[რედაქტირება] წარმოება
[რედაქტირება] ჩანაფიქრი
ციხიდან გაქცევის ორიგინალურ იდეას�— კაცი განზრახ ხვდება ციხეში, რომ დაეხმაროს ვინმეს (ამ შემთხვევაში მის ძმას) ციხიდან გაქცევაში�— პოლ შერინგს სთავაზობდა დაუნ პარუსი, რომელსაც უნდოდა ნამდვილი მოქმედებითად ორიენტირებული სერიები გადაეღო. შერინგს ეს აზრი მოეწონა და დაიწყო უსამართლოდ გასამართლებული ერთ-ერთი ძმის ამბავზე სიუჟეტის მომზადება. 2003 წელს მან ეს იდეა ფოქსს გააცნო, რაზეც ამ უკანასკნელისგან უარი მიიღო. ამის შემდეგ იგი რამდენიმე ხანი კიდევ ხვეწდა იდეას, თუმცა ამაოდ. მის შეთავაზებას კვლავ უარყოფითი პასუხი მოჰქონდა, რადგან არხების ხელმძღვანელობის აზრით, ეს იდეა უფრო შეესაბამებოდა ფილმს, და არა ტელესერიალს . შემდგომ, ციხიდან გაქცევის მინისერიალად გადაღების პერსპექტივა გაჩნდა. ამ დროს სცენარის ყურადღება სტივენ სპილბერგმა მიიპყრო. ამგვარად, ციხიდან გაქცევა მინისერიალად აღარ გამოცემულა. პოპულარულ სერიალებთან ერთად, როგორებიცაა დაკარგულები და 24, ფოქს ნეტვორკმა ციხიდან გაქცევის გადაღება 2004 წელს დაიწყო . საცდელი ეპიზოდი გადაიღეს ერთი წლის შემდეგ, მას შემდეგ რაც შერინგმა დაწერა სცენარი და ხუთ თვის შემდეგ, სერიალის სარეკლამო რგოლიც გამოვიდა .
[რედაქტირება] მსახიობების შერჩევა
შერჩევის პროცესი მაიკლ სკოფილდის როლისთვის დაიწყო წარმოებამდე რამდენიმე კვირით ადრე. ინტერვიუში, პოლ შერინგმა განაცხადა, თუ როგორი უნდა ყოფილიყო მსახიობი ამ როლისთვის: „ამ როლის შემსრულებელი უნდა იყოს იდუმალებით მოცული, მაგრამ ყალბი“ . წარმოებამდე ერთი კვირით ადრე უენტორტ მილერი წარდგა აუდიტორიის წინაშე. მან შერინგზე დადებითი შთაბეჭდილება მოახდინა თავისი გამოსვლით. იგი როლზე შემდეგ დღესვე აიყვანეს .
დომინიკ პარსელი შერჩევაზე წარმოებამდე სამი დღით ადრე მივიდა და, შესაბამისად, იგი ბოლო მსახიობი იყო, რომელიც არჩეულ მსახიობთა გუნდს შეუერთდა. პარსელი მოსინჯეს ლინკოლნ ბაროუსის როლზე, რომელიც მიჩნეულია შაშიშ პიროვნებად. იგი არის მაიკლ სკოფილდის ძმა. ჯონ დოიზე მუშაობის შემდეგ, პარსელს ჰქონდა ახლო თანამშრომლობა ფოქსთან. აქედან, იგი გააგზავნეს „ციხიდან გაქცევის“ საპილოტო სცენარზე . პირველად, შერინგი ფიქრობდა, რომ პარსელი იყო „ზედმეტად მიმზიდველი ბიჭი“, მას შემდეგ რაც აუდიტორიის წინაშე იგი თავისი ფლამბოიანტური თმის სტილით გამოჩნდა. თუმცა პარსელმა მოიგო როლი და გადაღების პირველ დღეს გადაპარსული თმებით ჩავიდა. შერინგი გააოცა ორი მთავარ მსახიობს შორის ფიზიკურმა მსგავსებამ.
მიუხედავად იმისა, რომ ამორი ნოლასკომ აღიარა, რომ მას კითხვა არ უყვარდა, იგი სცენარმა „ძალზედ ჩაითრია“. აუდიტორიის წინაშე იგი ფერნანდო სუკრეს როლისთვის წარდგა. მისმა ნერვიულობამ პოლ შერინგი მოხიბლა. მან განაცხადა, რომ ნოლასკო იყო მათი საუკეთესო არჩევანი. .
სცენარის წაკითხვის შემდეგ, უეიდ უილიამსს საწყის ეტაპზე არ უნდოდა ბრედ ბელიკის როლის განსახიერება, რადგან ეს პერსონაჟი, მისი თქმით, „საშინელი და საზიზღარი“ იყო. მისი უხალისობა წარმოიშვა ოთხი წლის ქალიშვილის მამობისას. თუმცა, მისმა მენეჯერმა დაარწმუნა იგი მოესინჯა თავისი თავი ბელიკის როლში. შედეგი წარმატებული გამოდგა.
სარა უეინ კელისი იყო პირველი მსახიობი ქალი, რომელიც აუდიტორიის წინაშე სარა ტანკრედის როლის შესრულებისთვის წარდგა და იყო ასევე პირველი, რომელიც გახდა ძირითადი შერჩევის წევრი . ის როლზე თითქმის მყისვე აიყვანეს .
შერჩევის სხვა წევრები იყვნენ რობინ ტუნი, მარშალ ოლმანი, პოლ ადელსტეინი და პიტერ სტორმეირი, რომლებმაც განასახიერეს ვერონიკა დონოვანი, ელ. ჯეი. ბაროუსი, პოლ კელერმანი და ჯონ აბრუცი.
[რედაქტირება] გადაღების ადგილები
ციხიდან გაქცევის პირველი სეზონის უმრავლესობა გადაღებულია ჩიკაგოში . გადაღება ხდებოდა ჯოლიეტის ციხეში, რომელიც გადაღებულია როგორც ფოქს რივერ შტეიტის გამოსასწორებელი ციხე. ლინკოლნის კამერა, საავადმყოფო და ციხის ეზო გადაღებულია ამავე ციხეში . ლინკოლნის საკანში იყო დატყვევებული ცნობილი ამერიკელი მკვლელი ჯონ უეინ გეისი. გარე სცენები არის გადაღებული ჩიკაგოში, ვუდსტოკში და ჯოლიეტში. ასევე გადაღების ადგილები შეიცავს ო’ჰაირის საერთაშორისო აეროპორტს ჩიკაგოში და ტორონტოს ონტარიოში, კანადა. ციხიდან გაქცევის ყოველ ეპიზოდზე იხარჯებოდა $$2 მილიონი აშშ დოლარი ილინოისის შტატში, ხოლო საბოლოო დანახარჯმა 2005 წელს მიაღწია $24 მილიონ აშშ დოლარს .
განახლებული მეორე სეზონის გადაღება დაიწყო 2006 წლის 15 ივნისს დალასში, ტეხასი . გადაღებები ხორციელდებოდა პატარა ელმში, დეკატურში და მინერალ უელსში . ბევრმა ამ ადგილებიდან წარადგინა სხვადასხვა ამერიკული ქალაქები . სავარაუდოდ შოუზე დაიხარჯა $50 მილიონი აშშ დოლარი დალასში . მეორე სეზონის ბოლო სამი სერია გადაღებულ იქნა პენსაკოლაში, ფლორიდას შტატში . თითოეული ეპიზოდის გადაღება გრძელდებოდა რვა დღე და დაახლოებით $1.4 მილიონი აშშ დოლარი იგზავნებოდა თითო ეპიზოდიდან ადგილობრივ ეკონომიკაში .
მესამე სეზონი გადაიღეს ტეხასში და თითო ეპიზოდის ბიუჯეტი შეადგენდა $3 მილიონ აშშ დოლარს . თითოეული გარე სცენა ლინკოლნისა და გრეტჩენის მონაწილეობით საჭიროებდა პანამადან გასვლას.
მოეთხე სეზონი ძირითადად გადაიეღეს ლოს-ანჟელესში, კალიფორნია. მისი პირველი ეპიზოდი იყო სპეციალურად ორსაათიანი.
[რედაქტირება] მუსიკა
სერიალის მთავარი მუსიკა შეთხზულია რამინ ჯავადის მიერ, და ნომინირებული იყო პრაიმტაიმის ემის ჯილდოზე 2006 წელს. პირველი ორი სეზონის საუნდტრეკების კრებული ციხიდან გაქცევა: ორიგინალური სატელევიზიო საუნდტრეკი გამოიცა 2007 წლის 28 აგვისტოს . Djawadi-იმ და ფერი კორსტენმა გამოუშვეს მთავარი მუსიკის რემიქსი სახელად: „Prison Break Theme (Ferry Corsten Breakout Mix)“, როგორც სინგლი, რომელიც გამოიცა ფოქს მუსიკის მიერ 2006 წელს.
[რედაქტირება] სიუჟეტი და ეპიზოდები
პირველი სეზონი შეიცავს 22 ეპიზოდს. ლინკოლნ ბაროუსი არის ტერენსი სტრიდმენის მკვლელობაში ეჭვმიტანილი, რომელიც აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის ძმაა. ლინკოლს გამოუტანეს სიკვდილით დასჯის განაჩენი და გადააგზავნეს ფოქს რივერ შტეიტის გამოსასწორებელ ციხეში, იმისთვის რომ შემდგომში სიკვდილით დაესაჯათ. ლინკოლნის ძმა, მაიკლ სკოფილდი არის დარწმუნებული ძმის უდანაშაულობაში. ამიტომ მან გადაწყვიტა მისი ციხიდან გამოყვანა და შეიმუშავა გეგმა. იმისთვის, რომ შესულიყო მის ძმასთან ფოქს რივერ შტეიტში, იგი პოლიციას ჩაბარდა ბანკის გაძარცვის ფაქტზე. მაიკლმა ციხეში შესვლისთანავე დაიწყო გაქცევისთვის მზადება, რაშიც გარედან ლინკოლნის ახლო მეგობარი ვერონიკა დონოვანი ეხმარებოდა. საბოლოოდ, სეზონის ბოლოს, მაიკლი და ლინკოლნი ექვს სხვა პატიმართან ერთად გაიქცნენ ციხიდან.
მესამე სეზონი შეიცავს 22 ეპიზოდს და გრძელდება პირველი სეზონის დასასრულის მოვლენებით. სცენარი იწყება ფოქს რივერ შტეიტიდან გაპარვიდან 8 საათის შემდეგ მომხდარი მოვლენებით. ახალ სეზონში ახალი პერსონაჟები გვხვდება, მათ შორის ფედერალური აგენტი ალექსანდრე მაჰონი, რომლის მიზანია დაიჭიროს და დაატყვევოს რვა გაქცეული. მეორე სეზონის ბოლოს, მაიკლ სკოფილდს დააპატიმრებენ და გააგზავნიან სონას ფედერალურ გამოსასწორებელ ციხეში.
მესამე სეზონი შეიცავს 13 ეპიზოდს და გრძელდება მეორე სეზონის დასასრულის მოვლენებით. სონას ციხეში მაიკლ სკოფილდთან ერთად გააგზავნეს აგენტი ალექსანდრე მაჰონი, თეოდორ ბეგვილი და ბრედ ბელიკი. მაიკლ სკოფილდი დააპატიმრეს მკვლელობის მცდელობისთვის, ამ დროს კი ლინკოლნ ბაროუს მოუხსნეს ყველა დანაშაული. გრეტჩენ მორგანის მეთაურობით, გაიტაცეს ლინკოლნის შვილი ელ. ჯეი. ბაროუსი და სკოფილდის შეყვარებული სარა ტანკრედი. მათ შეთავეზეს ლინკოლნს, რომ გამოეყვანა სკოფილდის დახმარებით სონას ციხიდან ჯეიმს ვისტლერი, და მხოლოდ ამის შემდეგ გაანთავისუფლებდნენ ელ. ჯეი. ბაროუსსა და სარა ტანკრედს. მაიკლი საბოლოოდ ჩაუდგა ხელმძღვანელობაში ვისლერის გაპარვას (მაჰონისა და მის მეგობარ, ლუიშ გალეგოსთან ერთად), თუმცა გაპარვა ლეჩეროს, ბეგვილსა და ბელიკსაც უნდოდათ, რაც მათ თავისით ვერ მოახერხეს. სეზონის ბოლოს ელ. ჯეი. გაანთავისუფლეს ვისტლერის სანაცვლოდ. ამ დროს ფერნანდო სუკრეც ჩასვეს სონას ციხეში. მაიკლ უნდოდა სარას მკვლელისთვის შური ეძია.
მეოთხე სეზონის ძირითადი შინაარსი არის განვითარებული აგენტ დონ შელფის მიერ, რომელიც იბრძვის სცილის მოსაპოვებლად.
[რედაქტირება] პერსონაჟები
ციხიდან გაქცევის თითოეული სეზონისთვის არჩეულ იქნა ათი ან მეტი ახალი მსახიობი ბევრ ვარსკვლავთან ერთად. პირველი სეზონის პერსონაჟები ძირითადად იყვნენ ფოქს რივერ შტეიტის გამოსასწორებელი ციხის პატიმრები. მეორე სეზონიდან პატიმრებს დაემატათ ბევრი მთავარი გმირი, მათ შორის FBI-ის აგენტი, რომლის მთავარი მიზანი იყო რვა გაქცეული პატიმრის შეპყრობა. მესამე სეზონმა, რომელიც გადაღებულია პანამაში, გაგვაცნო ოთხი ახალი მთავარი პერსონაჟი, ორი მათგანი ფედერალური სონას გამოსასწორებელი ციხის პატიმარი. ყველაზე დიდი ცვლილებები შეიტანა სერიალში პერსონაჟების სიკვილმა. სერიების შემქმნელი, პოლ შერინგი ხსნის, რომ მთავარი პერსონაჟების სიკვდილი „აუდიტორიას შესძენს მეტ საშიშროებას ჩვენ პროტაგონისტებზე“ .
[რედაქტირება] მთავარი პერსონაჟები
სერიალის გმირები არიან ლინკოლნ ბაროუსი (განასახიერებს დომინიკ პარსელი) და მაიკლ სკოფილდი (განასახიერებს უენტორტ მილერი). ლინკოლნი არის უმაღლესი სასწავლებლიდან გამორიცხული და დამნაშავედ აღიარებული არამზადა, რომელსაც უსამართლოდ დააბრალეს აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის ძმის, ტერენსი სტიდმენის მკვლელობა. ლინკოლნის ძმა სკოფილდი მუშაობდა ინჟინერ-კონსტრუქტორად, სანამ ძმის გადასარჩენად თავს გაწირავდა. მან, ძმის გადარჩენის მიზნით, საგულდაგულოდ შეადგინა ციხიდან გასაქცევი გეგმა, შემდეგ კი ის მთელს ტანზე სვირინგის სახით გამოიხატა. მთელი სერიების განმავლობაში, მაიკლი და ლინკოლნი გვაჩვენებენ ერთმანეთის სიყვარულს. ისინი არიან ერთადერთი პერსონაჟები, რომლებიც ყველა სერიაში გამოჩნდნენ.
ვერონიკა დონოვანი (განასახიერებს რობინ ტუნი) არის მაიკლის და ლინკოლნის ბავშვობის მეგობარი. მან განიხილა სკოფილდის გეგმა და გახდა ლინკოლნის ადვოკადი. პირველ სეზონში იგი თამაშობს ერთ-ერთ მთავარ როლს.
ელ. ჯეი. ბაროუსი (განასახიერებს მარშალ ოლმანი) არის ლინკოლნ ბაროუსის თინეიჯერი ვაჟი. იგი ძალიან განიცდიდა მამამისის სიკვდილით დასჯის განაჩენს. ის იძულებული გახდა გადამალულიყო, ვინაიდან მას ეძებდნენ ლინკოლნის სიკვდილის მსურველები.
ორი ყველაზე აღსანიშნავი პერსონაჟები, რომლებსაც მაიკლი შეხვდა ფოქს რივერ შტეიტის გამოსასწორებელ ციხეში არიან ფერნანდო სუკრე (განასახიერებს ამორი ნოლასკო) და თეოდორ 'თ-ბეგ' ბეგვილი (განასახიერებს რობერტ კნეპერი). სუკრეს მოქმედება დამოკიდებულია მის სურვილზე, რომ შეხვდეს მის მეგობარ გოგონას. მან განავითარა მეგობრული ურთიერთობა მაიკლთან და ლინკოლთან და მათი მოკავშირე გახდა. თ-ბეგი ბოროტი პიროვნებაა, რომელიც ვერ აფასებს მის გარშემო სიტუაციას, და ყველა მისი მტერი გონია.
მისი დაჭერის შემდეგ, ჯონ აბრუცი (განასახიერებს პიტერ სტორმარი) გახდა გავლენიანი პიროვნება ფოქს რივერ შტეიტის გამოსასწორებელ ციხეში. იგი იყო ჩიკაგოს მაფიის ლიდერი. მან შეთავაზა მაიკლს გაქცევის გეგმა, სანაცვლოდ კი მას უნდა გაეგო მისგან თავისი დანაშაულის თვითმხილველის, ოტო ფიბონაცის ადგილმდებარეობა. იგი რეგულარურად თამაშობდა პირველი სეზონის პირველ ნახევარში, შემდეგ კი პირველი სეზონის დასასრულს დაბრუნდა. ბენჟამინ მაილს "კ-ნოუტ" ფრენკლინი (განასახიერებს როკმონდ დუნბარი) არის ფოქს რივერის პატიმარი. იგი დაეჭვდა მაიკლში. როდესაც გაიგო მისი გაპარვის გეგმის ამბავი, როგორც თ-ბეგმა, მანაც აიძულა მაიკლი, რომ იგიც გაეპარებინა. თუმცა იგი იყო ბევრად თანამგრძნობი და კეთილი, ვინემ თ-ბეგი.
როგორც ყველა სხვა პატიმარს, მაიკლი შეხვდა ფოქს რივერის ოფიცერ ბრედ ბელიკს (განასახიერებს უეიდ უილიამსი). ბელიკი თავიდანმე ანტიპათიურად განეწტო მაიკლის მიმართ და მასთან დაპირისპირება დაიწყო.
სარა ტანკრედი (განასახიერებს სარა უეინ კელისი) არის ციხის ექიმი, რომელსაც მოეწონა სკოფილდი, შემდეგ კი ეს გრძნობა სასიყვარულო ინტერესებში გადაეზარდა. იგი არის ილინოისის გუბერნატორის შვილი, რომელიც იყო იმ გეგმის ერთ-ერთი წევრი, რომლის შედეგადაც ლინკოლნს მიუსაჯეს სასიკვდილო განაჩენი. საბოლოოდ იგი გადავიდა მაიკლის მხარეს და დაეხმარა ციხიდან გაქცევაში.
პოლ კელერმანი (განასახიერებს პოლ ადელსტეინი) გაგვეცნო, როგორც საიდუმლო სამსახურის აგენტი, რომელიც მუშაობდა ვიცე პრეზიდენტისთვის, რომ ეთვალთვალა, მიმდინარეობდა თუ არა ლინკოლნ ბაროუსის სიკვდილით დასჯა სწორედ. იგი ხან ავკაცი იყო, ხან კი მაიკლის და ლინკოლნის მომხრე.
მეორე სეზონში გამოჩნდნენ ახალი მთავარი პერსონაჟები, მათ შორის FBI-ს აგენდი ალექსანდრე მაჰონი (განასახიერებს უილიამ ფიჩტერი), რომლის მიზანია თვალი ადევნოს გაქცეული პატიმრების გადაადგილებას და შეიპყროს ისინი. მეორე სეზონში სარა ტანკრედი გახდა ერთერთი მთავარი პერსონაჟი. სეზონის ბოლოს, სერიალს გამოეთიშა პოლ ადელსტეინის პერსონაჟი, რომელიც მოკლეს, თუმცა მისი მკვლელობა არაა ნაჩვენები.
სამი მთავარი პერსონაჟის გამორთვის შემდეგ, მესამე სეზონში გვხვდება ოთხი მნიშნელოვანი პერსონაჟი: ლეჩერო (განასახიერებს რობერტ უისდომი)�— სონას პატიმარი, ჯეიმს ვისტლერი (განასახიერებს კრის ვეინსი)�— სონას პატიმარი, გრეტჩენ მორგანი (განასახიერეფს ჯოდი ლინ ო'კიფი) და სოფია ლუგო (განასახიერებს დანი გარსია)�— ვისტლერის მეგობარი გოგონა. სარა უეინ კელისის პერსონაჟის, სარა ტანკრედის მოკვეთილი თავი იპოვეს მეოთხე ეპიზოდში, მიუხედავად ამისა იგი დაბრუნდა მეოთხე სეზონში .
[რედაქტირება] გამეორებადი პერსონაჟები
პირველი სეზონიდან მთავარი გამეორებადი პერსონაჟები არიან: ფოქს რივერის უფროსი ჰენრი პოუპი (განასახიერებს სტეისი კიჩი), ადვოკატი ნიკ სავრინი (განასახიერებს ფრენკ გრილო), სპეციალური აგენტი დანიელ ჰეილი (განასახიერებს დენი მაკარტი) შეთქმულების ერთგული საიდუმლო სამსახურის წარმომადგენელი ჩარლზ ვესტმოურლენდი (განასახიერებს მუსი ვოტსონი). მაიკლს ჯეროდა, რომ იგი იყო დ. ბ. კუპერი და ქონდა დამალული $$5 მილიონი აშშ დოლარი ციხის გარეთ. ფოქს რივერი სხვა პატიმრები, რომლებიც მაიკლთან ერთად გაიქცნენ ციხიდან არიან დევიდ 'ტვინერი' აპოლსკისი (განასახიერებს ლეინ გარისონი) და ჩარლზ 'ჰეივაირი' პატოშიკი (განასახიერებს საილას ვირ მიშელი).
მეორე სეზონში გამოჩნდა უილიამ 'ბილ' კიმი (განასახიერებს რეჯი ლი), რომელსაც დავალებული ჰქონდა მაჰონის და კელერმანის მოქმედებების თვალთვალი.
ტერენსი სტიდმანის პერსონაჟი განასახიერა ორმა მსახიობმა. პირველ სეზონში ჯონ ბილინგსლეიმ, ხოლო შემდეგ ჯეფრი პერიმ. სტიდმანის და, კაროლინა რეინოლდსი (განასახიერებს პატრისია ვეტიგი) პირველ სეზონში იყო აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო შემდეგ პრეზიდენტი.
ნიკა ვოლეკი (განასახიერებს ჰოლი ვალენკი) გამოჩნდა პირველ ორ სეზონში როგორც მაიკლის ცოლი.
[რედაქტირება] რეაქცია
[რედაქტირება] რეიტინგი და კრიტიკული გამოხმაურება
თითოეული სეზონის რეიტინგი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენი მაყურებელი ჰყავს მის ეპიზოდებს. მაყურებლის რაოდენობას ითვლის ნილსენ მედია რისერჩი. დათვლის პერიოდი იწყება სექტემბერის მიწურულს და მთავრდება მაისის ბოლოს.
ფოქსი ტელესერიალს ზურგს უმაგრებს დიდი სარეკლამო კამპანიით. შოუს დებიუტი შედგა 2005 წლის 29 აგვისტოს და მყისვე შეიძინა 10.5 მილიონი მაყურებელი. ფოქსი ყველაზე დიდ წარმატებას ზაფხულში ორშაბათობით აღწევდა. ორსაათიანი პრემიერა შედგებოდა ორი ეპიზოდისაგან . ნილსენ რისერჩის განმარტებით, ეს იყო მეშვიდე პრემიერა, რომელმაც მიაღწია ამგვარ წარმატებას და მიიზიდა მაყურებლის დიდი რაოდენობა . ძლიერმა სადებიუტო შესრულებამ სერიალს მრავალ კრიტიკოსთა ქება მოუტანა. ნიუ-იორკ ტაიმზის აზრით, ციხიდან „ბევრად დამაინტრიგებელი იყო, ვიდრე სხვა სერიები და უეჭველად ერთ-ერთი ყველაზე ორიგინალური“ . ყოველკვირეულმა გართობამ ციხიდან გაქცევა მიიჩნია 2005 წლის ერთერთ ყველაზე საინტერესო ახალ სერიალად . მეორეს მხრივა, იყვნენ ნეგატიურად განწყობილი კრიტიკოსებიც. ვაშინგტონ პოსტი მიიჩნევდა, რომ სერიალი ერთფეროვნული და ზედმეტად გადატვირთული იყო . თავდაპირველად თითოეულ სეზონში უნდა ყოფილიყო 13 ეპიზოდი, მაგრამ სერიალის პეპულარობის გასაზრდელად სეზონს დაემატა 9 ეპიზოდი .
მეორე სეზონის პრემიერამ 9.4 მილიონი მაყურებელი მიიზიდა , ხოლო მესამის პერემიერამ�— 7.51, რომელიც ყველაზე დაბალ მაჩვენებლად არის მიჩნეული სერიალის ისტორიის განმავლობაში .
[რედაქტირება] ჯილდოები
ციხიდან გაქცევამ პირველი ნომინაცია 13 ეპიზოდის გამოშვების შემდეგ მიიღო, ხალხის რჩეულ ჯილდოზე, 2005 წელს, კატეგორიაში „ახალი რჩეული დრამა ტელესერიალი“. ციხიდან გაქცევამ ერთადერთი ჯილდო 2006 წლის იანვარში მოიგო. ამავე წელს მან მიიღო ორი ნომინაცია ოქროს გლობუსის 63-ე დაჯილდოებაზე, კატეგორიებში „საუკეთესო დრამა ტელესერიალი“ და „საუკეთესო მსახიობი დრამა ტელესერიალში“, უენტორტ მილერის შესრულებისთვის. შოუს მთავარმა მსახიობმა, უენტორტ მილერმა ასევე მიიღო ნომინაცია სატურნის ჯილდოზე, კატეგორიაში საუკეთესო ტელესერიალის მსახიობი. ამავე დაჯილდოებაზე, 2005 წელს სერიალი იყო წარდგენილი, ნომინაციაზე „საუკეთესო ტელესერიალი“. 2006 წელს, სერიალი იყო ნომინირებული ტელევიზიის კრიტიკოსების ასოციაციის ჯილდოზე, კატეგორიაში საუკეთესო დრამა ტელესერიალი. ტექნიკური ჯილდოები შეიცავს ედის ჯილდოზე და პრაიმტაიმ ემის ჯილდოს ნომინაციებს. 2006 წლის დეკემბერს, რობერტ კნეპერი იყო ნომინირებული სატელაიტის ჯილდოზე, კატეგორიაში „მეორეხარისხოვანი როლი სერიალში, მინისერიალსა ან ტელესერიალში“.
[რედაქტირება] გავრცელება
[რედაქტირება] ტელევიზია
ტელესერიალი მრავალ ენაზე ითარგმნა და მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში გავიდა სატელევიზიო ეთერში.
[რედაქტირება] ჩრდილოეთ ამერიკა
კანადას ქონდა აშშს მსაგვსი განრიგი. სერიალი გადაეცემოდა გლობალ TV-ს მეშვეობით. ციხიდან გაქცევა იყო ერთადერთი ახალი ტელესერიალი, რომელმაც მოახერხა 2005/2006-წლების საუკეთესო ოცეულში ადგილის დაკავება. პირველმა სეზონმა კანადაში მიიზიდა 876,000 მაყურებელი 18-დან 49 წლამდე, ხოლო საერთოდ 1.4 მილიონი . მისმა მეორე სეზონმა კი კანადაში მიაღწია მაყურებლების უმაღლეს მაჩვენებელს.
[რედაქტირება] ოკეანეთი
ჩრდილოეთ ამერიკაში წარმატებასთან ერთად, ციხიდან გაქცევის ასევე წარმატებული პრემიერა შედგა ავსტრალიის ტელეკომპანია სევენზე, 2006 წლის 1 თებერვალს და მიიზიდან 1.94 მაყურებელი, მალევე ეს ციფრი 2.09 მილიონამდე გაიზარდა . პირველი სეზონის ყურადღება საშუალოდ მიიპყრო 1.353 მილიონმა მაყურებელმა . ციხიდან გაქცევამ ასევე წარმატება მიაღცია ახალ ზელანდიაში, სადაც მან მოიგო ხალხის რჩეული ჯილდო, კატეგორიაში ახალი რჩეული დრამა ტელესერიალი.
მეორე სეზონი, რომელიც ავსტრალიურმა ტელეკომპანიამ, სევენმა გააცნო ხალხს, როგორც „ციხიდან გაქცევა�— გაგცევაზე“, პირველად გავიდა ეთერში 2007 წლის 31 იანვარს, ახალი დროით, 9:30 pm საათზე. ახალ სეზონს ყავდა 1.226 მილიონი მაყურებელი . მესამე სეზონმა მიიზიდა შედარებით ნაკლები, 899,000 მაყურებელი და გავიდა მეთვრამეტე ადგილზე ყველაზე მაღალმაყურებლიან ტელესერიალებს შორის . მესამე სეზონის 9-13 სერიების ჩვენება დაიგეგმა 2008 წლის დასაწყისში, თუმცა ჯერჯერობით ისინი არ უჩვენებიათ ტელეეკრანებზე. სერიალის გამოერობა აჩვენა ავსტრალიურმა ტელეკომპანიამ ფოქსი8.
[რედაქტირება] ევროპა
პირველი სეზონის პრემიერა დიდ ბრიტანთში გაიმართა ტელეკომპანიის, Five-ის მიერ. თითო ეპიზოდის ტრალსლიაციისთვის კომპანია იხდიდა £500,000 . დიდ ბრიტანეთში, უკანასკნელი სერიებს აჩვენებენ მსოფლიო პრემიერიდან ერთ კვირაში. ირლანდიაში ციხიდან გაქცევა გადის RTÉ Two-ს მიერ, აშშ-ში გასვლიდან ერთ დღეში. სერიალის პერემიერა საფრანგეთში მოეწყო 2006 წლის 31 აგვისტოს. შოუს ყავდა 5.5 მილიონი მაყურებელი . პირველი სეზონის ბოლო და მეორე სეზონის პირველ ეპიზოდებს საფრანგეთში ყავდა 7.5 მილიონი მაყურებელი, და გახდა ყველაზე მაღალმაყურებლიანი შოუ საფრაგეთში 2006 წელს . მეორე სეზონის პრემიერა შედგა 2007 წლის 13 სექტემბერს, 5.3 მილიონი მაყურებლისთვის . მესამე სეზონის პრემიერა შედგა 2007 წლის 29 ნოემბერს.
პოლონეთში, სერიალის პრემიერა მოეწყო 2007 წლის 28 იანვარს 7 მილიონი მაყურებლით და გახდა ყველაზე მაღალმაყურებლიანი უცხოური ეპიზოდი პოლონეთის ისტორიაში. ის ასევე იყო ყველაზე მაღალშეფასებული სერიალი 16-დან 49 წლამდე მაყურებლისთვის
ციხიდან გაქცევის პრემიერა გერმანიაში შედგა 2007 წლის 21 ივნისს, RTL ტელევიზიის მიერ. 14-დან 49 წლამდე ასაკის 1.32 მილიონი მაყურებელი დაფიქსირდა ესპანეთში ციხიდან გაქცევა გადის ტელეკომპანია ფოქსისა და ლა სექსტას მეშვეობით.
საბერძნეთში ციხიდან გაქცევას აჩვენებს ტელეკომპანია ANT1. პრემიერამ, რომელიც შედგა 2008 წლის 2 იანვარს მიიზიდა 769.000 მაყურებელი. ციხიდან გაქცევამ მიაღწია წარმატებას სხვა ტელესერიალებთან ერთად. მეორე დღეს ნაჩვენებ ეპიზოდზე მაყურებლის რაოდენობა გაიზარდა და მიაღწია 870.000-ს. პირველი სეზონის უკანასკნელი სერია გავიდა 2008 წლის 5 თებერვალს და ყავდა დაახოებით 900.000 მაყურებელი . ის გახდა მეორე უცხოური ტელესერიალი, რომელმაც მიაღწია ასეთ წარმატებას. სერიალის მეორე სეზონის პრემიერა მოხდა 2008 წლის 17 მარტს .
სერბეთში ციხიდან გაქცევას აჩვენებს ტელეკომპანია RTS 1, კვირაობით, 23:00 CET საათზე.
[რედაქტირება] აზია
პირველ სეზონს ჰონგ-კონგში აჩვენებდა ტელეკომპანია TVB Pearl, 2006 წლის 5 სექტემბრიდან 2007 წლის 21 იანვრამდე. მან მიაღწია წარმატებას და მიიზიდა 260,000 მაყურებელი, რომელიც შემდეგ 470,000-მდე გაიზარდა, ხოლო სეზონის ბოლო სერიებს 590,000 მაყურებელი ყავდა მეორე სერიის ჩვენება დაიწყო ამავე კომპანიამ 2007 წლის 6 მარტს. მეორე სეზონის პრემიერას ყავდა 270,000 მაყურებელი, რომელიც ნელნელა 310,000-მდე გაიზარდა.. TVB Pearl-ის განმარტებით, მეორე სეზონმა რეიტინგით პირველ სეზონს გადააჭარბა მაყურებლის ყველაზე დიდი მაჩნებელი დაფიქსირდა მხოლოდ 402,000. ციხიდან გაქცევა არ უჩვენებიათ ჩინეთში, მაგრამ იგი ხელმისაწვდომია მათთვის ინტერნეტით, ონლაით ტელევიზიით და მაღაზიებით
ციხიდან გაქცევის პირველი სეზონი ინდოეთში აჩვენა ტელეკომპანიამ Star World 2007 წლის ზამთარში, და მალევე მოიპოვა პოპულარობა.
[რედაქტირება] აფრიკა
ციხიდან გაქცევის პრემიერა სამხრეთ აფრიკაში მოხდა ტელეკომპანია M-Net-ს მეშვეობთ, 2006 წლის 17 იანვარს. მეორე სეზონის პრემიერა: 2007 წლის 6 მარტს, მესამე სეზონის კი 2008 წლის 5 თებერვალს. შოუმ მიაღწია წარმატებას და მიიზიდა ბევრი მაყურებელი.
სერიების ჩვენება დაიწყო ტელეკომპანიამ SABC3, 2008 წლის 8 მაისს.
მეორე სეზონი ამჯერად გადის ტელეკომპანია KTN TV-ზე.
[რედაქტირება] DVD და Blu-ray გამოშვებები
ციხიდან გაქცევის DVD ვერსიები გამოიცა შემდეგ ქვეყნებში: აშშ, კანადა, დიდი ბრიტანეთი, და ავსტრალია.
პირველი სეზონის Blu-ray ფორმატში გამოშვება დაიგეგმა 2007 წლის დასაწყისში. საბოლოოდ კი გამოიცა 13 ნოემბერს, 2007. Blu-ray-ს სეტი შეიცავდა 6 დისკს. ციხიდან გაქცევა გახდა პირველი ტელესერიალი, რომელიც გამოუშა ფოქსმა Blu-ray ფორმატში. უცნობი მიზეზის გამო, მეორე სეზონი არ გამოცემულა Blu-ray ფორმატში. თუმცა მესამე სეზონის Blu-ray გამოშვება იგეგმება. 19 მაისს მესამე სეზონის მთლიანი სეტი DVD ფორმატში გამოიცა .
[რედაქტირება] საეთერო ინფორმაცია
ციხიდან გაქცევის პირველი სეზონის პრემიერა შედგა ფოქს ნეთვორქზე ამერიკაში, 2005 წლის 29 აგვისტოს 9:00 საათზე (ET). შემდეგ შოუ გაგრძელდა 2006 წლის 20 მარტს. სერიალის დაწყება გადმოიტანეს ერთი საათით ადრე და დაიწყო 8:00 საათზე (ET). პირველი სეზონი დასრულდა 2006 წლის 15 მაისს. მეორე სეზონი გრძელდებოდა 2006 წლის 21 აგვისტოდან 2007 წლის 2 აპრილამდე, და გადიოდა ყოველ ორშაბათს 8:00 საათზე (ET). მეორე სეზონის პრემიერა მოეწყო ფოქსზე 2007 წლის 24 აგვისტოს, შემდეგ კი აჩვენეს სხვადასხვა ტელევიზიის ვებსაიტებზე. . მესამე სეზონის პრემიერა შედგა 2007 წლის 17 სექტემბერს და გაგრძელდა 2008 წლის 18 თებერვლამდე.

Summary:
ციხიდან გაქცევა (ინგლ. Prison Break) არის ამერიკული ტელესერიალი, რომლის გადაღება 2005 წელს დაიწყო და დღემდე გრძელდება. სერიალის პრემიერა მოეწყო ამერიკულ ტელეკომპანია ფოქსის სამაუწყებლო კომპანიაზე, 2005 წლის 29 აგვისტოს. ამბავი ეხება ორი ძმის ისტორიას. ლინკოლნ ბაროუსი სიკვდილმისჯილია მკვლელობისთვის, რომელიც მას არ ჩაუდენია, ხოლო მისი ძმა, მაიკლ სკოფილდი, საგულდაგულოდ ცდილობს მისი ციხიდან გაყვანას. მიმდინარე აღმასრულებელი პროდიუსერები არიან: პოლ შერინგი, კევინ ჰუკსი, მეთ ოლმსტიდი, მარტი ანდელსტეინი, დაუნ პარუსი, ნილ მორიცი და ბრეტ რატნერი . სერიალისთვის მთავარი მუსიკა შეთხზულია რამინ ჯავადის მიერ, და ნომინირებული იყო პრაიმტაიმის ემის ჯილდოზე 2006 წელს .
ამჟამად სრულად გადაღებულია ოთხი სეზონი. პირველი და მეორე სეზონები შეიცავს 22 ეპიზოდს. მესამე 13-ს, ხოლო მეოთხე სეზონი - 24 სერიას.


[რედაქტირება] ბიოგრაფია
[რედაქტირება] ადრეული წლები
რიჩარდ ფეინმანი დაიბადა მატერიალურად უზრუნველყოფილ ოჯახში. მისი მშობლები, მელვილი და ლუსილი, ცხოვრობდნენ ქუინსის სამხრეთით, ნიუ-იორკში. მის მამას გადაწყვეტილი ჰქონდა, იმ შემთხვევაში, თუ მათ ბიჭი შეეძინებოდათ, იგი აუცილებლად მეცნიერი გახდებოდა. იმ პერიოდში, მიუხედავად იმისა, რომ ქალის სამეცნიერო კარიერა წარმოუდგენელი იყო (თუმცა არაოფიციალურად მათთვის შესაძლებელი იყო აკადემიური ხარისხის მიღება), რიჩარდის უმცროსმა დამ ჯოან ფეინმანმა მიაღწია აღიარებას სამეცნიერო წრეებში, როგორც წარმატებულმა ასტროფიზიკოსმა. მამა ცდილობდა ბავშვობიდან გაეღვივებინა რიჩარდში ბავშვური ინტერესი გარემო სამყაროს მოვლენებისა და მისი შემეცნების მიმართ. იგი ყოველთვის სრულად და დიდი ინტერესით პასუხობდა ბავშვის უამრავ შეკითხვას, პასუხებში კი იყენებდა საკუთარ ცოდნას ფიზიკის, ქიმიის და ბიოლოგიის სფეროდან. ხშირად მიმართავდა სხვადასხვა ცნობარებს. მისი მეთოდი არ იყო დაძალება. მამა არასდროს არ ეუბნებოდა რიჩარდს, რომ იგი აუცილებლად უნდა გამხდარიყო დიდი მეცნიერი. დედისგან კი, პატარა რიჩარდმა მემკვიდრეობით მიიღო საოცარი იუმორის გრძნობა.
რიჩარდმა, მისი პირველი სამუშაო დავალება შეასრულა რადიომიმღების შეკეთებისას. მას შეეძლო რადიომიმღებების სწრაფად და ხარისხიანად შეკეთება, გარდა ამისა იგი რადიოს გაუმართავობის მიზეზს ეძებდა ლოგიკურად, სიმპტომების მიხედვით და მხოლოდ ამის შემდეგ იწყებდა შეკეთებას. მან ამ გზით „საპატიო“ სახელი მოიპოვა მეზობლებს შორის — მეზობლები აღტაცებას ვერ მალავდნენ, ბავშვის ნიჭიერების მიმართ.
რიჩარდ ფეინმანმა დაამთავრა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის ფიზიკის ფაკულტეტი და სწავლა განაგრძო პრინსტონის უნივერსიტეტში. მეორე მსოფლიო ომის დროს, ფეინმანი ცდილობდა მოხვედრას მოხალისეთა ჯგუფებში, მაგრამ ფსიქიატრის დასკვნის საფუძველზე, მას უარი გამოუცხადეს.
[რედაქტირება] ოჯახი
დოქტორის ხარისხის მოპოვების პერიოდში მან ოჯახი შექმნა — იქორწინა არლინ გრინბაუმზე, რომელიც იმ დროს ძლიერ (უკიდურესად) იყო დაავადებული ტუბერკულოზით. ფეინმანის მშობლები ძლიერ ეწინააღმდეგებოდნენ ასეთ ქორწინებას, მაგრამ რიჩარდმა მაინც მიიღო საკუთარი გადაწყვეტილება. ქორწინების ცერემონია და ჯვრისწერა შედგა ლოს-ალამოსისის მიმართულების რკინიგზის სადგურში, მეჯვარეები იყვნენ ფუნთუშების გამყიდველი და აფთიაქარი, ახლოს მდებარე მაღაზიებიდან. რიტუალს არ ესწრებოდა არც ერთი ნათესავი. ცერემონიის დასასრულს, როდესაც სიძეს მოეთხოვებოდა ეკოცნა პატარძლისთვის — რიჩარდმა, ახსოვდა რა არლინის ავადმყოფობა, მხოლოდ ლოყაზე ძლიერი კოცნით დაასაჩუქრა იგი.
1950 წელს ფეინმანმა მეორეჯერ იქორწინა. მისი მეორე ცოლი იყო მერი ლოუ, მაგრამ მალე დაშორდა, მიხვდა რა, რომ ვერ იქნებოდა სიყვარული ის რასაც, უკეთეს შემთხვევაში დავუძახებდით ძლიერ გატაცებას.
1960 წელს, ევროპაში, ერთ–ერთ კონფერენციაზე იგი შეხვდა ქალს, რომელიც მომავალში გახდა მისი მესამე ცოლი, - ეს იყო ინგლისელი გვინეტ ჰოვარტი. წყვილს შეეძინა ბიჭი, რომელსაც დაარქვეს კარლი, მათ მალე იშვილეს პატარა გოგო, სახელად მიშელი.
ამ პერიოდში ფეინმანი ძალზე გაიტაცა ხელოვნებამ. მას აინტერესებდა - რა გავლენას ახდენდა ადამიანებზე ხელოვნება. მან ხატვას მიჰყო ხელი. მისი ნახატები არ გამოირჩეოდნენ სილამაზით, მაგრამ დროთა განმავლობაში იგი დაეუფლა კარგი პორტრეტისტის ხელოვნებას.
1970 წელს ფეინმანმა, მისმა მეუღლემ და მათმა მეგობარმა რალფ ლეიტონმა (ფიზიკოსის რობერტ ლეიტონის შვილი) გადაწყვიტეს მოგზაურობა ტუვაში (მცირე, მთებით გარშემორტყმული ტერიტორია, რომელიც განლაგებულია რუსეთსა და მონღოლეთს შორის, ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკა). ერთადერეთი პროფესორის, ტუვის მკვლევარის აზრით, ამ მოგზაურობას შეეძლო გაეორმაგებინა ცოდნა ამ ოლქის შესახებ. ფეინმანი, ამ მოგზაურობისთვის ემზადებოდა მთელი სერიოზულობით: იგი გაეცნო მთელ ლიტერატურას ტუვას შესახებ, მაგრამ სამწუხაროდ მოგზაურობა არ შედგა.
[რედაქტირება] უკანასკნელი დღეები
1970 წელს ცნობილი გახდა, რომ იგი ავად იყო კიბოს იშვიათი ფორმით. სიმსივნე, რომელიც მუცლის არეში აღმოაჩინეს, სასწრაფოდ ამოკვეთეს, მაგრამ ამ დროისთვის ორგანიზმი უკვე აუნაზღაურებლად დაზიანებული იყო - შეჩერდა ერთი თირკმელის მუშაობა. განმეორებითმა ქირურგიულმა ოპერაციებმა შედეგი არ მოიტანა. ავადმყოფობა უკან არ იხევდა - ფეინმანი განწირული იყო.
მდგომარეობა უარესდებოდა. ექიმებმა, 1987 წელს დამატებით აღმოაჩინეს კიდევ ერთი სიმსივნე, რომელიც ამოკვეთეს, მაგრამ რიჩარდი ძალზე დასუსტებული იყო და იტანჯებოდა აუტანელი ტკივილით. 1988 წელს იგი ისევ ჰოსპიტალის სტაციონარში მოხვდა, სადაც ექიმებმა სიმსივნის გარდა, მის სხეულზე აღმოაჩინეს ღია წყლული. ყველაფერთან ერთად მეცნიერს მეორე თირკმელმა უმტყუნა.
შეიძლებოდა ხელოვნური თირკმელების გადანერგვა და სიცოცხლის რამდენიმე თვით გახანგრძლივება, მაგრამ მან მიიღო გადაწყვეტილება - და მოაწერა ხელი სამედიცინო დახმარების გაწევაზე უარის განცხადებას. იგი გარდაიცვალა 1988 წლის 18 თებერვალს. იგი დაკრძალულია ალტადანეს სასაფლაოზე (სახელად „მაუნთინ ვიუ“-ში). მისი მეუღლე, გვინეტ ფეინმანი ასევე მის გვერდითაა დაკრძალული.
რიჩარდ ფეინმანმა შთამომავლობას დაუტოვა კვანტური ნაწილაკების ურთიერთქმედების ახალი თეორია. ამას გარდა, 1985 წელს მან გამოსცა თავს გადამხდარი სასაცილო ისტორიების კრებული, სათაურით - „თქვენ, რა თქმა უნდა, ხუმრობთ მისტერ ფეინმან!“. ამ კრებულის მეორე ტომს ეწოდება - „რად გენაღვლება თუ რას ფიქრობენ სხვები?“ ("What do You Care What Other People Think?").
[რედაქტირება] შრომები
1950 წლიდან რიჩარდ ფეინმანი მუშაობდა კალიფორნიის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. მეუღლის გარდაცვალების და მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ იგი განიცდიდა დეპრესიას. ამ პერიოდში იგი იღებდა მოწვევებს სხვადასხვა უნივერსიტეტების კათედრებიდან. მან პრინსტონის უნივერსიტეტის მოწვევაც მიიღო (სადაც მოღვაწეობდა ალბერტ აინშტაინი).
ფეინმანი განაგრძობს მუშაობას კვანტური გარდაქმნების საკუთარ თეორიაზე. გარდა ამისა იგი აყენებს ჰიპოთეზას ზედენადობის თეორიაში (იყენებს ერვინ შრედინგერის განტოლებებს). ეს აღმოჩენა, ზეგამტარობის თეორიასთან ერთად, რომლებიც გაცილებით ადრე მიღწეული იყო სხვა სამი, ფიზიკოსის მიერ, ახალ სათავეს უდებს დაბალი ტემპერატურების ფიზიკას. გარდა აღნიშნულისა, ფეინმანი "სუსტი დაშლის" თეორიაზე მუშაობდა მიურეი გელ-მანთან ერთად. „სუსტი დაშლის თეორია“ ყველაზე უკეთესად ჩანს თავისუფალი ნეიტრონის, პროტონად, ელექტრონად და ანტინეიტრინოდ ბეტა-გამოსხივებაში.
1960 წელს, რიჩარდ ფეინმანი აკადემიის თხოვნით, ქმნის ფიზიკის ახალ სასწავლო კურსს. მუშაობის შედეგს წარმოადგენს საავტორო სახელმძღვანელოს შემდეგი სახელწოდებით „ფეინმანის ლექციები ფიზიკაში“ ("The Feynman Lectures on Physics"). ეს წიგნები (ცხრა ტომი) ნათარგმნია მსოფლიოს მრავალ ენაზე და დღემდე აღიარებულია ფიზიკის სპეციალობის სტუდენტთათვის ერთ–ერთ საუკეთესო სახელმძღვანელოდ.
[რედაქტირება] „შატლის“ კატასტროფის გამოკვლევა
1986 წლის 28 იანვარს, აშშ ეროვნულმა აეროკოსმოსურმა სააგენტომ განახორციელა მრვალჯერადი გამოყენების კოსმოსური ხომალდის - „ჩელენჯერის“ მორიგი გაშვება. ეს იყო „ჩელენჯერის“ ბოლო მისია. ხომალდი აფეთქდა გაშვებიდან 73 წამის შემდეგ. კატასტროფის მიზეზების გამოკვლევის მიზნით ჩამოყალიბდა საპრეზიდენტო კომისია. გვინეტმა დაარწმუნა მეუღლე, რომ მას აუცილებლად უნდა მიეღო მონაწილეობა ამ კომისიის მუშაობაში და შეეტანა საკუთარი წვლილი. ფეინმანმა, მართლაც მიაგნო აფეთქების მიზეზს - საწვავის ორი ცილინდრული ავზის შემაერთებელი მილის დამცველი, გარსული რეზინის მილი, დიდი ვიბრაციის გამო, განიცდიდა კრიტიკულ დატვირთვას, რის გამოც გარდაუვალი იყო მისი ფორმის მნიშვნელოვანი ცვლილება და დაცვის ფუნქციის დაკარგვა. ფეინმანის მიერ, ჭიქების, პატარა მილების და ყინულის გამოყენებით ჩატარდა თვალსაჩინო ცდა, რომელიც ამართლებდა თეორიული კვლევის შედეგს: ატმოსფეროს დაბალი ტემპერატურის პირობებში, რეზინის დამცავ მილს მართლაც უნდა დაეკარგა ელასტიურობის უნარი, გამსკდარიყო, ცხელი გაზის გამოშვების შედეგად (შუალედური მილიდან, ნაცვლად „სოპლო“-სი) კი გარდაუვალი იყო ცეცხლის გაჩენა და თხევადი წყალბადის უზარმაზარი ავზის აფეთქება.
ფეინმანის ცდა აჩვენეს პირდაპირი ეთერის სატელევიზო გადაცემაში. შემდგომში აღმოჩნდა, რომ კოსმოსური ცენტრის (ნასა) ტექნოლოგებისთვის წინასწარ ყოფილა ცნობილი, რომ გადადგმული იყო სარისკო ნაბიჯი და უგულვებელყოფილი იყო მნიშვნელოვანი უსაფრთხოების პირობა - ხომალდის გაშვება არ იყო სასურველი გარემოს დაბალი ტემპერატურის შემთხვევაში.
მოყვანილი ვითარებიდან გამომდინარე, ხელმძღვანელებმა საშუალო რგოლის ტექნიკური პერსონალი აიძულეს გაჩუმებულიყვნენ და დაეცვათ გაწეული „რისკის საიდუმლო“. შვიდი ასტრონავტის სიცოცხლე და მრავალ მილიონად შეფასებული ხომალდი შეეწირა კოსმოსური ცენტრის ხელმძღვანელთა პოლიტიკურ ამბიციებს. მათ მთავარი მიზანს წარმოადგენდა - ხომალდი გაშვებულიყო ზუსტად 28 იანვარს.
[რედაქტირება] საინტერესო ცნობები
1975 წელს რიჩარდ ფეინმანმა იყიდა „დოდჯ ტრეიდსმენის“ მარკის ავტომობილი (მიკროავტობუსი). ავტომობილი შეღებილი იყო, იმ დროისათვის მოდურ - მდოგვის ფერად, შიგნიდან კი მწვანე ფერებში, იგი მოხატული იყო ფეინმანის დიაგრამებით, ანუ იმით, რამაც მის პატრონს ნობელის პრემია მოუტანა. ფეინმანმა ამ მანქანისთვის სპეციალური სანომრე ნიშნები დაამზადებინა - წარწერით "QUANTUM".
ამ მანქანით ძირითადად სარგებლობდა მისი მეორე ცოლი გვინეტ ფეინმანი. ერთხელ, როდესაც მას შუქნიშანზე გაჩერებისას ჰკითხეს, თუ რატომაა გამოსახული ავტომობილზე ფეინმანის დიაგრამები, - მან უპასუხა: „იმიტომ, რომ მე მქვია გვინეტ ფეინმანი“.
რიჩარდ ფეინმანის გარდაცველების შემდეგ ავტომობილი, სიმბოლურ ფასად, ერთ დოლარად იყიდა ოჯახის მეგობარმა, რალფ ლეიტონმა. ერთ დოლარად გაყიდვა იყო ტრადიციული გზა, რომელსაც თავად რიჩარდი მიმართავდა, როდესაც მას სურდა ძველი ავტომობილების გაყიდვა.
ავტომობილი დიდხანს ემსახურებოდა მის ახალ პატრონს. 1993 წელს კი ეს მანქანა მონაწილეობდა რიჩარდ ფეინმანის ხსოვნისადმი მიძღვნილ ავტო-ტურნეში.

Summary: რიჩარდ ფილიპს ფეინმანი (ინგლ. Richard Philips Feynman [ˈfaɪnmən]) (დ. 11 მაისი, 1918, ნიუ-იორკი ― გ. 15 თებერვალი, 1988, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკელი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (1965). 1943-1945 ბირთვული იარაღის შექმნაზე მომუშავე, მანჰეტენის პროექტის აქტიური წევრი ლოს-ალამოსში, ასევე იყო კოსმოსური შატლ „ჩელენჯერის“ კატასტროფის გამომძიებელი პანელის წევრი. ფეინმანი გახლდათ ელემენტარული ნაწილაკების გარდაქმნების ამსახველი, „ფეინმანის დიაგრამების“ შემქმნელი. თეორიულ ფიზიკაში მის ნაშრომებთან ერთად, ფეინმანს ასევე მიიჩნევენ კვანტური კომპიუტერის შექმნის ერთ-ერთ პიონერად და ნანოტექნოლოგიის კონცეფციის შემმუშავებლად. სიცოცხლის ბოლო წლებში ფეინმანი თეორიული ფიზიკის პროფესორი იყო კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში.


[რედაქტირება] ეტიმოლოგია
ქალაქის სახელი „ბათუმი“ მოდის ბერძნული სიტყვიდან - „ბათუსი“ (Bathus), რაც ღრმას ნიშნავს. მართლაც, ბათუმს შავ ზღვაზე სევასტოპოლის შემდეგ, ყველაზე ღრმა (მაქ. სიღრმე 58 მ) და მოხერხებული ნავთსაყუდელი აქვს. ბათუმის შესახებ პირველი ცნობები ძვ.წთ-ის IV ს-ის ბერძენი ფილოსოფოსის არისტოტელეს ნაშრომებში გვხვდება. ამ სახელით მხოლოდ მდინარეს იხსენიებენ მომდევნო ხანის რომაელი მწერალი პლინიუს უფროსი და ბერძენი გეოგრაფი ფლავიუს არიანე.
[რედაქტირება] ისტორია
[რედაქტირება] წარმოშობა
ბათუმსა და მის მიდამოებში, მდ. ყოროლისწყლის შესართავთან, მის მარცხენა ნაპირზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა (გორა, სადაც VI საუკუნეში ციხე აიგო, რომელსაც მოსახლეობა დღეს "თამარის ციხეს" უწოდებს) ადასტურებს, რომ ეს მიდამოები ადამიანის მიერ ათვისებული იყო ჯერ კიდევ ძვ. წ. II - I ათასწლეულების მიჯნაზე.
ადრინდელ ანტიკურ ხანაში აქაურ მოსახლეობას გაცხოველებული სავაჭრო ურთიერთობა ჰქონდა მეზობელ და შორეულ ქვეყნებთან. რომის იმპერატორ ადრიანეს დროს (II ს.) დღევანდელი ბათუმის ტერიტორიაზე რომაელთა სამხედრო ბანაკი იყო. V ს-ში საქართველოს მეფემ, ვახტანგ გორგასალმა იგი ქართლს შეუერთა.
[რედაქტირება] ფეოდალური ხანა
ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში, სხვა ზღვისპირა პუნქტებისაგან განსხვავებით, ბათუმი დაწინაურებული იყო, რასაც ხელს უწყობდა მისი მდებარეობა ქვეყნის შიდა რაიონებისაკენ მიმავალი გზების დასაწყისში. ფეოდალურ ხანაში ბათუმის ციხის გარშემო არსებობდა სოფლის ტიპის დასახლება, მაგრამ იგი ქალაქადაც იხსენიება (ამბროჯო კონტარინი). XIII საუკუნის დასასრულს - XIV საუკუნის დასაწყისში ბათუმი ოდიშის მთავრებს - ბედიანებს ეკუთვნოდათ. XV საუკუნეში საქართველოს სამეფო-სამთავროებად დაშლის შემდეგ გურიელების სამფლობელოა. 1547 წელს ქალაქი ოსმალებმა დაიკავეს. 1564 წელს როსტომ გურიელმა დაიბრუნა, მალე ისევ ოსმალთა ხელში გადავიდა.
1609 წელს მამია გურიელმა გაანადგურა ბათუმში მყოფი ოსმალთა გარნიზონი. მიუხედავად ამისა, ოსმალები კვლავ დაეუფლნენ ბათუმს. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, XVIII საუკუნეში ბათუმი მცირე ქალაქი იყო, რომელსაც საუცხოო ციტადელი ჰქონდა. ბერლინის ტრაქტატით (1878) ბათუმი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
[რედაქტირება] რუსეთის იმპერიაში
1878 - 1886 წლებში ბათუმის ნავსადგური გამოცხადდა პორტო-ფრანკოდ (უცხოური საქონლის უბაჟოდ შემოტანა-გატანის უფლების მქონე ნავსადგურად), რამაც ხელი შეუწყო ქალაქის ზრდას. ბაქო-ბათუმის რკინიგზის გაყვანის (1883) და ნავსადგურის რეკონსტრუქციისა და ბაქოსთან ნავთობსადენი მილით დაკავშირების (1897 - 1907) შემდეგ ბათუმი შავიზღვისპირეთის მნიშვნელოვანი ნავსადგური გახდა. აქედან გაჰქონდათ კასპიის ზღვის ნავთობპროდუქტები სხვა ქვეყნებში.
ცარიზმი ბათუმსა და მთლიანად აჭარაში თანამიმდევრულად ახორციელებდა რუსიფიკაციის პოლიტიკას. საპასუხოდ აქ წარმოიქმნა ეროვნული მოძრაობის ძლიერი კერა, რომელსაც მესვეურობდნენ ი. მესხი, ვ. ასათიანი, მ. და ჰ. აბაშიძეები, გ. კაიკაციშვილი, დ. კლდიაშვილი და სხვები. ქართველი მოღვაწეები რუს შოვინისტ მოხელეებს და თურქ ანექსიონისტებს ეწინააღმდეგებოდნენ. ქართული სულისკვეთბის აღორძინებაში დიდ როლს თამაშობდა ბათუმის ქართული გიმნაზია და ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება.
 1828 წელს, რუსეთსა და ოსმალეთს შორის ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულების შედგენისას, რუსეთმა მოითხოვა და ოსმალეთმა დაუთმო მას მთელი ტერიტორია ჭოროხამდე (ძველად აკამფსისის), რომელიც შეერთვის შავ ზღვას ბათუმის იქით, დასავლეთით. ამ დათმობის მიხედვით, ბათუმი უკვე 1828 წელს უნდა შეერთებოდა რუსეთს, მაგრამ ხელშეკრულებაში და საზავო რუკის შედგენის დროს, საზღვარი გაყვანილ იქნა მდინარეთა სახელწოდების შერევის გამო არა მდინარე ჭოროხთან, არამედ მდინარე ჩოლოქთან, რომელიც შეედინება ზღვას ბათუმის აქეთ, ჩრდილო-დასავლეთით. ამ ხაზის მიხედვით, ბათუმი დარჩა ოსმალეთს. შეცდომა შემჩნეულ იქნა ხელმოწერისა და დამტიცების შემდეგ, მაგრამ უკვე გვიან იყო ამ საკითხის ხელახლა აღძვრა, და ამ შეცდომის შედეგად ბათუმი ოსმალეთს შერჩა.
[რედაქტირება] XX საუკუნე
XX საუკუნის დამდეგს ბათუმის ნავთობის საწარმოებში შეიქმნა მუშათა სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციები, რომლებიც პოლიტიკური ხასიათის აქციებს აწყობდნენ. 1905 წლის ივლისში ბათუმის მუშები ჩაებნენ სამხრეთ რუსეთის საყოველთაო გაფიცვაში. 30 ნოემბერს მოხდა მუშათა შეიარაღებული აჯანყება, რომელსაც მხარი დაუჭირეს გურიის და ქვემო აჭარის შეიარაღებულმა "წითელმა ასეულებმა", თუმცა რეაქციის წლებში ცარიზმმა ბათუმში რეპრესიები გააძლიერა.
I მსოფლიო ომის (1914 - 1918) დროს თურქეთის სარდლობის ცდა, ხელთ ეგდო ბათუმი, ჩაიშალა. ბრესტის ზავის (1918) თანახმად, ამიერკავკასიის კომისარიატისა და სეიმის თანხმობის გარეშე, ბათუმი და სამხრეთ საქართველოს მნიშვნელოვანი ნაწილი თურქეთს მიეკუთვნა. 1918 წლის აპრილში თურქებმა ბათუმში თავიანთი ჯარები შემოიყვანეს. I მსოფლიო ომში გერმანია-თურქეთის ბლოკის დამარცხების შემდეგ, მუდროსის დაზავების (1918) თანახმად, ბათუმში ინგლისელთა ჯარები შემოვიდნენ. ინგლისმა აქ შექმნა თავისი საგუბერნატორო. ამ დროს ბათუმის დაპატრონებას ცდილობდა, ერთი მხრივ, გენერალი ა. დენუკინი, მეორე მხრივ - პანთუქრისტული წრეების წარმომადგენელი სერვერ-ბეგ ათაბაგი, რომელიც ე. წ. "ყარსის მთავრობას" მესვეურობდა.
ბათუმ-აჭარის მუსლიმანი ქართველობა წინ აღუდგა თეთრგვარდიელებისა და ოსმალო დამპყრობლების მცდელობას. 1919 წლის 31 აგვისტოს ბათუმში შეიკრიბა მუსლიმან ქართველთა წარმომადგენლობა, რომელმაც შეიმუშავა მიმართვა საქართველოს დამფუძნებული კრებისა და პარიზის საზავო კონფერენციისადმი. ამ მიმართვაში ბათუმი, ისევე, როგორც მთელი აჭარა, აღიარებული იყო საქართველოს ნაწილად ავტონომიური მმართველობის უფლებით. საქართველოს დამფუძნებელმა კრებამ 1919 წლის 25 დეკემბერს აჭარის ოლქი ბათუმითურთ საქართველოს განუყოფელ ნაწილად გამოაცხადა, რაც აღიარებულია რუსეთ-საქართველოს 1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულებითაც.
1920 წლის 4 ივლისს ბათუმიდან ინგლისის ჯარი გავიდა. 1921 წლის თებერვალ-მარტში, როცა საბჭოთა რუსეთის ჯარები შემოიჭრნენ საქართველოში, თურქეთმა კვლავ სცადა ბათუმის აღება, მაგრამ გენერალ გ. მაზნიაშვილის ჯარებმა თურქებს ქალაქი დაატოვებინა. 1921 წლის 19 მარტს ბათუმი საბჭოთა რუსეთის ჯარებმა დაიკავეს.
ბათუმის მოსახლეობა და მოწინავე საზოგადოება არ შერიგებია კომუნისტურ რეჟიმს. აქაური ინტელიგენცია აქტიურად მონაწილეობდა 1924 წლის აგვისტოს ანტისაბჭოთა აჯანყებაში, რისთვისაც მწვავე რეპრესიები განიცადა.
საბჭოთა რეჟიმი ანგარიშს არ უწევდა ბათუმ-აჭარის ისტორიული ცხოვრების თავისებურებას. ფორსირებულად მიმდინარეობდა ბრძოლა ისლამური რელიგიის წინააღმდეგ, ადგილობრივი ტრადიციების (ჩადრი და სხვა) დასაძლევად, რაც მოსახლეობის დიდ უკმაყოფილებას იწვევდა. ინდუსტრიალიზაციისა და საყოველთაო კოლექტივიზაციის წლებში საბჭოთა ხელისუფლება აჭარაში იძულებით ღონისძიებებს ახორციელებდა. ყოველივე ამის გამო 1928 წელს აჭარის მოსახლეობა აჯანყდა. 1937 - 1938 წლებში საბჭოთა ხელმძღვანელობამ ბათუმში, ისევე როგორც მთელ საქართველოში, უმკაცრესი რეპრესიები განახორციელა ე. წ. "ხალხის მტრების" წინააღმდეგ, რასაც ასეულობით ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.
[რედაქტირება] ბუნება
ბათუმის ბუნება ზღვის ნოტიო სუბტროპიკულია. იცის თბილი, უთოვლო ზამთარი და თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 14,5�°C, იანვარში — 7,1�°C, აგვისტოში — 23,2�°C. ნალექები — 2560 მმ წელიწადში. შეფარდებითი სინოტივე — 81%. ხშირია კოკისპირული წვიმა. თოვლი იშვიათად მოდის და მალე დნება. ზღვის წყლის საშუალო წლიური ტემპერატურა ნაპირთან 16,7�°C-ია. სანაპირო ზოლში კარგად არის გამოხატული ზღვის ბრიზები, რის გამოც სიცხე ნაკლებად შეიგრძნობა.
ბათუმის ტერიტორიაზე არის ბუნებრივი ტბა (ფართობი 0,06 კმ²), რომელიც ამჟამად ბათუმპარკის ნაწილია. ქალაქსა და მის მიდამოებში გავრცელებულია მრავალნაირი სუბტროპიკული მცენარე. ჭარბობს ხელოვნურად გაშენებული პარკები, ჩაის პლანტაციები და ციტრუსოვანთა ნარგავები. გორაკ-ბორცვებზე აქა-იქ შემორჩენილია კოლხური ბუნებრივი ტყე და ბუჩქნარი.
[რედაქტირება] მოსახლეობა
1926 წლის აღწერით ბათუმში იყო 48,5 ათ. მცხოვრები, 1939 წ. - 70 ათ., 1959 წ. - 82,3 ათ., 1970 წ. - 101 ათ., 1979 წ. - 122, 8 ათ., 1989 წ. - 136, 9 ათასი. უკანასკნელ წლებში ქალაქის მოსახლეობის საშუალო წლიური მატება დაახლოებით 2%-ს შეადგენს. მოსახლეობა ეროვნული შემადგენლობა (1989): ქართველი - 65,9&, რუსი - 15,4%, სომეხი - 9,8%, უკრაინელი - 2,9%, ბერძენი - 2,0%, დანარჩენი - 4%.
[რედაქტირება] ეკონომიკა
ბათუმი საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრია. მთავარი დარგებია ნავთობგადამუშავება, მანქანათმშენებლობა, ფარმაკო-ქიმიური, მსუბუქი და კვების მრეწველობა. განვითარებულია აგრეთვე საშენი მასალების წარმოება და ხე-ტყის გადამუშავება. ზოგიერთი სამრეწველო საწარმო უმთავრესად ადგილობრივი მოთხოვნილების ფართო მოხმარების საგნებს ამზადებს.
ბათუმის ენერგეტიკული ბაზის შექმნაში დიდი როლი ითამაშა აჭარისწყლის ჰესმა, რომელიც ამჟამად ჩართულია საქართველოს ერთიან ენერგოსისტემაში. ქალაქის უმსხვილესი საწარმოა ბათუმის ნავთობგადასამუშავებელი ქარხანა. 5 მანქანათსაშენი ქარხანა ამზადებს კვების მრეწველობის მანქანა-დანადგარებს, მცირე წყალწყვის გემებს (მ. შ. წყალქვეშაფრთიან კატარღებს), სამრეწველო და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების ელექტროაპარატურასა და ხელსაწყოებს. მძლავრი ფარმაკოქიმიური საწარმო ამუშავებს სამკურნალო მცენარეებს და უშვებს 40-მდე დასახელების სამედიცინო პრეპარატს. სამრეწველო წარმოებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ავეჯის დამზადებას. მსუბუქი მრეწველობის საწარმოები - ტყავ-ფეხსაცმლისა და სამკერვალო გაერთიანებები - ამზადებებ საპირე ტყავს, ფეხსაცმელს, ტანსაცმელს და ფართო მოხმარების სხვა საგნებს. კვების მრეწველობის საწარმოებიდან აღსანიშნავია ციტრუსკომბინატი (უშვებს ციტრუსებსა და სხვა ხილი კონსერვებს). ქალაქში არის აგრეთვე თამბაქოსა და ჩაის ფაბრიკები, ხოცკომბინატი, პურკომბინატი, ლუდის, რძისა და თევზის ქარხნები. ბათუმზე მოდის აჭარის მრეწველობის მთლიანი პროდუქციის უდიდესი ნაწილი.
ბათუმი რესპუბლიკის მსხვილი სატრანსპორტო კვანძია, სადაც თავს იყრის საზღვაო, სარკინიგზო და საავტომობილო კომუნიკაციები. აქ წარმოებს მსხვილი საზღვაო-სატრანსპორტო ოპერაციები. ბათუმი კავკასიის ნავთობის გაზიდვის უძველესი და უმნიშვნელოვანესი ნავსადგურია შავი ზღვის მთლ სანაპიროზე. იგი აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკით და დიდ საოკეანო ტანკერებს ემსახურება. სატრანსპორტო კვანძის საერთო ტვირთბრუნვაში სატრანზიტო ტვირთებთან ერთად დიდი ადგილი უკავია თვით ქალაქის და მისი უახლოესი მიდამოების სამეურნეო ტვირთებს. მთლიანად მექანიზებულია მშრალი ტვირთბის ჩატვირთვა-გადმოტვირთვის ოპერაციები. აშენდა ახალი საზღვაო ვაგზალი. მნიშვნელოვანია აგრეთვე მგზავრთა გადაყვანა შორეული და ადგილობრივი მარშრუტებით. უკანასკნელ წლებში ქალაქის ეკონომიკური კავშირურთიერთობაში დიდად გაიზარდა ავტოტრანსპორტის როლი. თანამედროვე საავტომობილო გზატკეცილებით ბათუმი დაკავშირებულია საქართველოს უმნიშვნელოვანეს ცენტრებთან, აჭარის შიგა რაიონებთან და თურქეთთან.
ქალაქს, ისევე როგორ მთელ რეგიონს, ემსახურება საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც 2007 წლის მაისში გახსნა.
[რედაქტირება] ღირშესანიშნაობანი
აჭარის მუზეუმი, ბათუმის აკვარიუმი, ბოტანიკური ბაღი, დელფინარიუმი, ცირკი და “ბათუმის რივიერა” - დასასვენებელი და გასართობი კომპლექსი შავი ზღვის სანაპიროზე. ბათუმში არის ყველა მთავარი რელიგიური მიმდინარეობის საკულტო ნაგებობები: მართლმადიდებლობის, კათოლიციზმის, ისლამის, იუდაიზმის. ბათუმში არის ბათუმისა და სხალთის ეპარქიის კათედრა და რეზიდენცია.
[რედაქტირება] ტურიზმი
ბოლო წლებში ბათუმი იქცა ერთ-ერთ ყველაზე მოთხოვნად ტურისტულ ადგილად საქართველოში. ის პოპულარობით სარგებლობს არა მარტო რესპუბლიკის, არამედ რეგიონის მასშტაბითაც. დიდია ტურისტული ნაკადი ევროპიდან და ამერიკის კონტინენტებიდანაც. 2009 წლის აგვისტოში დაფიქსირდა რეკორდული მაჩვენებლი დამსვენებლებისა - 400 000 ათასი ადამიანი (ეს ოფიციალურად ჩამოსული სტუმრების რაოდენობა. ბათუმში ინტენსიურად ხდება თანამედრო სასტუმროებისა და გასართობი ცენტრების მშენებლობა. 2010 წელს იხსნება ყველასათვის საყვარელი დელფინარიუმი. ასევე 2009 წელს მოხდა ბათუმის ბულვარის კიდევ 1.5 კილომეტრით დაგრძელება და ამდენად ისე ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ბულვარი გახდა მსოფლიოში, რომლის საერთო სიგრძე 7 კილომეტრს აღემატება. ბათუმში უკვე მოქმედებს შერატონისა და სხვა ბრენდების სასტუმროები. დაგეგმილია უამრავი გრანდიოზული პროექტი. ამდენად, ბათუმი, პორტის გარდა უკვე სხვა მნიშვნელობასაც იძენს. ის გახდა სახე საქართველოს წარმატებისა და აღმშენებლობისა.
[რედაქტირება] ბათუმის საფოსტო მარკები
ბრიტანეთის ოკუპაციის დროს ადრე გამოშვებული რუსული საფოსტო მარკების მარაგი ამოიწურა და 1919 წლის თებერვალში ადმინისტრაციამ ახალი მარკები დაბეჭდა. ეს იყო პერფორირებული მარკები ალოეს ხის გამოსახულებით და წარწერით БАТУМСКАЯ ПОЧТА. მოგვიანებით ბრიტანელებმა მასზე შტამპი "BRITISH OCCUPATION" (ბრიტანეთის ოკუპაცია) დაარტყეს. შტამპებზე ფასი ცვალებადი იყო, თუმცა მოგვიანებით, 1920 წელს, ინფლაციის დონის ზრდის გამო, ყოფილი 5 კაპიკიანი მარკები ახალი დენომინაციებით გამოიცა (50 რუბლამდე). ბრიტანეთის მმართველობის ხანმოკლეობის მიუხედავად სამი სახის მარკა დიდი რაოდენობით არსებობს (შესაძლოა დამატებითი მარკები ოკუპაციის შემდეგაც დაიბეჭდა), თუმცა ხელმეორედ გადაბეჭდილი შტამპები არც ისე ბევრია და 2003 წლისთვის კოლექციონერთა შორის მათი ფასი $500 ამ. დოლარზე მეტს აღწევდა.

Summary:
ბათუმი — ქალაქი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ცენტრი, ქალაქი 1878 წლიდან. მოსახლეობა 121,8 ათასი (2002 წ.).
ბათუმი მსხვილი საერთაშორისო ნავსადგურია შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ბაქო-ბათუმის რკინიგზისა და ნავთობსადენის ბოლო პუნქტი და საავტომობილო გზების კვანძი. ქალაქი გაშენებულია ღრმა, კარგად დაცული ბუნებრივი ნავსაყუდელის ბათუმის ყურის ნაპირას; მდებარეობს ზღვის დონიდან 5 მ, თბილისიდან 350 კმ-ში (რკინიგზით).
ქალაქი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ 7 კმ-ზე. სიგანე ზღვის ნაპირიდან გორაკ-ბორცვებამდე 1-2,5 კმ. 1937 ჰა, აქედან განაშენიანებულია 1300 ჰა-ზე მეტი. ბათუმის ძირითადი ნაწილი სამხრეთიდან ეკვრის ყურეს და გაშენებულია კახაბრის ვაკის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე, დანარჩენი ნაწილი ყურის აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით — მდინარეების ბარცხანისა და ყოროლისწყლის გასწვრივ.


[რედაქტირება] უჯრედის თვისებები
ყოველ უჯრედს აქვს თვითშენარჩუნების უნარი. ამისათვის იგი იღებს გარემოდან საკვებ ნივთიერებებს, ენერგიას, ასრულებს გარკვეულ ფუნქციებს, მრავლდება. თითოეულ უჯრედს გააჩნია "ინსტრუქციათა სრული კრებული" ყველა ამ მოქმედების შესასრულებლად.
უჯრედის ზოგადი თვისებებია:
უჯრედის შიგთავსი ორმაგი ლიპიდური ფენის შემცველ მემბრანაში არის მოქცეული. გარდა ამისა, ეუკარიოტულ უჯრედებს შიდა სივრცეც მემბრანებით აქვთ დაყოფილი, რაც უჯრედის შიგნით ნივთიერებათა მოძრაობის რეგულირების საშუალებას იძლევა.
[რედაქტირება] უჯრედის ტიპები
უჯრედის ორი ტიპი არსებობს: პროკარიოტული და ეუკარიოტული უჯრედები. პროკარიოტული უჯრედები ჩვეულებრივ ერთუჯრედიანი ორგანიზმებია, მრავალუჯრედიანი ორგანიზმები კი როგორც წესი ეუკარიოტული უჯრედებისგან შედგება.
[რედაქტირება] პროკარიოტული უჯრედი
პროკარიოტები ეუკარიოტებისაგან უჯრედის ბირთვის აგებულებით განსხვავდებიან. კერძოდ, მათ ბირთვის მემბრანა არ გააჩნიათ. პროკარიოტებს აგრეთვე არ გააჩნიათ ეუკარიოტებისათვის დამახასიათებელი უჯრედის ორგანელები და სტრუქტურები (გარდა რიბოსომებისა). უჯრედის ისეთი ორგანელების ფუნქცია, როგორიცაა მიტოქონდრია, ქლოროპლასტები და გოლჯის აპარატი პლაზმურ (გარე) მემბრანას აკისრია.
უმეტეს პროკარიოტებს პლაზმური მემბრანის გარდა აქვთ აგრეთვე უჯრედის კედელი (გამონაკლისებია მიკოპლაზმა და თერმოპლაზმა). ბაქტერიებში უჯრედის კედელი პეპტიდოგლიკანისგან შედგება. იგი გარე ზემოქმედებისგან დამცავ დამატებით ბარიერს წარმოადგენს. კედელი უჯრედს აგრეთვე ჰიპოტონურ გარემოში ოსმოსური წნევის ზემოქმედების გამო "გასკდომისგან" (ციტოლიზი) იცავს . უჯრედის კედელი ზოგიერთ ეუკარიოტებსაც აქვთ, მაგალითად სოკოებს, მაგრამ მისი შემადგენლობა განსხვავდება.
პროკარიოტული ქრომოსომა როგორც წესი წრიული მოლეკულაა (გამონაკლისია ბაქტერია Borrelia burgdorferi). მიუხედავად იმისა, რომ ნამდვილი ბირთვი (ნუკლეუსი) პროკარიოტს არ გააჩნია, დნმ შემკვრივებულია და ნუკლეოიდს წარმოქმნის. პროკარიოტული უჯრედი დნმ–ის მხოლოდ ერთ ასლს შეიცავს, ანუ იგი ჰაპლოიდური ორგანიზმია.
პროკარიოტებს შეიძლება გააჩნდეთ ექსტრაქრომოსომული დნმ პლაზმიდის სახით, რომელიც ჩვეულებრივ აგრეთვე წრიულია. პლაზმიდები შეიძლება ატარებდნენ ისეთ ფუნქციას, როგორიცაა მაგალითად ანტიბიოტიკებისადმი მდგრადობა.
[რედაქტირება] ეუკარიოტული უჯრედი
ეუკარიოტული უჯრედი პროკარიოტულზე ზომით 10–ჯერ დიდია, მოცულობით კი 1000–ჯერ. ძირითადი განსხვავება ეუკარიოტებსა და პროკარიოტებს შორის იმაშია, რომ ეუკარიოტული უჯრედები მემბრანით გარშემორტყმულ კომპარტმენტებს შეიცავენ, რომელშიც სხვადასხვა მეტაბოლური რეაქციები მიმდინარეობს. ამ კომპარტმენტებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია უჯრედის ბირთვი (ნუკლეუსი), რომელშიც უჯრედის დნმ–ია მოთავსებული.
ეუკარიოტულ ბირთვში მოთავსებული დნმ ერთ ან რამოდენიმე წრფივ მოლეკულას (ქრომოსომას) წარმოადგენს, რომელიც ჰისტონებზე არის მჭიდროდ დახვეული. დნმ–ს ზოგიერთი სხვა ორგანელაც შეიცავს.
[რედაქტირება] უჯრედის შემადგენელი ნაწილები
ყველა უჯრედს გააჩნია მემბრანა, რომელიც გამოჰყოფს უჯრედის შიგთავსს გარე სამყაროსგან. გარდა ამისა მემბრანა არეგულირებს ნივთიერებათა ცვლას გარემოსა და უჯრედს შორის. მემბრანა აგრეთვე უზრუნველყოფს უჯრედის ელექტრული პოტენციალის შენარჩუნებას.
უჯრედის შიგთავსი ამოვსებულია სითხით, ციტოპლაზმით. უჯრედის ფორმის შენარჩუნებას, ორგანელების ადგილზე დამაგრებას, უჯრედის ნაწილების მოძრაობას (ენდოციტოზი, ციტოკინეზი) ციტოპლაზმური ჩონჩხი უზრუნველყოფს.
უჯრედი შეიცავს სხვადასხვა ფუნქციის მატარებელ ორგანელებს: უჯრედის ბირთვი ქრომოსომების ადგილსამყოფელია; მიტოქონდრია და ქლოროპლასტები უჯრედის "ელექტროსადგურებია"; ენდოპლაზმური ბადე სინთეზირებული ნივთიერებების სატრანსპორტო სისტემას წარმოადგენს;რიბოსომები ცილების სინთეზის დანადგარებია; ფერმენტები, რომლებიც ციტოპლაზმისათვის საშიშია სპეციალურ ლიზოსომებში ინახება; ვაკუოლები უჯრედის საწყობებია. მათში ინახება საკვები, წყალი, ნარჩენები.
ყველა უჯრედში არის მემკვიდრეობითი ინფორმაციის მატარებელი მოლეკულა, დეზოქსირიბონუკლეინის მჟავა (დნმ). უჯრედი შეიცავს აგრეთვე რიბოქსინუკლეინის მჟავებს (რნმ), რომლებიც ფერმენტების და სხვა ცილების სინთეზს უზრუნველყოფენ.
უჯრედი შედგება სხვადასხვა ელემენტებისგან.მასში ყველაზე დიდი რაოდენობით არის ჟანგბადი-70%,შემდეგ მოდის ნახშირბადი-16%,შემდეგ წყალბადი-9%, აზოტი-2.5%, კალციუმი-1%,ფოსფორი-0.5%,კალიუმი-0.3%, იოდი-0.000001% და ა.შ.
[რედაქტირება] უჯრედის ფუნქციები
[რედაქტირება] მეტაბოლიზმი
მეტაბოლიზმი არის უჯრედის მიერ საკვების გადამუშავების პროცესი, რომლის შედეგად უჯრედისათვის საჭირო ნივთიერებები და ენერგია წარმოიქმნება. მეტაბოლიზმის ორ ნაწილს გამოჰყოფენ: კატაბოლიზმი არის ნივთიერებათა დაშლა მათგან ენერგიის მიღების მიზნით, ანაბოლიზმი კი საწინააღმდეგო პროცესია, როცა ენერგია ახალი ნივთიერებების სინთეზისთვის გამოიყენება.
რთული ნივთიერებების დაშლისას ენერგიის მისაღებად უჯრედში ორი განსხვავებული პროცესი გამოიყენება: გლიკოლიზი და ლიმონმჟავას ციკლი. გლიკოლიზი ნივთიერების უჟანგბადოდ დაშლის (ანუ ანაერობული) პროცესია, ლიმონმჟავას ციკლს კი ჟანგბადი ესაჭიროება. ლიმონმჟავას ციკლი მიტოქონდრიაში მიმდინარეობს. იგი გლიკოლიზზე გაცილებით უფრო ეფექტურია.
[რედაქტირება] ცილის სინთეზი
ცილები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ უჯრედის მიერ მისი ფუნქციების შესრულებაში. ცილებს უჯრედები თავად აწარმოებენ, ამინომჟავებისაგან. ცილების სინთეზი დნმ–ში კოდირებული ინფორმაციის საფუძველზე ხდება. პროცესი ორ სტადიას მოიცავს: ტრანსკრიპციას და ტრანსლაციას.
ტრანსკრიპციის დროს უჯრედის ბირთვში ხდება დნმ–ის გარკვეული მონაკვეთის (გენის)საფუძველზე მისი კომპლემენტარული რნმ მოლეკულის სინთეზი. ამ რნმ–ს საინფორმაციო (ი–რნმ) ეწოდება. იგი შედარებით მცირე მოლეკულაა, რომელსაც (დნმ–ისგან განსხვავებით) შეუძლია ბირთვის მემბრანის გადალახვა და ციტოპლაზმაში მოხვედრა. აქ იგი უკავშირდება რიბოსომებს რომლებიც ი–რნმ–ში ნუკლეინის მჟავების თანმიმდევრობას ამინომჟავების შესაბამის თანმიმდევრობაში "გადათარგმნიან" და შესაბამის ცილას წარმოქმნიან. ამ უკანასკნელ პროცესს ტრანსლაცია ეწოდება. მასში კიდევ ერთი ტიპის რნმ–ები, ე.წ. სატრანსპორტო რნმ–ები (ტ–რნმ) იღებენ მონაწილეობას.
[რედაქტირება] უჯრედის გამრავლება
უჯრედები ორად გაყოფით მრავლდება. უჯრედის მარტივ გაყოფას (მიტოზს) წინ უსწრებს მისი გენომის რეპლიკაცია (გაორმაგება) და გაყოფა. ამის შემდეგ იყოფა ციტოპლაზმაც.
არსებობს უჯრედების გაყოფის უფრო რთული მექანიზმიც, რომელიც ორგანიზმების სქესობრივი გამრავლებისას გამოიყენება. ამ შემთხვევაში დიპლოიდური უჯრედის გენომი ორმაგდება, შემდეგ კი ოთხ თანაბარ ჰაპლოიდურ გენომად იყოფა. ასეთი გაყოფის (მეიოზის) შედეგად წარმოქმნილი უჯრედები გამეტებს წარმოადგენენ. წყვილი გამეტის შერწყმით კი კვლავ დიპლოიდური უჯრედი (ზიგოტა) წარმოიქმნება.
პერიოდს უჯრედის წარმოქმნიდან მის გაყოფამდე უჯრედის სასიცოცხლო ციკლი ეწოდება, მიტოზებს შორის პერიოდს კი _ ინტერფაზა.
[რედაქტირება] უჯრედების წარმოშობა
თანამედროვე ევოლუციური თეორიის მიხედვით ბუნებრივი გადარჩევა გენებს შორის ხდება, უჯრედი კი მხოლოდ მათი დამცავი გარსია. ასეთი გარსით დაცული დნმ–ის ჯაჭვები დაუცველებთან შედარებით უპირატეს მდგომარეობაში არიან. სწორედ ეს შეიძლება ყოფილიყო უჯრედების განვითარებისა და გართულების მამოძრავებელი ძალა.
რაც შეეხება იმას, შესაძლებელი იყო თუ არა უჯრედის მსგავსი გარსი დნმ–ის (ან რნმ–ის) გარშემო სპონტანურად წარმოქმნილიყო, ლაბორატორიულად ნაჩვენებია, რომ ამინომჟავებისა და ფოსფორმჟავის ნარევის გათბობისას მართლაც წარმოიქმნება ცილოვანი მოლეკულები, რომლებიც უჯრედის მსგავს სფეროებად ჯგუფდება. ამ წარმონაქმნებს უჯრედის მემბრანის ძირითადი თვისებები გააჩნიათ. სავარაუდოდ, პირველი უჯრედები დედამიწაზე სწორედ ასეთი, ცილოვანი გლობულები იყო, რომელიც რნმ–ის მოლეკულის გარშემო იყვნენ შეჯგუფებული. ითვლება, რომ მემბრანა უჯრედმა შემდგომ შეიძინა, როგორც კიდევ ერთი უპირატესი თვისება დნმ–ის დასაცავად.
[რედაქტირება] ეუკარიოტული უჯრედის წარმოშობა
დღეს გავრცელებული თეორიით, ეუკარიოტული უჯრედი პროკარიოტული უჯრედების სიმბიოზის შედეგად წარმოიშვა. თითქმის უეჭველია, რომ დნმ–ის შემცველი ორგანელები, როგორიცაა მიტოქონდრია და ქლოროპლასტი, არქაული პროკარიოტული უჯრედისა და შესაბამისად ჟანგბადით მსუნთქავი ბაქტერიის და ციანობაქტერიის თანაცხოვრების შედეგად წარმოიქმნა.

Summary:
უჯრედი ცოცხალი ორგანიზმის სტრუქტურულ და ფუნქციონალურ ერთეულს წარმოადგენს. ზოგიერთი ორგანიზმი (მაგ. ბაქტერიები) მთლიანად ერთი უჯრედისაგან შედგება. მათ ერთუჯრედიან ორგანიზმებს უწოდებენ. სხვა ორგანიზმები მრავალი უჯრედისგან შედგება, ისინი მრავალუჯრედიანი ორგანიზმებია.
ადამიანის ორგანიზმში 100 ტრილიონი (1014) უჯრედია. ტიპიური უჯრედის ზომა დაახლოებით 10 მიკრონი (µm), მასა კი 1 ნანოგრამია. ყველაზე დიდი ზომის უჯრედს სირაქლემას კვერცხი წარმოადგენს.
უჯრედული თეორია 1839 წელს შლეიდენმა და შვანმა ჩამოაყალიბეს. მისი მიხედვით ყველა ცოცხალი ორგანიზმი უჯრედებისგან შედგება და მისი ცხოვრებისეული პროცესები უჯრედებში ან უჯრედების საშუალებით ხორციელდება. ყველა უჯრედი უჯრედისგან ვითარდება და ყველა უჯრედი შეიცავს მემკვიდრეობით ინფორმაციას მისი ფუნქციების რეგულირებისათვის და უჯრედების შემდეგი თაობისათვის გადასაცემად.


გამოცემის ისტორია
შტორმის წარმომავლობა (1970-იანი წლები)
ეს პერსონაჟი 1975 წელს, გიგანტური ზომის იქს-ადამიანების პირველივე ნომრიდან გაიცნო მკითხველმა. ამ კომიქსში, იქს-ადამიანების 1960 წლის თაობას ცოცხალ კუნძულ კრაკოასთან ბრძოლის შემდგომ ჩაენაცვლებიან ახალი, 1970 წლის პერსონაჟები . თავად შტორმი არის ამალგამაცია კოკრუმის სუპერგმირების ლეგიონის რამოდენიმე პერსონაჟისა.
1999 წელს კოკრუმმა ერთ-ერთ ინტერვიუში შტორმის დაბადებაზე ისაუბრა. ყველაფერი ასე დაიწყო: კოკრუმს "სუპერგმირთა ლეგიონისთვის" სურდა შეექმნა ახალი პერსონაჟი, შავგვრემანი ქალი რომელსაც „შავ კატას“ დაარქმევდა. მხატვარმა მას თავიდანვე შტორმის მსგავსი ტანსაცმელი შეურჩია. თუმცა მას შემდეგ, რაც კომიქსში ახალი „ქალი კატა“, სახელად ტიგრა გამოჩნდა, კოკრუმი იძულებული გახდა ცვლილებები შეეტანა მისი პერსონაჟის გარეგნობაში. მან „შავ კატას“ თმის ფერი შეუცვალა, ხოლო მის კოსტუმს მოსასხამი დაუმატა. ასე გაჩნდა შტორმი.
როდესაც კოკრუმს კოლეგებმა უთხრეს, რომ შტორმს თეთრი თმა ბებოს შესახედაობას აძლევდა, მან უბრალოდ უპასუხა: „მენდეთ“.
ახალმა პერსონაჟმა განსაკუთრებით მოხიბლა მწერალი კრის კლერმონი. მან წამოიწყო ახალი ისტორიების წერა, მათ შორის God Loves, Man Kills („ღმერთს უყვარს, ადამიანი კლავს“) და Dark Phoenix Saga („შავი ფენიქსის საგა“). სწორედ მათ დაეფუძნა სრულმეტრაჟიანი ფილმის, „იქს ადამიანების“ მეორე და მესამე ნაწილების სიუჟეტები. ორივე ნაშრომში შტორმი წამყვანი, მთავარი პერსონაჟია. კლერმონის ამ ნამუშევართა წარმატების შედეგია ის, რომ ეს ადამიანი 16 წლის მანძილზე შემორჩა მარველის კომიქსების მთავარ მწერლად. მას ეკუთვნის კიდევ უამრავი გამოცემა შტორმის უშუალო მონაწილეობით.
შემზარავი იქს-ადამიანების (1976 წლის დეკემბერი) 102 ნომერში კლერმონმა მკითხველს შტორმის თავგადასავალი, დრამატული ისტორია გააცნო. ოროროს დედა�— ენდეარი (N’Dare) აფრიკული ტომის (კენია) პრინცესა და შთამომავალია თეთრთმიანი, ცისფერთვალება აფრიკელებისა, რომლებიც დასაბამიდან ცნობილნი იყვნენ გრძნეულებითა და ჯადოსნობით. კომიქსის მიხედვით, ენდეარს უზომოდ უყვარდება აფრიკელ-ამერიკელი ფოტოჟურნალისტი დევიდ მუნრო. ისინი მიდიან ჰარლემში, სადაც ენდეარი დევიდისგან ფეხმძიმდება და შვილს აჩენს. როდესაც ოროროს 6 წელი უსრულდება, ოჯახი ეგვიპტეში გადადის საცხოვრებლად. 5 წლის შემდგომ, სუეცის კრიზისის (არაბეთი-ისრაელი) ჟამს ისინი უცაბედად იღუპებიან, მცირეწლოვანი ორორო კი სულ მარტოდ-მარტო რჩება. კომიქსის მიხედვით, აფეთქებისას ბავშვი სახლის ნანგრევების ქვეშ ექცევა, დედის გვამთან ერთად. ამის შედეგია შტორმისათვის დამახასიათებელი კლაუსტროფობია. ზოგი იმასაც ამბობს, რომ ამიტომაცაა მისი თმა თეთრი.
პატარა ოროროს ცხოვრება საგრძნობლად იცვლება. ახალგაზრდა გოგონა კაიროში ქურდობით ირჩენს თავს, დახეტიალობს სერენგეტიში, სადაც მას ქალღმერთის მსგავსად ეთაყვანებიან. საბოლოოდ იგი პროფესორ ჩარლს იქსევიერს ხვდება.
კლერმონმა შემზარავი იქს-ადამიანების (1979 წლის იანვარი) 117-ე ნომერში კიდევ უფრო გააღრმავა მკითხველის ცოდნა შტორმის წარსულის შესახებ. კომიქსის მიხედვით, პროფესორ იქსევიერს ნანახი ჰყოლია პატარა ორორო იმაზე გაცილებით ადრე, ვიდრე საკუთარ გუნდში მიიღებდა მას. კაიროში ჩარლზიც გამხდარა მოხერხებული ქურდის ერთ-ერთი მსხვერპლი. პროფესორმა გამოიყენა მისი შესაძლებლობები, რათა შეეჩერებინა ახალგაზრდა ქურდი. ამ დროს იქსევიერს ამაჰლ ფაროუკი, იგივე ხელმწიფე-აჩრდილი ესხმის თავს. მათი ორთაბრძოლის დროს კი ორორო გაქცევას ახერხებს.
პანკის გარეგნობა (1980-იანი წლები)
კომიქსის მომდევნო ნომრებში კლერმონმა ორორო წარუდგინა მკითხველს როგორც მშვიდი, გაწონასწორებული, თავისუფალი პიროვნება, თუმცა აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ შტორმს ძლიერ გაუჭირდა დასავლურ კულტურასთან შეგუება. შემზარავი იქს-ადამიანების (1980 წლის ნოემბერი) 139-ე ნომერში ორორო მუნრო უკვე იქს-ადამიანების ლიდერია. კომიქსის მიხედვით, შტორმს განსაკუთრებული სიყვარული გააჩნდა ახალგაზრდა კიტი პრაიდის მიმართ. Marvel Team-Up-ის (1980 წლის დეკემბერი) მეასე ნომერში კლერმონმა გამოაქვეყნა ისტორია იმის შესახებ, თუ როგორ გადაარჩინა შავი პანტერა 12 წლის ორორომ მაშინ, როდესაც იგი ჯერ კიდევ კენიაში ცხოვრობდა. სწორედ ამ ისტორიამ დაუდო საფუძველი მარველის შემდგომ კომიქსებში ამ ორი პერსონაჟის შეუღლებას.
X-Men Annual-ის მეხუთე ნომერში იქს-ადამიანები, ფანტასტიკურ ოთხეულთან ერთად არკონის დასახმარებლად ემზადებიან. კომიქსის მიხედვით, ხვლიკის მსგავსი ბოროტი არსება�— ბადუნი არკონის სამეფოს აოხრებდა. გამომშვიდობებისას შტორმი და არკონი საბოლოოდ კოცნიან ერთმანეთს, ვინაიდან ორორო უარს იტყვის მის ცოლობაზე.
80-იანი წლების ერთ-ერთ კომიქსში იქს-ადამიანები ებრძვიან ბოროტ არსება�ბრუდს. შტორმი სწორედ ბრუდის კვერცხის მსხვერპლი ხდება. სასოწარკვეთილი ორორო თავის მოკვლას გადაწყვეტს, თუმცა ბოლო წუთებში მას ვეშაპის მსგავსი უცხოპლანეტელი აკანტები გადაარჩენენ.
ამავე ნომერში, კლერმონი მკითხველს შტორმის პიროვნულ სიძლიერეს უჩვენებს. კომიქსის მიხედვით, იქს-ადამიანების ერთ-ერთ წევრს, ანგელოზს, ბოროტი მუტანტების გუნდი, Morlocks იტაცებს. ისინი რაოდენობრივად აღემატებიან იქს-ადამიანებს… გამოსავალი კი მხოლოდ გუნდის ლიდერის, კალისტოს დამარცხებაში მდგომარეობს. ბრძოლის ინიციატივას შტორმის კოლეგა, ნაითქროლერი იჩენს, თუმცა ორორო საკუთარ თავზე იღებს ამ მისიას და ამარცხებს მოწინააღმდეგეს იმის მიუხედავად, რომ პრაღასთან ბრძოლის შემდგომ საშინლად დასუსტებული იყო.
შემზარავი იქს-ადამიანების (1983 წლის ოქტომბერი) 173-ე ნომერში კლერმონმა და პოლ სმიტმა (ილუსტრატორი) თითქმის მთლიანად შეცვალეს შტომის გარეგნობა. ძველი კოსტუმის ნაცვლად მას ტყავის შარვალი, ზედა და ლაბადა ჩააცვეს, მისი თეთრი თმის ვარცხნილობა კი პანკის მოჰავკს დაამსგავსეს (იხ. ფოტო). 2008 წელს სმიტმა ერთ-ერთ ინტერვიუში აღნიშნა: „ეს იყო უბრალოდ ცუდი ხუმრობა…მე ვიცოდი, რომ მისთვის თმის დამოკლებას აპირებდნენ, ხოდა მეც უბრალოდ პანკის მოჰავკი შევურჩიე…“ ლუის სიმონსონმა ირონიით განაცხადა: ჩვენ გადავწყვიტეთ ჩაგვედინა პატარა დანაშაული, ცუდი ხუმრობა, რომელიც პანკის ვარცხნილობას დავუკავშირეთ…
კომიქსის მიხედვით, შტორმის შეხედულება ცხოვრებაზე მკვეთრად იცვლება ბრუდთან ბრძოლის შემდგომ. იგი დროებით წყვეტს კიტი პრაიდთან ურთიერთობას და უახლოვდება ნინძა იუკიოს, სამურავის ყოფილ შეყვარებულს. ისინი სულ მალე საუკეთესო მეგობრები ხდებიან.
შტორმის სასიყვარულო ურთიერთობების გადახალისების მიზნით, კლერმონმა ახალი ისტორია გამოიგონა: ახალგაზრდა მუტანტი ფორჟი იგონებს იარაღს, რომელსაც მუტანტთა ძალების განეიტრალების უნარი გააჩნია. შტატების სამიზნე მუტანტი როუგია, მისი კრიმინალური წარსულის გამო, მსხვერპლი კი სრულიად შემთხვევით შტორმი ხდება. იგი დროებით მთლიანად კარგავს სუპერძალას.
კომიქსის მიხედვით, ორორო სიკვდილს ფორჟმა გადაარჩინა. მისი დახმარებით შტორმმა სუპერძალის გარეშე ცხოვრება ისწავლა. მალე ამ ორ პერსონაჟს უზომოდ უყვარდებათ ერთურთი. მოგვიანებით შტორმმა სრულიად შემთხვევით მოუსმინა ფორჟისა და გაირიჩის საუბარს და შეიტყო, რომ იარაღის შემქმნელი თავად მისი საქმროა. გულგატეხილმა ორორომ მალევე მიატოვა ფორჟი.
ამ მარცხის მიუხედავად, კლერმონი კვლავ ცდილობდა მკითხველისათვის შტორმის პიროვნული სიძლიერე და სიმტკიცე ეჩვენებინა. შემზარავი იქს-ადამიანების (1986�წ.) ორას მეერთე ნომერში ძალადაკარგული ორორო ახერხებს ციკლოპის დამარცხებას და კვლავ გუნდის მეთაური ხდება.
ოთხმოციანი წლების დასასრულს კლერმონმა შეადგინა ახალი კომიქსი, სადაც შტორმის ვარცხნილობა და ჩაცმულობა კვლავ თავდაპირველს უბრუნდება. კომიქსის მიხედვით, ორორო დროებით უერთდება ბოროტ მუტანტთა გუნდს, Hellfire Club („ჯოჯოხეთის ცეცხლის კლუბი“) , იგი ფორჟთან ერთად იკარგება ახალ განზომილებაში, სადაც ბოლომდე შეძლებს სუპერძალის აღდგენას. შტომს იტაცებს ბოროტი რობოტი, ნენი, რომლის ზემოქმედების შედეგად ოროროს ემართება უეცარი ამნეზია, ავიწყდება საკუთარი წარსული და გონებით ბავშვობის წლებს უბრუნდება. ბოროტი ტელეპათი, ხელმწიფე-აჩრდილის მიერ დევნილი მეხსიერების აღდგენამდე კვლავ ძველ საქმიანობას, ქურდობასა და ყაჩაღობას უბრუნდება.
1991 წლის ოქტომბერში კლერმონმა მუშაობა დაიწყო „იქს-ადამიანების“ მეორე ნაწილზე. კომიქსთა ახალ სერიაში შტორმი იქს-ადამიანების „ოქროს გუნდის“ ლიდერია. (პარალელურად არსებობს „ლურჯი გუნდი“, რომელსაც ციკლოპი ხელმძღვანელობდა). თექვსმეტწლიანი მუშაობის შემდგომ, კლერმონმა შემზარავი იქს-ადამიანების (1975�წ.) 94-ე ნომრის დებიუტით დატოვა თანამდებობა, მისი ადგილი ჯიმ ლიმ დაიკავა (მალე მას სკოტ ლობდელი ჩაენაცვლა). ლობდელმა კვლავ განაახლა სასიყვარულო ურთიერთობა შტორმსა და ფორჟს შორის. კომიქსის მიხედვით, ფორჟი ოროროს ცოლობას სთავაზობს. დიდი ყოყმანის შემდგომ შტორმი მზადაა გაჰყვეს მას ცოლად, თუმცა სანამ შემოთავაზებულ წინადადებაზე დასტურის სათქმელად ემზადება, ფორჟი მის საქციელს (დიდხნიან ყოყმანს) არასწორად იგებს და წინადადებას აუქმებს (თუმცა, კომიქსის მიხედვით, (1993�წ.) წყვილმა საბოლოოდ მაინც შეძლო ურთიერთობის მოგვარება ).
პერსონაჟის ზრდა 1990-იან წლებში
1995 წელს ლობდელმა შეთხზა ახალი ისტორია, სადაც იქს-ადამიანები კვლავ Morlocks ებრძვიან. შტორმი სასიკვდილოდ ღადავს ოპონენტ მუტანტს, მაროუს, რომელსაც ორი გულიდან ერთ-ერთს აცლის.
1996 წელს გამოვიდა პერსონაჟის პირველი მინისერია, სახელად „შტორმი“. სულ გამოიცა კომიქსის 4 ნომერი. ისტორია მოგვითხრობს, თუ როგორ ხვდება ორორო ახალ განზომილებაში, სადაც რუსი ეროვნების ბოროტ მუტანტს, მიხეილ რასპურინს ებრძვის .
თანამედროვე შტორმი (2000-იანი წლები)
2001 წელს გამოიცა ’იქს-ადამიანების’ კიდევ ერთი, ძველ სამსახურზე ხელახლა დაწინაურებული კრის კლერმონის მიერ შექმნილი კომიქსი, სახელად იქსტრიმი იქს-ადამიანები (უკანასკნელი, 46-ე ნომერი, გამოვიდა 2004 წელს). აქ შტორმი კვლავ იქს-ადამიანების ლიდერია.
გუნდის ძირითადი შემადგენლობა: გამბიტი/რემი ლებეუ; როუგი; საგე/ტესა; ბიშოფი/ლუკას ბიშოფი; პსილოკი და სანდარბერდი/ნილ შაარა.
კომიქსის მიხედვით, შტორმსა და სლიფსთრიმს შორის გაებმენა ხანმოკლე ფლირტი. ოროროს ბოროტი მუტანტი, კანი იტაცებს. მას შტორმის ცოლობა სურს, თუმცა ორორო ამარცხებს კანს და თანაგუნდელებს უბრუნდება.
შტორმი ქმნის ახალ ორგანიზაციას, X-Treme Sanctions Executive (იგივე XSE), რომლის მიზანი მსოფლიო მასშტაბით მუტანტების გაკონტროლებაა. ორორო თავადაა ამ ორგანიზაციის ლიდერი.
ამავე წელს, მარველის კომიქსებმა გამოაშკარავეს, რომ შტორმი ახალგაზრდა აფრიკელ სუპერგმირზე, შავ პანტერაზე აპირებდა დაქორწინებას. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ამ ორ პერსონაჟს შორის ადრე არასდროს ყოფილა სასიყვარულო კავშირი. Marvel Team-Up-ის (1980) მეასე ნომრის მიხედვით, ისინი ჯერ კიდევ კენიაში შეხვდნენ ერთმანეთს პირველად. 12 წლის ორორომ შავ პანტერა თეთრკანიანი რასისტისგან იხსნა. წყვილი „შავი პანტერას“ (2006 წლის ივლისი) მეთვრამეტე ნომერში დაქორწინდა.
ემის მფლობელმა დიზაინერმა, შონ დუდლიმ, შტორმის საქორწინო კაბის მოდელი დაამზადა და ფოტოები გაზეთ TV Guide-ის მეჩვიდმეტე ნომერში გამოაქვეყნა.
მარველის კომიქსების მთავარმა რედაქტორმა, ჯო ქუესადამ ისიც კი განაცხადა, რომ შტორმისა და შავი პანტერას ქორწილი კომიქსში წააგავდა პრინცესა დიანასა და პრინც ჩარლზის ქორწინებას. მან ორივე პერსონაჟს ძალებში განმტკიცება უსურვა. ორორო და შავი პანტერა დროებით ფანტასტიკურ ოთხეულს უერთდებიან (2007�წ.), თუმცა შტორმი მალევე უბრუნდება მშობლიურ გუნდს.
ორორო ახლახანს ჩამოყალიბებული გამაუგნებელი იქს-ადამიანების (#25) წევრი გახდა. გუნდის შემადგენლობა: ციკლოპი (პერსონაჟი); ემა ფროსთი; მხეცი; შტორმი; სამურავი და არმორი.
ამასობაში, ტელეპათი ხელმწიფე-აჩრდილი იმორჩილებს შავი პანტერას გონებას, მის კონტროლქვეშაა ციკლოპიც, რომელიც იქს-ადამიანების განადგურებას ცდილობს. შტორმი იძულებულია შეაჩეროს ერთ-ერთი მათგანი. იგი ახერხებს ციკლოპის შეჩერებას, სამაგიეროდ ხელმწიფე-აჩრდილი მის გონებას ეუფლება, სადაც იძულებულია შეებრძოლოს პანტერას ღმერთს - ბასტს, რომელიც შტორმის თხოვნით, მის ფსიქიკაში იმალებოდა. ბასტი შურს იძიებს შავი პანტერას გამო და ამარცხებს ხელმწიფე-აჩრდილს. ამის შემდგომ ორორო გადაწყვეტს იქს-ადამიანებთან დარჩენას.
გამოგონილი პერსონაჟის ბიოგრაფია
ინფორმაცია შტორმის წარსულზე მწერალმა კრის კლერმონმა პირველად შემზარავი იქს-ადამიანების (1976 წ.) 102-ე (მოგვიანებით, 117-ე) ნომერში გამოაქვეყნა. 2005-2006 წლებში კი მწერლებმა მარკ სუმერაკმა და ერიკ ჯერომე დიკეიმ მოკრძალებული ცვლილებები შეიტანეს ოროროს წარსულში. (Ororo: Before the Storm და Storm (II დონე) )
კომიქსის მიხედვით, ორორო კენიას ტომის პრინცესა, ენდეარისა და აფრიკელ-ამერიკელი ფოტოგრაფი, დევიდ მუნროს ქალიშვილია.
სუეცის კრიზისის დროს წყვილი საცხოვრებლად გადადის ეგვიპტეში, სადაც ცეცხლმოკიდებული რეაქტიული თვითმფრინავი ეჯახება მათ სახლს. ენდეარი და დევიდი იღუპებიან, მცირეწლოვანი ორორო კი ნანგრევების ქვეშ ხვდება და ამის შედეგად მთელი ცხოვრება ძლიერი კლაუსტროფობია ტანჯავს. კაიროში გოგონას პოულობს ცნობილი ქურდი ახმედ ელ-გიბარი. ამის შემდგომ, ორორო ქურდული საქმიანობით ირჩენს თავს, მისი ერთ-ერთი მსხვერპლი თავად პროფესორი ჩარლზ იქსევიერი ხდება (რომელიც კაიროში ბოროტ ტელეპათ მუტანტთან, ხელმწიფე აჩრდილთან შესახვედრადაა ჩასული) .
მიჰყვება რა გულისთქმას, იგი დახეტიალობა სერენგეტიში, სადაც პირველად ხვდება შავ პანტერას, უაკანდას სამეფოს პრინცსა და მის მომავალ მეუღლეს. 12 წლის ორორო თეთრკანიანი რასისტი, ანდრეას დე რუიტერისგან იხსნის ტიჩალას და ამავე დროს აღმოაჩენს მის ზებუნებრივ შესაძლებლობებს.
კომიქსის მიხედვით, მოგზაურობისას ორორო გადაეყრება უცნობ მამაკაცს, რომელიც გოგონას გაუპატიურებას შეეცდება. შტორმი იძულებულია თავის დაცვის მიზნით მოკლას იგი.
ხანგრძლივი მოგზაურობის შემდგომ, ორორო ჩადის წინაპართა მამულში, კენიაში (სერენგეტის დაბლობი). მისდამი განსაკუთრებულ ყურადღებას კენიას ტომის წევრი, ეინეტი იჩენს. იგი ოროროს იმ უდიდეს პასუხისმგებლობაზე ესაუბრება, რაც ზებუნებრივი ძალებით დაჯილდოებულ თითოეულ ადამიანს აკისრია. აფრიკელ ტომებს შტორმი ქალღმერთად მიაჩნდათ და ეთაყვანებოდნენ მას.
წლების შემდგომ, ორორო იძულებულია შეებრძოლოს ბოროტ დელუჯს, ამინის მართვის უნარის მქონე მუტანტს. იქს-ადამიანების რამოდენიმე წევრის დახმარებით, შტორი ამარცხებს მას და კვლავ მშობლიურ ტომს უბრუნდება. კომიქსის მიხედვით, ოროროს შესაძლებლობებით აფრთოვანებულმა იქს-ადამიანებმა პროფესორს აცნობეს მუტანტის შესახებ. იქსევიერმა კი სტუდენტებს უპასუხა, რომ მას არ სურდა ახალგაზრდა ქალიშვილისთვის მისი ზებუნებრივი ძალების ნამდვილი ბუნების განმარტებით სულიერი ტრავმა მიეყენებინა, ვინაიდან ოროროს თავი არა მუტანტად, არამედ ქალღმერთად მიაჩნდა.
თვეების შემდგომ, იქსევიერი იძულებულია მსოფლიო მასშტაბით მოიძიოს და შეკრიბოს მუტანტები, რათა ბოროტი კუნძული კრაკოასგან დაიხსნას მისი სტუდენტები. პროფესორი ესაუბრება შტორმს მის შესაძლებლობებზე და ოროროც მზადაა დახმარებისათვის.
ორორო უერთდება პროფესორი იქსევიერის იქს-ადამიანებს, ნიკით ”შტორმი” , და საბოლოოდ გუნდის ლიდერიც ხდება.
რაც შეეხება მის პირად ცხოვრებას, ოროროს უზომოდ უყვარდება ახალგაზრდა მუტანტი ფორჟი, თუმცა მათი ურთიერთობა ხანგრძლივი არ აღმოჩნდება.
საბოლოო ჯამში, შტორმი ტიჩალაზე, ახლა უკვე ”შავი პანტერას” სახელით ცნობილ აფრიკელ სუპერგმირზე ქორწინდება და უაკანდას სამეფოს დედოფალი ხდება. ახლადდაქორწინებული წყვილი დროებით უერთდება ფანტასტიკურ ოთხეულს. კომიქსის ერთ-ერთ ნომერში, არსება ვაჩერი მათ შვილებს განსაკუთრებულ ბედისწერას უწინასწარმეტყველებს. რიდისა და სიუს შვებულებიდან დაბრუნების შემდგომ, შტორმი კვლავ იქს-ადამიანებთან ერთად განაგრძობს ბრძოლას.
ძალები და შესაძლებლობები
შტორმი მეტად ძლევამოსილი ადამიანი მუტანტია, რომელმაც მრავალჯერ მოახდინა შესაძლებლობათა დიდი ნაწილის დემონსტრირება. უმეტესობა მათგანი დაკავშირებულია მის ზეთვისებასთან - მართოს ამინდი.
შტორმი ფლობს გონებრივ შესაძლებლობას, მართოს ამინდის ყველა ფორმა ფართო დიაპაზონში. მას შეუძლია აკონტროლოს როგორც დედამიწის, ასევე სხვა პლანეტების ეკოსისტემა. შეუძლია გარემო ტემპერატურის, ნალექის ყველა სახის, სინესტის, სინოტივის კონტროლი, ელვისა და სხვა ელექტრომაგნიტური ატმოსფერული ფენომენის წარმოქმნა, ატმოსფერული წნევის კონტროლი, მეტეოროლოგიური შტორმის ყველა ფორმის წარმოქმნა, როგორიცაა: ტორნადოები; თოვლის ბუქი, კორიანტელი; ურაგანი; ნისლი. ასევე შეუძლია მსგავსი ამინდის გაფანტვა და ცის მოსუფთავება. ატმოსფეროს ამგვარი ზუსტი კონტროლის უნარი მას საშუალებას აძლევს წარმოქმნას ამინდის განსხვავებული ეფექტები: სურვილისამებრ შეუძლია ნალექის წარმოქმნა ატმოსფეროს ზედა ან ქვედა ფენებში, ტორნადოებისათვის მიმართულების შეცვლა, გარემომცველი ელექტრომაგნიტიზმის შესრუტვა და სხეულიდან ელექტრული ბლასტების სახით გატყორცნა, ადამიანებისა და სხვა ობიექტების გაყინვა, ატმოსფერული დაბინძურების გარდაქმნა მჟავა-ნალექებად და ტოქსიურ ნისლად. შეუძლია წარმოქმნას ქარის ნაკადი, საკმარისად ძლიერი იმისათვის, რომ გაუძლოს მის წონას, ჰაერში აიტაცოს მისი სხეული და დიდი სისწრაფით ფრენის საშუალება მისცეს. მისი ჰაერის კონტროლის უნარი იმდენად დიდებულია, რომ შეუძლია ადამიანის ფილტვებში არსებული ჰაერიც კი მართოს, ამასთან ერთად, შეუძლია ადამიანის ყურისშიდა წნევის კონტროლი და ამ გზით მისთვის ტკივილის მიყენება. შეუძლია ნისლის, ძლიერი ბურუსის მეშვეობით გამოიწვიოს მზის სრული დაბნელება, წყვდიადი მის გარშემო, რაც მას უჩინარს გახდის. რამოდენიმეჯერ შტორმმა შეძლო ისეთი ბუნებრივი ძალების მართვა, როგორებიცაა: კოსმიური შტორმი, მზის ქარები, ოკეანის დინებები და ელექტრომაგნიტური ველი. მას აქვს უნარი, დაშალოს წყლის მოლეკულები ჟანგბადად და წყალბადად ელექტროლიზის მეშვეობით, რაც საშუალებას აძლევს ისუნთქოს წყალქვეშ. ღია კოსმოსში მას შეუძლია გავლენა იქონიოს თვით ვარსკვლავთშორისსა და გალაქტიკათაშორის სივრცეებზე.
შტორმს შეუძლია შეცვალოს მისი ვიზუალური აღქმის უნარი იმ მიზნით, რომ დაინახოს სამყაროში მიმდინარე კინეტიკური, თერმული, თუ ელექტრომაგნიტური ენერგიის ცვალებადობა, რათა მართოს ეს ენერგია სურვილისამებრ. შტორმი მეტად მგრძნობიარეა ბუნებაში მიმდინარე ცვლილებების მიმართ, ასევე მისი გავლენა ამინდზე დამოკიდებულია და იცვლება მისივე ემოციების შესაბამისად, ამიტომ შტორმი განსაკუთრებულ ყურადღებას სწორედ ემოციებს აქცევს, რათა არ გამოიწვიოს ამინდის მომაკვდინებელი ცვლილება. მუტანტს შეუძლია იოლად დააფიქსიროს სხვადასხვაგვარი ობიექტი განსხვავებულ ატმოსფერულ გარემოში, მათ შორის - წყალშიც. მისი სიახლოვე ბუნებასთან საშუალებას აძლევს შეიგრძნოს, მაგალითად, დაავადებული და მომაკვდავი ხე. ერთხელ მუტანტმა იგრძნო ურაგანის არასწორი მიმართულება ჩრდილო ნახევარსფეროში. გრძნობს გრავიტაციულ სტრესს მიქცევა-მოქცევაზე მთვარისა და მზის მიერ, ასევე ცვლილებებს პლანეტის მაგნიტური გარსში , ასე რომ შტორმის ძალები ბოლომდე ცნობილი არაა. ოროროს შესაძლებლობათა ერთადერთი ლიმიტი მისი სხეულის სიძლიერე და გამძლეობაა, მაგალითად კანადაში ველური ქარბუქის შესაჩერებლად მას რამდენიმე საათი დასჭირდა, მთლიანად გამოიფიტა და სიკვდილს ძლივს გადაურჩა. აღსანიშნავია ისიც, რომ ძალების გამოყენებისას მისი ცისფერი თვალები მთლიანად თეთრდება და ამგვარად მუტანტს საზარელ შესახედაობას აძლევს. მართებულია შტორმის განხილვა ომეგა-დონის მუტანტად.
შტორმი ფიზიკურად არაჩვეულებრივ ფორმაშია�— კარგი მოჩხუბარია. ვინაიდან იგი ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე ქურდულ წესს მისდევდა, იგი მეტად სწრაფი „ჯიბის-ქურდია“, არის არაჩვეულებრივი პარტნიორი და უდიდესი ინტელექტის მქონე მუტანტი.
სხვა ვერსიები
მარველის კომიქსების პერსონაჟი შტორმი დამატებით გვევლინება მარველის სამყაროს სხვადასხვა ალტერნატიულ მსოფლიოში. მოვლენები, დეტალები ამ რეალობებში სულაც არ შეესაბამებიან ძირითადი შტორმის ისტორიას, თუმცაღა არც გავლენას ახდენენ მასზე.
აპოკალიფსის ჟამი
პარალელურ რეალობაში, რომელიც აპოკალიფსის ჟამის სახელითაა ცნობილი, შტორმი იქს-ადამიანების წევრია. ამ მსოფლიოში იგი გაცილებით უხეში და სასტიკია. მისი ტრფობის ობიექტი კი მუტანტი ქვიქსილვერია. მას ელვის ფორმის შავი ტატუირება აქვს მარცხენა თვალის გასწვრივ, თმა კი მოკლედ, ერთ დონეზე აქვს შეჭრილი .
მარველის ზომბები
რეალობაში, სადაც უცხოპლანეტელთა ვირუსით დაინფიცირებული ზებუნებრივი ნიჭის მფლობელი ყველა ქმნილება ხორცისმჭამელ ზომბად გარდაიქმნება, შტორმი ტორთან, დოქტორ სთრეინჯთან, კოლოსუსთან და ნაითქროლერთან ერთად ერთ-ერთი უკანასკნელი ’ჯანმრთელი’ მუტანტია. ზომბად გარდაქმნის შემდგომ იგი, თავისიანებთან ერთად, თავს ესხმის დოქტორი დუმის სასახლეს, მაგნეტოსა და რიდ რიჩადს.
დაქოწინება ფორჟზე
ახალი იქს-ადამიანები მკითხველს შტორმის ალტერნატიულ მომავალს სთავაზობს. ამ რეალობაში იგი ფორჟის მეუღლე - ოროროა. ისინი ბედნიერად ცხოვრობენ დალასის შტატში, ტეხასში, ჰყავთ ორი შვილი: გოგონა, ორორა და ჩვილი ბიჭუნა ნეიზი. მუტანტებზე მონადირე რობოტი, ნიმროდი, მომავლიდან ახალი იქს-ადამიანებისაკენ დროში მოგზაურობისას შემთხვევით ამ მსოფლიოში აღმოჩნდება. იგი კლავს შტორმს, ფორჟს შვილების დახოცვით ემუქრება და აიძულებს შეაკეთოს მისი დაზინებული დროში სამოგზაურო სისტემა. ფორჟი ეხმარება მას, ნიმროდი გადაინაცვლებს დედამიწა 616-ზე, სადაც ახალ იქს-ადამიანებს ებრძვის.
მომავალი წარსულის დღეები
ამ რეალობაში შტორმი ერთ-ერთი უკანასკნელი მებრძოლი მუატნტია, რომელსაც მუტანტებზე მონადირე რობოტები, სენტინელები ანადგურებენ .
დედამიწა იქსი
ამ ალტერნატიულ მსოფლიოში ”დედოფალი შტორმი” შავ პანტერაზეა დაქორწინებული, რაც მარველის ძირითად მსოფლიოში მხოლოდ შვიდი წლის შემდგომ მოხდა .
მაგნეტოს სახლი
ალისფერი ჯადოქრის მიერ რეალობის შეცვლის შემდგომ შტორმი კენიას პრინცესად ევლინება მკითხველს. უკანასკნელი ბრძოლის ჟამს, მუტანტი როუგი ოროროს შესაძლებლოებს, ნამორისა და ჯენის-ველის ძალებთან ერთად შთანთქავს.
მუტანტი იქსი
ამ ალტერნატიულ მსოფლიოში მკითხველმა შტორმის მეტად განსხვავებული და ორიგინალური სახესხვაობა გაიცნო. იგი თავს ბლადშტორმს უწოდებს, ვამპირი მუტანტია და ფლობს ძირითადი შტორმისაგან განსხვავებულ შესაძლებლობებს.
შტორმი ამალგამ კომიქსებში
მარველისა და DC კომიქსების თანამშრომლობით გამოიცა ე.წ. ამალგამ კომიქსები. ორორო აქ სუპერძალების მფლობელი მუტანტია, რომელიც ბავშვობაში წყალში დახრჩობას ამაზონების დედოფალმა, ჰიპოლიტამ გადაარჩინა. ამ რეალობაში ზრდასრულ შტორმს არა კლაუსტროფობია, არამედ ჩაძირვის შიში ტანჯავს. პატარა ორორო დედოფალმა ჰიპოლიტამ აღზარდა. იგი ამაზონების პრინცესა გახდა. საბოლოო ჯამში, შტორმი უერთდება გუნდს JLX, რომელიც გარდამავალ რგოლს წარმოადგენს DC კომიქსების სამართლიანობის ლიგასა და მარველის იქს-ადამიანებს შორის. შტორმი გუნდის ლიდერი ხდება .
ლიმბო შტორმი
შემზარავი იქს-ადამიანების 160-ე ნომერში , ისევე როგორც Magik-ის ლიმიტირებულ სერიებში ორორო გვევლინება, როგორც ხნიერი ჯადოქარი, რომელიც სიცოცხლის დარჩენილ წლებს ლიმბოს დემონურ სამეფოში ატარებს. აქ იგი წინაპრების ტრადიციას, ჯადოსნობასა და გრძნეულებას მისდევს, ვინაიდან მისი სუპერძალები შესუსტებულია. იგი ებრძვის დემონ ბელასკოს ლიმბოზე კონტროლის მოსაპოვებლად, საბოლოო ჯამში კი მას კიტი პრაიდის დემონური სახესხვაობა, ე.წ. კატა ამარცხებს .
უკანსკნელი მსოფლიო
ამ რელობაში შტორმი უკანასკნელი იქს-ადამიანების დამაარსებელი წევრია. იგი არალეგალი ემიგრანტია მაროკოდან. სანამ გუნდს შეუერთდებოდა, ორორო ჰარლემში ცხოვრობდა და მანქანებს იპარავდა. უკანასკნელ შტორმს, ძირითადისაგან განსხვავებით, უჭირს საკუთარი შესაძლებლობების სურვილისამებრ მართვა. ამასთან ერთად, იგი დაინტერესებულია თანამებრძოლი მუტანტით, მხეცით, რომელსაც ვერ გაუგია, თუ რატომ აირჩია მაინც და მაინც იგი უმშვენიერესმა ორორომ. როდესაც 2004 წლის აპრილში მხეცი თითქოს-და დაიღუპა , დანაღვლიანებულმა ორორომ მნიშვნელოვანი ცვლილებები შეიტანა საკუთარ გარეგნობაში . აღსანიშნავია ისიც, რომ მწერალმა ბრაიან ვაუგანმა გადაახალისა შტორმის წარსული ახალი ელემენტებით: იური ოიამა, იგივე ლედი დესსტრაიკი და ორორო წლების წინ ახალგაზრდა ქურდი კოლეგები ყოფილან, თუმცა მათი მეგობრობა მტობაში გადაიზარდა, განსაკუთრებით მას შემდგომ, რაც იქს-იარაღის პროექტის მეშვეობით იური ლედიდესსტრაიკად გარდაიქმნა. ამასთან ერთად, იწყება ახალი სასიყვარული ურთიერთობა, ამჯერად შტორმსა და სამურავს შორის, თუმცა მხეცის დაბრუნების შემდგომ ორორო კვლავ მას უბრუნდება. აპოკალიფსის დამარცხების შემდგომ, შტომი პროფესორი იქსევიერის კოლეჯში ბრუნდება, როგორც მასწავლებელი და იქს-ადამიანების ერთ-ერთი წევრი.
რა იქნება, თუ...?
მარველის რა იქნება თუ...? კომიქსის სერიები მკითხველს მარველის პერსონაჟებისთვის ალტერნატიულ რეალობებს სთავაზობს. მე-12 ნომერში შტორმი გვევლინება, როგორც ასგარდის ქალღმერთი . 40-ე ნომერში იგი იქს-ადამიანების წევრობაზე უარს ამბობს და ქურდად დარჩენას ამჯობინებს . 74-ე ნომერში იგი გუნდის პოტენციური რეკრუტია, რომელსაც მიზანში ამოიღებს მისტერ სინისტერი . 79-ე ნომერში იგი ფლობს ფენიქსის ძალას, თავს კი შტორმფენიქსს უწოდებს. იგი დედამიწის სასტიკი ტირანია, რომელიც მოწინააღმდეგეებს ატმოსფეროში ყინავს. საბოლოო ჯამში ორორო იღუპება . 114-ე ნომერში შტორმი ქორწინდება სამურავზე, ფეხმძიმდება მისგან და შობს ტორენტს . შტორმსა და სამურავს შორის არსებული ურთიერთობა გაშუქდა იქს-ადამიანების ანიმაციური სერიალის ერთ-ერთ ეპიზოდში, სახელად ’ერთი კაცის ფასი’ (1995) .
მსგავსება სხვა პერსონაჟებთან
სხვა მედიაში
მარველის კომიქსების პერსონაჟი შტორმი მრავალჯერ გამოჩნდა სხვა მედიაში, როგორიცაა იქს-ადამიანები (ანიმაციური სერიალი), იქს-ადამიანები: ევოლუცია, ამჟამად მიმდინარე სამურავი და იქს-ადამიანები. იგი აგრეთვე ცნობილია სრულმეტრაჟიანი ფილმებიდან და უამრავი ვიდეო თამაშიდან, მათ შორის უახლესია Marvel Ultimate Alliance 2: Fusion (2009).
ტელევიზია
შტორმი მონაწილეობდა 1990-იანი წლების ანიმაციურ სატელევიზიო სერიალში იქს-ადამიანები. პირველ სეზონში, აგრეთვე მეორე სეზონის პირველ შვიდ ეპიზოდში, პერსონაჟს ლონა მორისი ახმოვანებს, სერიების დანარჩენ ნაწილში კი ელისონ სილი-სმიტი. კომიქსების მსგავსად, შტორმს აქაც ტანჯავს შიში ჩაკეტილი სივრცის მიმართ. იგი განსაკუთრებულ ინტერესს ფორჟის მიმართ არ იჩენს, სამურავისგან განსხვავებით (”ერთი კაცის ფასი”). ეპიზოდში სახ. ”შტორმის ფრონტი” (ნაწ. 1 და 2) ორორო არკონს მთელი პლანეტის გადარჩენაში ეხმარება. ეს უკანასკნელი მას ხელს სთხოვს. მეორე სეზონში, როუგი და შტორმი ხელმწიფე-აჩრდილის შესაჩერებლად მიემართებიან აფრიკაში, შედეგად ბოროტი ტელეპათი კვლავ ასტრალურ სამყაროში ბრუნდება. საკუთარი ეპიზოდები (”ველური მიწა ნაწ. 1 და 2”) ორორო საურონს ებრძვის, რომელიც ველური მიწის მთავარი ბოროტმოქმედია.
ფილმი
შტორმი ტელემაყურებლისათვის ცნობილია შემდეგი ფილმებიდან: „იქს-ადამიანები“ (2000�წ. რეჟ.�ბრაიან სინგერი), „X2“ (2003�წ. რეჟ. ბრაიან სინგერი) და „იქს-ადამიანები, უკანასკნელი ბრძოლა“ (2006�წ. რეჟ. ბრეტ რატნერი).
ორორო მუნროს ოსკარის მფლობელი მსახიობი ჰალი ბერი ანსახიერებს.
ფილმის პირველსა და მეორე ნაწილში შტორმი ლოგანთან და ჯინ გრეისთან შედარებით ნაკლებ ეპიზოდში ჩანს, მესამე ნაწილში კი ახალმა რეჟისორმა, რატნერმა სხვებზე წინ სწორედ ბერის პერსონაჟი დააყენა. ფილმში „იქს-ადამიანები, უკანასკნელი ბრძოლა“ People’s Choice Awards-მა ჰალი ბერი ქალი სუპერგმირის როლის საუკეთესოდ შესრულებისათვის („Best Female Action Hero“) სპეციალური პრიზით დააჯილდოვა. ჯილდოს მიღებისას ბერიმ გაამხნევა ფანები და მოუწოდა მათ ტომ როტმენისთვის (პროდიუსერი) გაეგზავნათ წერილები იმის შესახებ, სურდათ თუ არა იქს-ადამიანები 4-ის ხილვა .
ვიდეო თამაშები
მნიშვნელობა
შტორმი ერთ-ერთი პირველი შავკანიანი კომიქსის გმირი და პირველი შავგვრემანი ქალი პერსონაჟია, რომელიც ძირითად ან მეორეხარისხოვან როლს ასრულებს კომიქსების ორ დიდ სახლში - Marvel Comics და DC Comics. ამ ორი კომპანიის პერსონაჟებიდან, შტორმის 1975 წლის დებიუტამდე, მხოლოდ რამოდენიმე შავკანიანი მამაკაცი არსებობდა. მისი შექმნის დღიდან, შტორმი ყველაზე წარმატებული და ცნობადი შავკანიანი სუპერგმირია. იგი მრავალჯერ გამოჩნდა სხვადასხვა სახის მედიაში: იქს-ადამიანების ანიმაციური სერიები, იქს-ადამიანები: ევოლუცია, სამურავი და იქს-ადამიანები, ასევე ფილმში - იქს-ადამიანები, სამ ნაწილში, სადაც მას მსახიობი ჰალი ბერი ანსახიერებს, მრავალ ვიდეო-თამაშში, ერთ-ერთი უახლესი მათგანის სახელწოდებაა ადამიანი-ობობა:ჩრდილების ქსელი (2008). დოქტორ დუმთან, ჰალკთან, და ადამიან-ობობასთან ერთად, შტორმს საკუთარი ატრაქციონი აქვს მარველის სუპერგმირთა კუნძულზე. იგი ჩაისჭიქის ატრაქციონების მსგავსია, ნისლისა და ელვის ეფექტებით, რაც სიბნელის დროს უკეთესაც მოჩანს და ჰქვია „Storm Force Acceleration”. შტორმი პირველი ქალი-სუპერგმირი და იქს-ადამიანების პირველი წევრია, ვისი სახელიც ეწოდა მარველის სუპერგმირთა კუნძულზე არსებულ ატრაქციონს. 2007 წლის დაჯილდოებაზე Glyph Comics Awards, ფანების პრიზი ნომინაციაში ”კომიქსის საუკეთესო გმირი” სწორედ შტორმს ერგო.

Summary:
შტორმი (ორორო მუნრო) - გამოგონილი სუპერგმირი მარველის კომიქსების მსოფლიოში. პირველად გამოჩმნდა კომიქსში გიგანტური ზომის იქს-ადამიანები #1 (1975 წ.). შექმნილია მწერალი ლენ უეინისა და ილუსტრატორი დეივ კოკრუმის მიერ.
ორორო მუნრო ცნობილია არა მხოლოდ მარველის კომიქსებიდან, აგრეთვე ანიმაციური სერიებიდან, ვიდეო თამაშებიდან და სრულმეტრაჟიანი ფილმებიდანაც კი. ეს უკანასკნელი 20th Century Fox-ის ”იქს-ადამიანებია”, რომლის პირველი ნაწილი 2000 წელს გამოვიდა დიდ ეკრანებზე. შტორმს ფილმში ოსკარისა და ოქროს გლობუსის მფლობელი მსახიობი ქალი ჰალი ბერი ანსახიერებს.