadziło jednak w stronę Libii. W późniejszych wspomnieniach Thatcher nie można jednak natrafić na żadne wzmianki odnośnie tej katastrofy ani odnośnie procesu dwóch Libijczyków oskarżonych w procesie związanym z zamachem.
W 1989 r. popularność Thatcher bardzo spadła, było to związane ze zwiększeniem poziomu stóp procentowych (krok ten motywowano chęcią "schłodzenia" zbyt szybkiego wg niektórych wzrostu gospodarczego) co wywarło niekorzystny wpływ na gospodarkę. Ona sama winiła za to swojego kanclerza Nigela Lawsona, który wdrażał politykę mającą przygotować Wielką Brytanię do wejścia do Wspólnej Europejskiej Strefy Monetarnej. Thatcher twierdziła że nie informował on jej o tym i że robił to bez jej zgody. Na szczycie w Madrycie Lawson oraz minister spraw zagranicznych Geoffrey Howe zmusili ją do zaakceptowania warunków na jakich Wielka Brytania miałaby przystąpić do systemu o nazwie "Mechanizm Kursów Walutowych" ("Exchange Rate Mechanism" – ERM), który miał być przygotowaniem do pełnej unii monetarnej. W październiku 1989 r. Lawson zrezygnował ze stanowiska, czując że Thatcher stara się go pozbyć.
Także w październiku musiała ona stoczyć walkę o przywództwo we własnej partii, jej przeciwnikiem był mało znany i zasiadający w tylnych ławach poselskich Anthony Meyer. Właśnie dla niektórych wpływowych działaczy ta cecha Meyera miała być jego zaletą i miał się on stać tzw. "czarnym koniem" w wyścigu do fotela szefa partii. Thatcher z łatwością pokonała Meyera, ale w urnie do głosowania znalazło się aż 60 kart wstrzymujących się od głosu bądź popierających Meyera – był to zaskakująco słaby wynik jak na urzędującego premiera.
W 1989 r. zniesiono możliwość ustalania przez samorządy lokalne stawek podatkowych przy podatku od nieruchomości w Szkocji a w 1990 r. w Anglii i w Walii. Stawki zostały zamienione na "Podatek gminny" tzw. "Community charge" (znany szerzej jako "poll tax" – odpowiadający znanemu w dawnej Polsce podatkowi pogłównemu) – który był stałą sumą przypadającą na każdego rezydenta z pewnymi ulgami dla mało zarabiających. Decyzja ta okazała się być najbardziej niepopularną podczas pełnienia przez Margaret Thatcher urzędu premiera. Dodatkowe problemy powstały kiedy niektóre samorządy odpowiedzialne za pobór podatku niewłaściwie go naliczały (co było spowodowane tym, że odpowiedzialność ostatecznie i tak ponosił rząd, a samorządy zyskiwały szanse do zwiększenia swych wpływów budżetowych). Spowodowało to protesty, m.in. 31 marca 1990 r. w Londynie wybuchły zamieszki (aż 200 tys. ludzi zostało aresztowanych). Miliony ludzi odmawiało płacenia podatku. Przeciwnicy "pogłównego" opasywali się razem aby stawić opór komornikom, przeszkadzali także w posiedzeniach sądowych rozpatrujących sprawy dłużników podatkowych. "Żelazna dama" jednak uparcie trwała przy swoim, decyzja ta była prawdopodobnie główną przyczyną jej upadku.
Jednym z jej ostatnich posunięć było wywieranie presji na George'a H. W. Busha w celu nakłonienia go na wysłanie wojsk amerykańskich do Kuwejtu i wyparcie stamtąd armii irackiej. Bush był jednak pełen obaw o plan inwazji, wtedy Thatcher wypowiedziała słynne zdanie "że to nie czas dla trzęsących się!". ("no time to go wobbly!").
W piątek przed konferencją Partii Konserwatywnej w październiku 1990 r. Thatcher poleciła swojemu nowemu ministrowi finansów Johnowi Majorowi aby ten obniżył stopy procentowe o jeden punkt procentowy. Major przekonał ją jednak, że jedynym sposobem na utrzymanie stabilności walutowej jest dołączenie do europejskiego systemu ERM, pomimo tego że Wlk. Brytania nie spełniała "wymogów madryckich".
[edytuj] Utrata władzy
W 1990 r. sprzeciw wobec polityki rządu ogniskował się głównie w kwestiach gospodarczych, a w szczególności dotyczył nowego podatku gminnego i wysokich podstawowych stóp procentowych sięgających 15%. Kwestie te dotykały tradycyjnych grup wyborców konserwatystów – takich jak przedsiębiorcy, sektor wielkiego przemysłu i duzi posiadacze nieruchomości. W samej partii natomiast coraz wyraźniej objawiał się podział odnośnie spraw dotyczących integracji w ramach Unii Europejskiej, co na pewno dobrze nie rokowało w obliczu zbliżających się wyborów.
Dalsze problemy pojawiły się wraz z rezygnacją ze stanowiska zastępcy premiera (wcześniej pełniącego funkcję ministra spraw zagranicznych). w dniu 1 listopada 1990 r. Geoffrey Howe'a, który odszedł z rządu i był jednym z najważniejszych współpracowników Thatcher. Po długich rozmowach z innymi członkami swojego gabinetu i po niepewnym wyniku pierwszej rundy głosowania na szefa partii zaczęła być na nią wywierana coraz większa presja w celu zmuszenia jej do ustąpienia.
22 listopada, o godz. 9,30 Margaret Thatcher ogłosiła, że nie zamierza być kandydatem w drugim głosowaniu na przywódcę Partii Konserwatywnej (co łączyło się z rezygnacją z urzędu premiera – którym w angielskim systemie parlamentarnym jest zazwyczaj szef wygrywającej partii), tym samym jej kadencja dobiegła końca. Powiedziała wtedy: "po obszernych konsultacjach z moimi współpracownikami doszłam do wniosku, że lepiej przysłużę się jedności partii i dam jej większe szanse na zwycięstwo w nadchodzących wyborach, jeżeli pozwolę moim ministrom na uczestniczenie w wyborach o przywództwo w partii. Chciałabym jeszcze podziękować tym wszystkim z mojego rządu i spoza niego, którzy ofiarowali mi swoje poparcie."
Ustępująca Thatcher w ostatniej debacie, w której występowała w roli premiera wygłosiła jeszcze pamiętną mowę odnośnie polityki zagranicznej: "wspólna waluta to teraz polityka Europy, to dojście tylnymi drzwiami do Federacji Europejskiej. Czy więc powinnam rozważyć propozycję szanownego posła z Bolsover (przyp. Dennisa Skinnera). Tak więc gdzie teraz jesteśmy? Cieszę się z całej tej sytuacji
Później udzieliła poparcia Johnowi Majorowi, jako swojemu następcy, który wygrał wybory na szefa partii. Po jej rezygnacji przeprowadzony został sondaż opinii publicznej, w którym 52% respondentów przyznało, że generalnie jej rządy były dobre dla kraju, przeciwną opinię wyraziło 44% osób. Na corocznej konferencji Partii Konserwatywnej zgotowano jej bezprecedensową do tej pory długą owację na stojąco, mimo że wcześniej uprzejmie odmówiła wygłoszenia mowy pomimo wezwań licznych delegatów. Po wyborach w 1992 r. przestała być posłem do Izby Gmin i przeszła na emeryturę.
[edytuj] Późniejsza działalność polityczna
W 1992 r. Margaret Thatcher została uhonorowana godnością para poprzez przyznanie jej dożywotniego tytułu baronowej Kesteven hrabstwa Lincolnshire. Interesującym jest fakt, że nie przyjęła tytułu dziedzicznego, mimo że miała taką możliwość. Później tłumaczyła się, że nie miałaby wystarczających środków dla uzyskania "wsparcia" takiegoż tytułu. Dzięki nabyciu tej godności uzyskała możliwość zasiadania w Izbie Lordów. Wygłosiła tam szereg mów krytykujących Traktat z Maastricht i po raz pierwszy od 1961 r. zagłosowała w tej sprawie niezgodnie z zaleceniami własnej partii. Traktat opisywała jak "idący zbyt daleko" i w czerwcu 1993 r. stwierdziła, że "nigdy by go nie podpisała" . Thatcher była także zwolenniczką zorganizowania referendum, w którym zadecydowano by czy należy go przyjąć, motywowała to tym, że gdy wszystkie trzy partie są za jego aprobowaniem należy umożliwić narodowi zabranie głosu.
W sierpniu 1992 r. wystąpiła do NATO z apelem o powstrzymanie serbskiego ataku na Goražde i Sarajewo, położenie tamy trwającym tam czystkom etnicznym oraz utrzymanie niezależności państwa bośniackiego. Twierdziła przy tym, że wydarzenia w Bośni przypominają jej wyczyny nazistów. W grudniu 1992 r. ostrzegała przed nowym holokaustem a po pierwszej masakrze w Srebrenicy w kwietniu 1993 r. miała wrażenie, że w byłej Jugosławii dochodzi do takiej tragedii jakiej myślała, że Europa już nigdy nie doświadczy w szczególności po doświadczeniach II wojny światowej. Podobno miała powiedzieć wtedy do Douglasa Hurda – ministra spraw zagranicznych, krytykując go za bezczynność, że "Neville Chamberlain wygląda przy tobie jak podżegacz wojenny".
Już wcześniej królowa odznaczyła Thatcher w 1990 r. na krótko po jej rezygnacji odznaczeniem Order of Merit – jednym z najwyższych brytyjskich orderów. Dodatkowo jej mąż – Denis Thatcher otrzymał tytuł baroneta w 1991 r. (dzięki temu syn Thatcherów miał prawo do odziedziczenia tego tytułu po rodzicach). Był to pierwszy baronet jaki został mianowany od 1965 r. W 1995 r. Thatcher otrzymała nowe odznaczenie – Order Podwiązki – najwyższe odznaczenie rycerskie w Wielkiej Brytanii.
W lipcu 1992 r. międzynarodowy koncern tytoniowy – Philip Morris zatrudnił ją w charakterze "konsultanta do spraw geopolitycznych" za pensję w wysokości 250 tys. $ rocznie oraz z roczną donacją na rzecz jej fundacji w tej samej wysokości.
W latach od 1993 do 2000 r. była kanclerzem uczelni – College of William and Mary, została także mianowana kanclerzem University of Buckingham – jedynego prywatnego brytyjskiego uniwersytetu. Z tej drugiej posady zrezygnowała w 1998 r.
Margaret Thatcher napisała swoje pamiętniki w dwóch tomach: pierwszy – "Droga do władzy" (Path to Power) i drugi – "Lata spędzone na Downing Street" (The Downing Street Years). Później spod jej ręki wyszło jeszcze kilka książek, głównie o tematyce politycznej i sprawach międzynarodowych. Mimo że publicznie wyrażała swoje poparcie dla polityki Johna Majora to prywatnie nie wszystkie sprawy spotykały się z jej zadowoleniem, natomiast jej opinie były szeroko komentowane w prasie.
W 1998 r. Thatcher odbyła wizytę w Surrey, gdzie gościła u byłego prezydenta Chile Augusto Pinocheta, który przebywał wówczas w areszcie domowym; głównym celem tych odwiedzin było wyrażenie przyjaźni i poparcia dla niego . Pinochet był dla jej rządu kluczowym sojusznikiem w czasie wojny falklandzkiej. W tym samym roku ofiarowała też 2 mln £ dla Uniwersytetu w Cambridge w celu wyposażenia specjalnego instytutu o nazwie: Margaret Thatcher Chair in Entrepreneurial Studies (Katedra Badań nad Przedsiębiorczością im. Margaret Thatcher). Wsparła również archiwum tego uniwersytetu (Churchill College), przechowujące jej osobiste dokumenty.
Wielokrotnie zabierała głos na całym świecie w aktualnych sprawach politycznych i aktywnie wsparła konserwatystów podczas wyborów w 2001 r. Jednak w 2002 r. lekarze zalecili jej aby więcej nie wypowiadała się publicznie ze względu na stan zdrowia, w szczególności po tym jak wcześniej po kilku drobnych chorobach jej odporność została nadwyrężona.
Margaret Thatcher ciągle uczestniczy w różnych grupach i organizacjach, takich jak m.in. Conservative Way Forward, Bruges Group i "Fundacja Europejska (European Foundation). 26 czerwca 2003 r. umarł jej mąż – Denis Thatcher.
11 czerwca 2004 r. złożyła wzruszający hołd byłemu prezydentowi USA – Ronaldowi Reaganowi na jego pogrzebie w Waszyngtonie.
13 października 2005 r. Thatcher uczciła swoje 80. urodziny wydając pamiątkowe przyjęcie w Mandarin Oriental Hotel w Hyde Parku, gdzie gośćmi byli m.in.: królowa brytyjska oraz książę Edinburgh. Geoffrey Howe w taki sposób skomentował karierę polityczną Żelaznej damy: "jej prawdziwym osiągnięciem było nie tylko przekształcenie i odmiana jednej partii ale dwóch, tak więc kiedy laburzyści wrócili do władzy nie mogło być mowy o odwrocie od thatcheryzmu, który został przez nich zaakceptowany".
22 lutego 2007 r. osobiście odsłoniła swój pomnik ustawiony w gmachu Parlamentu.
[edytuj] Spuścizna
Margaret Thatcher to postać wysoce kontrowersyjna, przez jednych wielbiona, przez innych natomiast znienawidzona. Wiele osób uważa ją za matkę opatrznościową gospodarki brytyjskiej po tym jak przeprowadziła reformy ekonomiczne, które wyciągnęły kraj z długotrwałego marazmu gospodarczego, szczególne uznanie zdobyła sobie także za radykalne rozwiązanie wielu kwestii społecznych i całkowicie odmienna politykę socjalną. Jej przeciwnicy uważają ją za osobę egoistyczną i nie cofającą się przed autorytaryzmem. Jest oskarżana o zdemontowanie tzw. "państwa dobrobytu" (welfare state) i zniszczenie wielkich zakładów pracy, co miało się przyczynić do osłabienia potencjału produkcyjnego kraju i skazania wielu ludzi na długotrwałe bezrobocie.
Jednym z głównych zarzutów stawianych kierowanemu przez nią rządowi jest specyficzna retoryka (rozumiana jaka pochwała liberalizmu) jaką się on posługiwał w zakresie polityki społecznej, natomiast jego działania są już w mniejszym stopniu negatywnie oceniane, głównie ze względu na stosunkowo niewielkie cięcia w transferach socjalnych, mimo że początkowo zapowiadano ich duże ograniczenie. Drugim zarzutem kierowanym przeciwko Thatcher jest upadek przemysłu wytwórczego (sfery produkcyjnej gospodarki) i całkowite zniknięcie niektórych gałęzi przemysłu, mimo że w rzeczywistości sfera produkcyjna w krajach rozwiniętych stanowi coraz mniejszy udział w wytwarzaniu PKB oraz w zatrudnieniu, podczas gdy usługi stają się najważniejszą częścią gospodarki. W latach 70. Wielka Brytania była powszechnie uważana za "chorego człowieka Europy", panowała wówczas opinia że kraj ten może stać się wkrótce pierwszym państwem na świecie, które ze statusu rozwiniętego przejdzie do kategorii krajów rozwijających się. Jednak ten czarny scenariusz nie sprawdził się, a brytyjska gospodarka stała się jedną z najprężniejszych na starym kontynencie. Zwolennicy "Żelaznej damy" uważają że stało się tak właśnie dzięki polityce ich mentorki.
Oponenci thatcheryzmu twierdzą, że problemy ekonomiczne lat 70. są wyolbrzymiane i były one głównie spowodowane czynnikami międzynarodowymi, takimi jak wysokie ceny ropy naftowej, które prowadziły do wysokiej inflacji, ponadto zastój panował w większości ówczesnych krajów uprzemysłowionych. Twierdzą oni także, że spowolnienie gospodarcze nie było wynikiem socjalistycznej polityki i działalności związków zawodowych, tak jak uważają zwolennicy Margaret Thatcher. Jej krytycy utrzymują też, że okres rządów konserwatystów w latach 80. zbiegł się z poprawą ogólnoświatowej sytuacji ekonomicznej i z odkryciem złóż gazu i ropy na Morzu Północnym co wpłynęło na spadek zwyżkujących wcześniej cen i dodatkowe wpływy z podatków z tego tytułu (z drugiej strony na poprawę sytuacji na rynku paliw płynnych miało wpływ duże zmniejszenie zapotrzebowania na ropę poprzez wprowadzenie dużych oszczędności w tym zakresie). To właśnie te przyczyny według niektórych zadecydowały o szybszym rozwoju gospodarczym kraju a nie polityka "Żelaznej damy".
U większości Brytyjczyków osoba Margaret Thatcher budzi mieszane uczucia. Przejawem tego może być lista 100 najważniejszych osób w historii kraju z 2002 r. (sporządzona poprzez głosowanie telewizyjne) – gdzie Thatcher uplasowała się na 16 pozycji – najwyższej spośród żyjących osób. Zajęła także miejsce trzecie na liście "100 najmniej popularnych Brytyjczyków", zamykającej się do osób żyjących. Niewiele brakło jej do pierwszej pozycji, którą zajął Tony Blair. Niemniej jednak niewiele osób może zakwestionować fakt, że w XX w. była jakakolwiek inna kobieta, która odegrałaby tak dużą rolę na światowej scenie politycznej jak "Żelazna dama". Przed pochlebstwami dla niej nie uciekał się nawet wybrany już po raz trzeci na urząd premiera – Tony Blair, który przyznał, że kontynuuje jej myśl gospodarczą (a przynajmniej niektóre jej części) i uznaje ją za ważną osobistość oraz darzy szacunkiem[potrzebne�źródło]. Sama Thatcher pośrednio wyraziła uznanie dla laburzystowskiego premiera, kiedy podczas wyborów na szefa Partii Konserwatywnej powiedziała, iż: "oni (przyp. Konserwatyści)... nie potrzebują kogoś kto pokona Blaira, oni potrzebują kogoś takiego jak Blair" .
Szczególnie rozbieżne są opinie dotyczące jej spuścizny w dziedzinie myśli ekonomicznej, głównie kwestii wydajności rynku i długotrwałego wzrostu gospodarczego. Odnośnie tej pierwszej to jest ona w szczególności przedmiotem sporów, głównie ze względu na szerokie reformy, który zostały w tym zakresie podjęte. Wprawdzie stopa bezrobocia spadła ale stało się to kosztem początkowego skoku w górę ilości bezrobotnych i radykalnych reform rynku pracy. Wśród, których znalazły się ustawy dotyczące osłabienia siły związków zawodowych, odformalizowania rynku finansowego – co przyczyniło się do powrotu City of London do czołówki europejskich centrów finansowych, wprowadzono nowe rozwiązania zwiększające konkurencję w zakresie połączeń telekomunikacyjnych i innych usług. Zgodnie z obecnie dostępnymi danymi rozwój gospodarczy kształtował się w okresie jej rządów raczej na niskim poziomie (przy czym brak jest tu dokładnych informacji ze względu na niedokładne badania w tym zakresie, ponadto kulała także ewidencja środków przeznaczonych na inwestycje), niekorzystnym efektem oszczędnościowej polityki budżetowej było obniżenie standardów edukacyjnych.
Wiele z jej posunięć do tej pory jest przedmiotem zażartych sporów. Na większości obszarów Szkocji, Walii oraz w zurbanizowanych i byłych rejonach górniczych północnej Anglii jej rządy uważane są za klęskę i "dopust boży". Wielu ludzi ciągle jeszcze pamięta tam o trudnym okresie związanym ze strajkami górniczymi, który uderzyły w tradycyjne społeczności utrzymujące się z pracy pod ziemią. Nieodwracalne okazało się także przejście od gospodarki przemysłowej (w większości był to przemysł ciężki) do gospodarki opartej na usługach.
Thatcher była głównie popularna w żyznych i wiejskich rejonach południowo-zachodniej Anglii, wyjątkiem było tu miasto Plymouth, w którym co najmniej jedna trzecia ludności znajdowała zatrudnienie w przemyśle obronnym (głównie stoczniowym). Prywatyzacja tamtejszych przedsiębiorstw w 1987 r. i utrata wielu miejsc pracy przyczyniły się do obniżenia zaufania do rządu konserwatystów, którzy do tej pory mogli liczyć tu na wiernych wyborców (w 1979 r. mieli tu 44% głosów a w 1987 r. już tylko 29%).
Radykalne reformy, które dotknęły "wielki przemysł" i górnictwo znalazły swe odbicie w wyborach 1987 r. kiedy to ogromna większość konserwatywnych posłów została wybrana w południowej Anglii i rolniczych rejonach północnej części kraju, tylko niewielka liczba głosów pochodziła z reszty okręgów wyborczych. Było to spowodowane głównie "Wspólną polityką rolną" (Common Agricultural Policy), z której przeznaczano (i nadal się przeznacza) bardzo duże środki na wsparcie brytyjskiego rolnictwa, podczas gdy inne gałęzie gospodarki mogły o takich pieniądzach tylko pomarzyć (była to więc pewna niekonsekwencja ze strony konserwatystów, którzy wcześniej obcinali dotacje dla przedsiębiorstw państwowych – w pewnym sensie torysów tłumaczy w tym aspekcie przynależność do Unii Europejskiej, która prowadzi taką a nie inną politykę rolną).
Za granicą Margaret Thatcher również nie spotkała się z jednoznaczną oceną. Lewica uważa ją za osobę, która siłą zdławiła opozycyjne ruchy społeczne oraz przeprowadziła reformy społeczne, które nie uwzględniały interesów "klasy pracującej" a zamiast tego faworyzowały bogatszą klasę średnią i "wielki kapitał". Stała się ona także przedmiotem wielu satyr. Na przykład francuski piosenkarz – Renaud Séchan skomponował piosenkę o tytule Miss Maggie – w której chwalił kobiety jako istoty powstrzymujące się od wielu śmiesznych zachowań właściwych tylko dla mężczyzn – z wyjątkiem oczywiście dla Mrs Thatcher. Jedną z najbardziej charakterystycznych kwestii, które wygłosiła i które zostały najdłużej zapamiętane była deklaracja, że: "nie istnieje taka rzecz jak społeczeństwo" . Jest to esencja jej myśli politycznej, w której ośrodkiem jest jednostka i rodzina a nie państwo czy dobro całego społeczeństwa tak charakterystyczne dla filozofii socjalizmu. W gospodarce "Żelazna dama" z właściwym dla siebie uporem lansowała klasyczny liberalizm. W przeciwieństwie do swoich poprzedników ośmieliła się rzucić wyzwanie związkom zawodowym i zerwała z dotychczasową ugodową polityką. Ekonomia brytyjska może zawdzięczać jej wiele zmian w prawie gospodarczym, dzięki którym zlikwidowano szkodliwe ograniczenia a przedsiębiorcy zyskali więcej swobody, sam "thatcheryzm" stał się wzorem dla wielu innych polityków usiłujących reformować gospodarki swoich krajów.
Przez irlandzkich bojowników o niepodległość została zapamiętana jako osoba bezkompromisowa, która nie prowadziła negocjacji z Tymczasową Irlandzką Armią Republikańską, przez co znalazła się na celowniku tej organizacji. Jej krytycy twierdzą, że takie postępowanie przyczyniło się do nasilenia fali przemocy w Irlandii Północnej, rząd Thatcher można natomiast pochwalić za wciągnięcie do procesu pokojowego Irlandii poprzez zawarcie specjalnego porozumienia.
W 1996 r. tzw. śledztwo Scotta prowadzone w sprawie "irackiej afery zbrojeniowej" wykazało, że rząd Thatcher układał się z Saddamem Husajnem. Ujawniono że wydano ok. 1 mld £ dla wsparcia bliskowschodniego dyktatora i "zachęcenia go" do zaopatrywania się w broń u brytyjskich firm. Sędziowie-śledczy odkryli, że podczas wojny iracko-irańskiej w 1980 r., urzędnicy zniszczyli dokumenty świadczące o przemycie części czołgów Chieftain" do Iraku. Ministrowie potajemnie postępowali niezgodnie ze swoimi instrukcjami po to aby pomóc prywatnym firmom sprzedawać maszyny budowlane, które miały być użyte przy budowie fabryk amunicji. Wiele z dostaw do Iraku pochodziło z przedsiębiorstwa Racal, które eksportowało urządzenia komunikacyjne – Jaguar V na kredyt dla armii byłego irackiego dyktatora. Śledztwo wykazało, że posługiwano się w tych wypadkach nielegalnie środkami kredytowymi na pokrycie sprzedaży uzbrojenia. Członkowie rządu konserwatystów odmówili wstrzymania udzielania kredytów dla Husajna, nawet gdy wydał on rozkaz egzekucji brytyjskiego dziennikarza Farada Bazofta, takie postępowanie uzasadniano chęcią nie zaszkodzenia brytyjskiemu przemysłowi zbrojeniowemu.
Wiele osób niezależnie od tego czy mają orientację prawicową czy lewicową zgadza się że rządy Margaret Thatcher przyczyniły się do radykalnego przekształcenia brytyjskiej sceny politycznej poprzez ukształtowanie tendencji głównych partii politycznych do "zbaczania na prawo". Tzw. "New Labour" – Nowa (Partia) Pracy oraz "bleryzm" ("blairism") włączyły do swojego programu większość zasad polityki gospodarczej i społecznej "thatcheryzmu" tak samo jak wcześniej Partia Konserwatywna od lat 50. aż do rządów Edwarda Heatha akceptowała ideę "państwa dobrobytu" ("welfare state") wykreowaną przez Partię Pracy. Demontaż i radykalne ograniczenie roli państwa w polityce społecznej pozostawiły swe skutki do dziś. Tak samo program prywatyzacji większości przedsiębiorstw państwowych nie został zrewidowany. Mimo że po torysach nastali laburzyści to w obecnej polityce gospodarczej Wielkiej Brytanii niewiele się zmieniło od czasów "Żelaznej damy", a ograniczenie roli państwa w gospodarce jest traktowane przez większość lewicowych (głównie z Partii Pracy – która wbrew swojej nazwie w dużej części realizuje liberalną politykę gospodarczą) i konserwatywnych polityków jako truizm, który nie podlega już żadnej dyskusji.
Bezdyskusyjny jest też jej wpływ na brytyjski ruch związkowy w szczególności poprzez zwycięstwo konserwatywnego rządu nad strajkującymi górnikami. Niemożliwym stał się już powrót związkowców do takiego stopnia oddziaływania na państwo jak to było w latach 70. i wcześniej. Bardzo spadła liczba pracowników należących do organizacji związkowych i mimo prób ustawodawczych stan ten nie ulega w ostatnim czasie zmianie. Partia Pracy, która wśród robotników przemysłowych znajdowała tradycyjne oparcie stara się rozluźnić swoje relacje ze związkami, które ze względu na swoją słabość nie odgrywają już takiej roli.
Spuścizna Margaret Thatcher jest chyba jednak najbardziej widoczna we wpływie jaki wywarła ona na torysów. Następujący po sobie kolejno liderzy partii od Johna Majora poczynając poprzez działających już w opozycji: Williama Hague'a, Iaina Duncana Smitha i Michaela Howarda musieli się zmagać z licznymi frakcjami w partii, która miała problemy tożsamościowe oraz nie mogła określić, które elementy "thatcheryzmu" powinny zostać utrzymane w programie partii, a które odrzucone. Szefostwo Davida Camerona od 2006 r. wydaje się kończyć ten okres zamętu.
W lewicowym magazynie New Statesman w 2006 r. Margaret Thatcher znalazła się na 5 miejscu na liście "największych bohaterów naszych czasów" .
[edytuj] Ciekawostki
Margaret Thatcher została umieszczona na dwóch okładkach singli brytyjskiego heavy metalowego zespołu Iron Maiden. Na pierwszym, Sanctuary przedstawiona została scena tuż po zamordowaniu ówczesnej premier przez maskotkę zespołu, Eddie'ego. Scena nawołuje do podobieństw przydomka premier (Iron Lady – żelazna dama) z nazwą zespołu (Iron Maiden – żelazna dziewica). Okładka spowodowała duże zmieszanie w prasie, z tego powodu na większości okładek premier Wielkiej Brytanii ma zasłonięte oczy czarną taśmą, jednak w zamyśle projektanta – Dereka Riggsa – okładka nie jest cenzurowana, a zasłonięcie oczu to w rzeczywistości posunięcie marketingowe autorstwa zarządu grupy. Na drugiej okładce ówczesna premier WB jest przedstawiona z karabinem maszynowym Sterling i czai się za budynkiem, chcąc zemścić się na maskotce zespołu, idącym z dwoma kobietami w mundurach. Singiel nosi nazwę Women in Uniform.
[edytuj] Gabinety Margaret Thatcher
[edytuj] Pierwszy gabinet, maj 1979 – czerwiec 1983
Zmiany
[edytuj] Drugi gabinet, czerwiec 1983 – czerwiec 1987
Zmiany
[edytuj] Trzeci gabinet, czerwiec 1987 – listopad 1990
Zmiany

Summary:
Margaret Hilda Thatcher LG (z domu Roberts, ur. 13 października 1925) – brytyjska polityk, premier Wielkiej Brytanii w latach 1979-1990, chemik, prawnik. Stanowczość w stosunku do strajkujących górników oraz do państw komunistycznych spowodowała nadanie jej przydomku Żelaznej Damy (Iron Lady). Liberalną politykę gospodarczą jej gabinetu ochrzczono mianem thatcheryzmu. Jeden z czołowych "eurosceptyków", zwolenniczka ograniczonej integracji europejskiej.
Była najdłużej urzędującym brytyjskim premierem w XX w., piastowała ten urząd przez najdłuższy nieprzerwany czas od kadencji lorda Liverpoola. Jest także jedyną kobietą, która kiedykolwiek w Wielkiej Brytanii była wybrana na szefa partii rządzącej, a razem z Margaret Beckett jako jedyne pełniły funkcję ministra z najważniejszej grupy resortów tzw. Great Offices of State.