[değiştir] Özet
Yavin Savaşı'ndan 3 yıl sonra, İsyan Güçleri'nin üç kahramanı Luke Skywalker, Han Solo ve Prenses Leia Organa, Hoth gezegeninde koğuşlanan isyancılarla beraberdirler ve imparatorluk güçleri tarafından aranmaktadırlar. Luke devriye gezisi sırasında bir yaratığın saldırsına uğrar. Yaratığın ininden kaçmayı başaran Luke soğuk yüzünden fazla ilerleyemez. Yere yığılır. Bu sırada Obi-Wan Kenobi'nin ruhu kendisine görünür ona Dagobah sistemine gitmesini ve kendisinin de eski ustası olan Master Yoda'yı bulmasını söyler. Geri dönmeyişi üzerine aramak için dışarı çıkan Han, Luke'u donmak üzere iken bulur. Sonunda, İmparatorluk Donanması galaksinin bir ucundaki Hoth buzul gezegeninde üs kuran asi ittifağının yerini tespit eder. Darth Vader komutasındaki imparatorluk ordusu asileri ablukaya alır. Asiler ciddi kayıplarla Buzul Gezegeni'nden kaçmayı başarırlar fakat Millenium Falcon gemisindeki Han ve Leia imparatorluk tarafından galaksi boyunca takip edilir. Bu arada Luke, Vader ve İmparatorun Klon ordusunu da kullanarak başlattığı meşhur Jedi katliamından kurtulan ve esrarengiz Dagobah gezegeninde yaşayan en bilge Jedi ustası Yoda'yı bulmak için onlardan ayrılır. Gezegene zorunlu iniş yapar ve kamp kurar. Kısa süre sonra Yoda ile karşılaşır. Yoda başlangıçta onu eğitmeyi istemez. Luke ısrar eder. Böylece eğitime başlarlar. Luke, Yoda'dan Güç hakkında pek çok şey öğrenir. Bu öğrendikleri Luke'un kaderi ile olan yüzleşmesinde ve Darth Vader ile karşılaşmasında ona kılavuzluk edecektir.
Millenium Falcon'un hasarlı durumu yüzünden iniş yapma zorunluluğu hisseder. En yakın yer gibi görünen Bulut şehrinde bir maden işletmecisi olan eski arkadası Lando Calrissian'ın kendisine yardım edecğini ummaktadır. Sıcak şekilde karşılanırlar. Lando, Leia'ya fazlasıyla nazik davranır. Ancak hiç birşey sandıkları gibi değildir. Gezgeni çoktan ablukaya almış olan Darth Vader kendilerini beklemektedir. Luke eğitimini yarıda keser çünkü Leia ile Han'ın tehlikede olduğunu hisseder. Güç ile bütünleşmiş Obi-Wan ve Yoda'nın ısrarlarına rağmen yola çıkar. Yoda eğitimini tamamlamamış ve hala günün karanlığını cazibesine çabucak kapılacak zayıflıkta olan Luke'u kayıp olarak görür. Oysa o son umutlarıdır. Obi Wan bir tane daj olduğunu hatırlatır. Vader'ın işkencesine maruz kalan Han, Lando ile dostça sayılmayan bir konuşma yapar. Lando, şehri ve insanları için seçim yapmıştır. Aslında tüm olanların Vader'ın Skywalker adındaki birine tuzak kurmak için tasarladığı planının bir parçası olduğunu söyler. Han ve Leia, Vader'ın Luke'u neden istediğine bir anlam veremezler.
Luke, Bulut Şehre sorunsuzca iniş yapar. Buradan onu bekleyen Vader'ın yanına gider. Han Solo, Luke için planlanan karbon dondurucuda dondurulur. Jabba the Hutt'a teslim edilecek bir kargo olarak götürülür. Lando, Leia için pazarlık yapar ama Vader anlaşmaya sadık kalmaz. Sonuçta Lando, Leia ve beraberindekilerin kaçmasına yardım eder ve kendisi de onlara katılır. Luke, Leia'nın götürülüşünü görür. Klonların açtığı ateş yüzünden ona bir yardımı dokunmaz. Çok geçmeden Darth Vader'la karşı karşıya gelir. Luke eğitiminin henüz çok başında ve deneyimsizdir. Düello yaparlar ve Luke sağ elini kaybeder. Vader ona önce karanlık tarafın sağladığı Güç'ten bahseder ve ardından babası olduğu gerçeğini söyler.
Luke yaşadığı derin şokla beraber buna inanmayı reddeder. Vader gücün karanlık tarafıyla, beraber galaksiye hükmedebileceklerini ekler. Sonuçta Luke ya teklifini kabul edecek ya da ölecektir. Seçimini kendisini üzerinde zorlukla tutunabildiği platformdan aşağı atmaktan yana kullanır. Şans eseri hayatta kalır ama tek kolunu kullanamadığı için düştüğü yerde asılı kalır. Önce Obi-Wan'a sonra Leia'ya seslenir. Millenium Falcon gezegeni terk etmek üzeredir. Kokpit koltuğundaki Leia, Luke'un kendisini çağıran sesini duyar. Gemi peşindeki avcı gemilere rağman geri döner ve Luke'u platformdan alırlar. Bundan sonraki adım Han'ı kurtarmaktadır. Lando ve Chewbacca buluşmak üzere Millenium Falcon'la ayrılırlarken Luke ve Leia bulundukları gemiden onların gidişini izler.
[değiştir] Oyuncular
Televizyon dizisi Cheers'taki Cliff Clavin rolüyle ve birçok Pixar animasyonunda yaptığı seslendirmeyle tanınan John Ratzenberg güverte subayı Binbaşı Bren Derlin rolüyle filmde yer aldı. Önemli karakter oyuncusu Treat Williams da Hoth'taki asker ve bulut şehrindeki asker dahil olmak üzere birkaç rolü canlandırdı.
[değiştir] Yapım
George Lucas'ın 1977 tarihli Yıldız Savaşları filmi, kâr bakımında beklentilerin üstüne çıktı, sinema endüstrisinde bir devrim yaptı ve kültürel bir fenomene dönüştü. Lucas, önceki film sayesinde borçlarını kapayınca, filmi Hollywood sanayinden bağımsız olarak çekti. Filmin yapımcısı olan Lucas özel efekt şirketinde ve finansal görevlerdeki rolü yüzünden filmi çekmek istemedi. Bu yüzden filmi yönetmesi için sinema okulundaki öğretmenlerinden biri olan Irvin Kershner'ı düşündü. İlk filmin kalitesini hiçbir devam filminin aşmayacağını düşünene Kerhner, teklifi en başta reddetti. Sonra Kershner, onun sekreterini arayıp işi kabul ettiğini söyledi. Ayrıca Lucas da, kendi yazdığı orijinal hikayeyi temel alan bir senaryo yazmaları için Lawrence Kasdan ve Leigh Brackett'i kiraladı. Brackett, 1978'de ilk taslağı tamamlamayı başardı. Brackett'ın taslağı, Darth Vader'ın Luke Skywalker'a onun babası olduğunu söylememesi dışında filmin son senaryosu ile neredeyse aynıydı. Bu taslakta, Luke'un babası ona bilgi vermek amacıyla bir hayalet olarak görülüyordu. Lucas, metni gördüğünde hayal kırıklığına uğradı. Ancak Lucas, senaryoyu ile tartışma fırsatı bulamadan, senarist Leigh Brackett kanserden öldü. Bu yüzden Lucas, sonraki senaryo taslağını kendisi yazmak zorunda kaldı. Yönetmen bu taslakta ilk kez filmleri episodik bir şekilde ayırdı ve İmparator'u Bölüm II olarak listeledi. Lucas muhtemelen ilk taslağın kendisinde yarattığı hayal kırıklığından dolayı filmin olay örgüsünde bazı değişiklikler yaptı. Yönetmenin yaptığı en büyük değişiklik Darth Vader'ın Luke Skywalker'ın babası olmasıydı. Lucas, ilk film için uzun yıllar süren senaryo yazımı aşamasına göre, bu taslağı yazarken nispeten daha çok eğlendi ve 1978'in Nisan ayında iki taslağı hızlıca yazdı. Ayrıca senaryoya Han Solo'nun karbonitle dondurulması fikrini de ekledi.
İmparator'un ikinci ve üçüncü taslaklarının yazımından sonra Lucas, hikayeye yeni bir nokta ekledi. Buna göre; Anakin Skywalker, Obi-Wan Kenobi'nin öğrencisiydi ama İmparator Palpatine tarafından karanlık tarafa çekildi. Anakin, Obi-Wan bir volkanda karşılaştı ve oldukça ağır bir şekilde yaralandı. Ama yine de, Dart Vader olarak tekrar dirildi. Darth Vader, Jedi şövalyeleri bulup yakalarken bu arada Obi-Wan Kenobi de Luke Skywalker'ı yeni kurulan cumhuriyetten korumak için Tatooine'de saklıyordu. Lucas, eklenen yeni hikayler ile seriyi bir üçleme yapmayı kararlaştırdı ve sonraki taslağın adını Empire Strikes Back olarak değiştirdi. Lucas Kutsal Hazine Avcıları için yazdığı senaryoyu çok beğendiği Kasdan'ı ikinci taslağı yazması için kiraladı.
Yıldız Savaşları filminin gösteriminden sonra ILM, gelişmek için çalışan bir şirket olmaktan çıktı ve California'da bulunan Marin County'ye taşındı. Yıldız Savaşları: Bölüm V - İmparator filmi şirkete yeni olanaklar sağladı. Yıldız Savaşları' genellikle uzay sekanslarına yer veriyordu, ama İmparator yalnızca uzaydaki it dalaşı sekanslarına yer vermedi, ayrıca bir buz gezegeninde geçen savaşlara ve gökyüzündeki bulutların arasında yer alan bir şehre de yer verdi. Hoth'taki buzullarda yapılan mücadele sahnesi için ilk düşünce, imparatorluğa ait olan robotların mavi ekran önünde yürütülmesiydi. Onun yerine görüntüyü oluşturması için bir sanatçı kiralandı ve impatorluğa ait robotların yürüyüşünde stop-motion tekniği kullanıldı. Phil Tippett, AT-AT'ların orijinal tasarımını "büyük tekerlekleri olan zırhlı araçlar" olarak düşünmüştü. Bitmiş birçok tasarım Port of Oakland konteynır vinçlerini andırıyordu, ama Lucas bunu reddetti.
Stuart Freeborn, Jedi Efendisi Yoda'nın yüz modeli için Albert Einstein'ın bazı görünümlerinden yararlandı. Dagobah setinde, Yoda'nın kuklacılarına kolylık sağlayabilmek için beş fit yüksekliğinde set inşâ edildi. Yoda'yı canlandıran Frank Oz, bazı sahnelerde sorun yaşadı. Ardından Mark Hamill, aylarca setteki tek insan karakter olduğu için dehşete düştüğünü açıkladı. Hamill kendini makinelerin, hareket eden kuklaların ve hayvanların arasında önemsiz bir öğe gibi hissetmeye başlamıştı. Yönetmen Kershner, Hamill'i kuklalar ile olan performansı için tebrik etti. Filmin çekimleri 5 Mart 1979'da Norveç'te başladı. Yeni Bir Umut'un çekimlerinde çok sevilen Tunus'ta yeniden çekim yapan film ekibi, bölgede elli yıldır ilk kez meydana gelen yağmur fırtınasıyla karşı karşıya kaldı. Çekimler için Norveç'teki Hardangerjøkulen buzullarına giden ekip, son elli yılda çıkan en kötü kış fırtınasıyla karşılaştı. Sıcaklık −28.9�°C'ye kadar düşerken kar kalınlığı 5.5 m'ye çıkmıştı. Mark Hamill, Yeni Bir Umut filminin final sahnesinin çekiminden bir gün önce arabası ile kaza yaptı. Mark Hamill'ın burnu ve elmacık kemiği kırıldı. Bu yüzden Hamill, yüzündeki yaralar ile oynamak zorunda kaldı. Lucas sonradan ona yardım ettiğini itiraf etti. 13 Mart'ta yapım için Londra'daki Elstree Stüdyoları'na gidildi. Ocak ayında Sahne 3'te çıkan yangın (Stanley Kubrick'in Cinnet filminin çekimleri sırasında) yüzünden filmin bütçesi 18 milyon dolardan 22 milyon dolara çıktı. Temmuz ayında bütçeye 3 milyon dolar daha eklendi. Filmin çekimleri Eylül ayının ortasında bitirildi.
Filmdeki bir diyalog, yapım için büyük bir reklam oldu. Gerçekte, Lucas'ın yazdığı, Leia Organa'nın Han Solo'ya aşkını itiraf ettiği sahnede Solo'nun repliği "Ben de seni seviyorum" cümlesiydi. Harrison Ford karakterizasyonu etkin kullanmıyordu ve yönetmen Kershner da bunu kabul etmişti. Birkaç denemeden sonra, Kershner, Ford'a cümleyi doğaçlama söylemesini önerdi. Sonuçta da Han Solo'nun cümlesi "Biliyorum" olarak değişti.
Yapım sırasında, Darth Vader'ın Luke'un babası olduğu gerçeği büyük bir gizlilik içinde korundu. Çekimler sırasında David Prowse'ye ve bütün film ekibinin geri kalanı gibi, Vader'ın filmde konuştuğu bütün cümlelerin yer aldığı sayfada yanlış bilgilendirme amacı olan "Senin babanı Obi-Wan öldürdü" cümlesi yer aldı. Filmin gösterimine kadar gerçeği sadece Mark Hamill, George Lucas, Irvin Kershner ve James Earl Jones biliyordu. James Earl Jones, cümleyi gördükten sonra verdiği ilk tepkinin "Oh, yalan söylüyor!" olduğunu söyledi. Filmde, kameranın uzaktan çektiği, Vader'ın maskesini takmadığı sahne ile izleyicilere Vader'ın bir robot olmadığı aksine organik - belki de insan olduğunun gösterilmesiydi. Bu gerçek biraz kafa karıştırıcı olsa da, Vader'ın Luke'un babası olduğu öğrenildikten sonra önemli bir yer teşkil etti.
Filmin dramatik açılış sekansını korumak için Lucas, ekran kredilerinin filmin sonunda yer almasını istedi. Şimdilerde daha alışıldık olmasına rağmen o zaman için oldukça olağandışı bir seçimdi. Amerikan Yazarlar Derneği ve Amerikan Yönetmenler Derneği, ilk Yıldız Savaşları için izin verdi ama Lucas'a, filmin deneme gösterimleri sırasında 250,000 doların üzerinde ceza kesti ve filmi sinema salonlarından çekmeyi denedi. Yönetmenler Derneği sonra da Irvin Kershner'a gitti. Yönetmenine sahip çıkan Lucas, derneklere bütün cezaları ödedi. Lucas'ın çektiği bu eziyet ve hissetmeye başladığı duygular bu derneklerden ayrılmasına neden oldu. İmparator'un yapımı 35,000,000 dolar bütçe ile sonlandırıldı ve tarihin en pahalı filmlerinden biri yapıldı. Banka çektiği kredi için borcunu isteyince Lucas, 20th Century Fox şirketi ile anlaşmak zorunda kaldı. Lucas, stüdyo ile yapımın devam filminin ve ticari haklarının kaybı olmadan bir anlaşma yaptı.
[değiştir] Gösterim
İmparator için 21 Mayıs 1980'de basit bir gala yapıldı. Yeni Bir Umut gibi, İmparator da Amerika Sinema Filmleri Birliği'nden "bilimkurgu/aksiyon şiddet" öğeleri nedeniyle PG sertifikası aldı. Bu filmin 1980 sürümünün VHS ve Laserdisc versiyonları birkaç kez 1980'lerde ve 1990'larda piyasaya sürüldü.
1997 yılında Yıldız Savaşları'nın 20. yıldönümü nedeniyle İmparator, serinin diğer iki filmi Yeni Bir Umut ve Jedi'ın Dönüşü'nün dahil olduğu paketi Yıldız Savaşları: Özel Versiyon adı altında satışa çıkarıldı. Lucas bu fırsatı kullanarak filmde birkaç küçük değişiklik yaptı. Hoth'taki canavar temeli korunarak değişiklikler yapıldı. Millenium Falcon'un Bulut Şehrine girişindeki bazı detaylar değiştirildi. Kısa bir sahnede de, yaptığı düellodan sonra gemiden çıkan oğlunu izleyen Vader'a, Jedi'ın Dönüşü filminden bazı eklemeler yapıldı. Değişikliklerin çoğu küçük ve estetikti, ancak bazı hayranlar bunların filme olumsuz etki yaptığına inandı.
İmparator'un DVD'si 2004 yılının Eylül ayında satışa çıkarıldı. DVD Box-setinde diğer iki film Yeni Bir Umut ve Jedi'ın Dönüşü'ün diskler ile bir de bonus disk yer aldı. Filmler dijital olarak yenilendi ve George Lucas tarafından birkaç değişiklik daha yapıldı. Filmlerin bonus özellikleri, George Lucas, Irvin Kershner, Ben Burtt, Dennis Muren, ve Carrie Fisher'in sesli yorumlarını ve İmparatorun Rüyası: Yıldız Savaşları Üçlemesinin Hikayesi adlı bir belgeseli kapsıyordu. Ayrıca tanıtımlar, fragmanlar, TV spotları, resim galerileri, video oyun demoları ve Yıldız Savaşları: Bölüm III - Sith'in İntikamı filmi ile ilgili görüşler de yer aldı.
DVD gösterimi için Lucas ve ekibi İmparator ve prequel üçleme arasında bağlantı kurmak için değişiklikler yaptı. Bu versiyonda, İmparator'un da dahil olduğu orijinal üçleme filmleri ve prequel üçleme filmlerine yeni dijital baskı yapıldı. Bonus diskin bulumadığı, yalnızca üçlemenin diskinin buluduğu set 2005 yılının Kasım'ında satışa çıkarıldı.
Film, diğer yapımlardan ayrı olarak iki diskli sınırlı versiyon olarak 12 Eylül 2006 ve 31 Aralık 2006 tarihlerinde satışa çıkarıldı. Bu sefer filmin değişikliğe uğramamış, orijinal sürümü yer aldı. Üçlemenin DVD seti 4 Kasım 2008'de tekrar piyasaya sürüldü. Satışa verileceği zaman, DVD'de, orijinal filmlerin 1993'te yayınlanan anaformik olmayan Lazerdisk sürümlerine yer verilip verilmemesi tartışıldı. Anaformik ekran yerine, yarım ekranın kullanılması seçimi karşısında birçok hayran hayal kırıklığına uğradı.
[değiştir] Eleştiriler
Her ne kadar günümüzde serinin iyisi olarak kabul edilse de, İmparator, gösterime girdiğinde karışık eleştiriler aldı. Film, finansal olarak beklentileri aştı, Lucas'ın filme yatırdığı 30 milyon dolar üç ay içinde kâra dönüştü. Birleşik Devletler'deki ilk haftasonunda 10,840,307 dolar kazandı. 1997 yılındaki ABD'deki tekrar gösterimlerin açılış haftasonunda 21,975,993 dolar kazandı. 2007'de ABD'deki kazancı 290,475,751 dolar ve dünya çapındaki brüt kazancı da 538,375,067 dolara erişti.
Bazı eleştirmenlerin filmin öyküsüyle ilgili olumsuz görüşleri olsada film, teknik açıdan başarılı bulundu. Örneğin The New York Times'den Vincent Canby film hakkında çok olumsuz bir yazı yazdı. Daha sonra San Francisco Examiner'dan Bob Stephens filmi "Yıldız Savaşları serisinin en büyük filmi olarak nitelendirdi. Empire dergisi, İmparator'un serinin en ahlâki ve duygusal açıdan karmaşık filmi olduğunu yazdı. Roger Ebert, 1997'deki incelemesinde filmin orijinal üçlemenin en güçlü ve tahrik edici filmi olduğunu yazdı. Rotten Tomatoes sitesinde�%97 "Fresh" derecesi alan İmparator, serinin sitedeki en yüksek puana sahip bölümü oldu. Darth Vader, filmdeki rolüyle Amerikan Film Enstitüsü'nün 2003'te açıkladığı "En Büyük 100 Kahraman ve Kötü Adam" listesinde üçüncü sırada yer aldı. Wizard dergisi, filmin finalindeki dövüş sekansını "Tüm Zamanların En Büyük Kapışma Sahnesi" olarak adlandırdı. Filmin en büyük şöhrete sahip repliği olan "Hayır, senin baban benim" (No, I am your father) çoğunlukla yanlış aktarılarak "Luke, senin baban benim" (Luke, I am your father) diye geçti.
1981'deki Akademi Ödülleri'nde İmparator, Bill Varney, Steve Maslow, Craig Landaker ve Peter Sutton ile En İyi Ses dalında ödül kazandı. Ayrıca film, görsel efektleri hazırlayan Brian Johnson, Richard Edlund, Dennis Muren, ve Bruce Nicholson ile Akademi Özel Başarı Ödülü'nü aldı. John Williams ile En İyi Müzik, En İyi Orijinal Müzik dallarında, Norman Reynolds, Leslie Dilley, Harry Lange, Alan Tomkins, ve Michael Ford ile de En İyi Sanat Yönetimi-Set Tasarımı dallarında aday oldu. Film, BAFTA Ödülleri'nde En İyi Orijinal Müzik ödülünü kazandı. Ayrıca En İyi Ses ve En İyi Yapım Tasarımı dallarında aday oldu. Williams besteleriyle Grammy ve Altın Küre ödülü aldı. İmparator, Saturn Ödülleri'nde Mark Hamill ile En İyi Aktör, Irvin Kershner ile En İyi Yönetmen, Brian Johnson ve Richard Edlund ile En İyi Özel Efekt ödüllerinin yanı sıra En İyi Bilim-Kurgu Filmi dalında da ödül sahibi oldu. Hugo Ödülleri'ndeki Altın Ekran Ödülleri'nde En İyi Dramatik Sunum dalında ödül kazandı. Yazarlar Derneği Ödülleri'nde de Başka Bir Türden Uyarlanan En İyi Komedi ödülü kazandı. Yapım, İngiliz sinema dergisi Empire'ın 2006 yılında hazırladığı "Tüm Zamanların En Muhteşem 201 Sinema Filmi" listesinde Esaretin Bedeli (Shawshank Redemption) filminin ardından ikinci sırada yer aldı. Aynı derginin 2008 yılında düzenlediği "Tüm Zamanların En Muhteşem 500 Sinema Filmi" anketinde ise Baba (The Godfather) ve Kutsal Hazine Avcıları'nın ardından üçüncü sırada yer aldı. İmparator, birçok kişiye üstün bir devam filmi yapmak konusunda örnek oldu. X-Men filminin devamı olan X-2'nin yapımcısı Tom DeSanto ve yönetmeni Bryan Singer, filmdeki karakter incelemesini taklit etti. Christopher Nolan da Kara Şövalye'nin devam filmini yönetip yönetmeyeceği sorusuna "Eğer devam filmini kötü çekerseniz göze batar ve 'Neden tüm bu karakterleri tıkıştırmışlar ki?' denir. Ama iyi giderse, Baba II veya Yıldız Savaşları: Bölüm V - İmparator'da olduğu gibi kimse ağzını açıp şikayet edemez" dedi.
[değiştir] Sinema ve edebiyattan alıntılar
Önceki film Yeni Bir Umut gibi, İmparator da dünya dinleri ve mitolojik öykülerden bazı öğeler içeriyordu. Bunlara George Lucas'ın çocukluğundaki favori film serisi olan Flash Gordon'daki gökyüzünde bulunan bulutlardaki şehir de dahildi.
[değiştir] Film müziği
Filmin müzikal besteleri John Williams tarafından hazırlanıp bestelendi ve Londra Senfoni Orkestrası tarafından gerçekleştirildi. RSO Kayıt şirketi, filmin orijinal soundtrack albümünü Amerika Birleşik Devletleri'nde çift LP ve 8 parça formatında dağıttı. Albümün ön kapağına Darth Vader'ın maskesinin resmi yerleştirildi. RSO Kayıtı ve onun müzik kataloğunu içine alan Polydor Kayıt, filmin ilk compact disk (CD) sürümünü yayımladı. 20th Century Fox şirketi 1993 yılında Star Wars Trilogy: The Original Soundtrack Anthology adında özel dört CD'lik bir kutu hazırladı. Bu antolojinin içindeki disklerde, üç orijinal Yıldız Savaşları filmi için bestelenen müzikler yer aldı. 1997 senesinde RCA Victory, orijinal üçlemenin üç filmi için hazırladığı iki disklik seti satışa sundu. Bu sette 32 sayfalık bir kitapçıkta bulunuyordu. Bu kitapçıkta Yıldız Savaşları Üçlemesi: Özel Versiyon için hazırlanmış posterler bulunuyordu. Bütün parçalar dijital olarak yenilendi. RCA Victory, daha sonra seti yeniden paketledi. Bu set, sınırsız olarak satışa sunuldu ama önceki sette yer alan kitapçık yer almıyordu. 2004 yılında, üç devam filmin (Gizli Tehlike, Klonların Saldırısı, Sith'in İntikamı) soundtrack albümleri yayınladıktan sonra bunların yayın hakkını isteyen Sony Classical, bu amacına ulaşırken aynı yıl İmparator'u da kapsayan 1997'deki RCA Victor sürümünü tekrar dağıtıma soktu. Filmin DVD sürümü, yeni bir albüm kapağı çalışmasıyla dağıtıldı. Sony'nin bu 2004 sürümü, aslında 1997'deki RCA Victor sürümüyle aynıydı.
[değiştir] Pazarlama
[değiştir] Romanı
Filmin romanı 12 Nisan 1980 tarihinde Del Ray Kitapçılık tarafından yayımlandı. Romanı, Leigh Brackett ve Lawrence Kasdan'ın senaryosunu temel alan Donald F. Glut yazdı.
Roman ilk önce Star Wars: The Empire Strikes Back adıyla yayımlandı. Ancak sonraki basımlarda serideki filmlerin adlarına uygun olacak şekilde romanın adı Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back olarak değiştirildi. Diğer Yıldız Savaşları filmleri için çıkarılan romanlarda olduğu gibi, bu romanda da hikayenin arka planına yer verildi ve öykünün ekrana yansımayan kısımları genişletildi. Yine de romanın bazı ayrıntıları prequel üçleme ve Jedi'ın Dönüşü için yazılan romanın ayrıntılarıyla ile ters düştü. Örneğin; İmparator'da Boba Fett'in kökenleri belirsiz ve giydiği zırh savaşçı bir grup olan mandalorianların kostümlerinden biriydi. Bobo Fett'in gerçek kökenleri Yıldız Savaşları: Bölüm II - Klonların Saldırısı filminde açıklanmıştı. Marvel Comics, Archie Goodwin'ın yazıp Al Williamson ve Carlos Garzon'un çizdiği bir çizgi roman uyarlaması yayımladı. Filmin gösterim tarihi ile aynı zamanda yayımlanan çizgi roman ayrıca eş zamanlı olarak dergilerde ve cep kitapçıklarında yayımlandı.
[değiştir] Video oyunları
Filmden uyarlanan video oyunları çeşitli konsollar için piyasaya sürüldü. Ayrıca filmden esintiler taşıyan ama tamamen filme dayalı olmayan video oyunları da çıkarıldı. Parker Brothers, 1982'de AT-AT'ların Hoth'taki saldırısının da yer aldığı Star Wars: The Empire Strikes Back oyununu Atari 2600 konsolu için çıkardı. Bunu 1985'te çıkarılan arcade oyunu takip etti. Karakterler ilk kişi perspektifinden kontrol ediliyordu ve filmdeki savaş sekansları takip ediliyordu. Hoth Savaşı'ndaki mücadeleleri ve Millenium Falcon'un bir asteroid alanından kaçışını kapsıyordu. Başka türler de ZX Spectrum, Amstrad CPC, Commodore 64, BBC Micro, Atari ST ve Commodore Amiga için yayımlandı. 1992 yılında JVC, LucasArts tarafından Nintendo Entertainment System konsolu için hazırlanan Star Wars: The Empire Strikes Back isimli oyunu piyasaya dağıttı. Oyunda Luke Skywalker karakteri kontrol ediliyor ve baştan sona dek Skywalker'ın filmdeki hikayesini izleniyordu. Aynı yıl Ubisoft da oyunun Game Boy versiyonunu dağıttı. Önceki oyun gibi bu oyunda Luke Skywalker'ın hikayesini takip ediyordu. LucasArts'ın Shadows of the Empire adlı video oyunu, Nintendo'nun üçüncü nesil konsolu Nintendo 64 ve ayrıca Microsoft Windows için hazırlanmış ilk oyunlardan biri oldu. Shadows of the Empire, Nintendo 64 adlı konsolun 1996 yılının Aralık ayında piyasaya sürülmesinden dört ay sonra dağıtıldı. Oyunun bilgisayarlar için hazırlanmış versiyonu ise, yaklaşık bir yıl sonra, Eylül 1997'de dağıtıldı. Bu oyunda, oyuncular kendi çabaları ile Prenses Leila'yı ve Luke Skywalker'ı Prens Xizor'un elinden kurtarıyordu.
İmparator filmi sırasında geçen Star Wars: Rebellion, filmden farklı olaylar içerir.
[değiştir] Radyo dramı
Filmin radyo dram uyarlaması Brian Daley tarafından yazıldı ve 1983 yılında Ulusal Halk Radyosu'nda yayınlandı. Karakterler ve olaylar Leigh Brackett ve Lawrence Kasdan'ın senaryosundan uyarlandı. Dram, John Madden tarafından yönetildi. Ses miksajı Tom Voegeli tarafından yapıldı. John Williams'ın bestesine ek olarak Ben Burtt'un ses tasarımı da kullanıldı. Mark Hamill, Billy Dee Williams, ve Anthony Daniels sırasıyla Luke Skywalker, Lando Calrissian ve C-P3O rollerini tekrarladı. Yoda'yı John Lithgow seslendirdi. Dram beş saatlik bir süreye sahipti. 14 Şubat 1983 tarihinde yaklaşık 750,000 insan radyoları ile seriyi dinledi.
[değiştir] Ayrıca bakınız
Splinter of the Mind's Eye, Yıldız Savaşları evreninden bir bilim-kurgu romanı.

Summary:
Yıldız Savaşları: Bölüm V - İmparator (Özgün isim: Star Wars: Episode V - The Empire Strikes Back) Irvin Kershner'ın yönettiği 1980 yapımı uzay operası filmi. Senaryoyu, George Lucas'ın hikayesini temel alan Lawrence Kasdan ve Leigh Brackett yazdı. Yıldız Savaşları (Star Wars) serisinin gösterime giren ikinci filmidir. Devam filmi Yıldız Savaşları: Bölüm VI - Jedi'ın Dönüşü'dür ve kronolojik sıraya göre serinin beşinci filmidir.
Film Ölüm Yıldızı'nın imha edilmesinin üç yıl sonrasında geçer. Luke Skywalker, Han Solo, Prenses Leia Organa ve Asi İttifak ekibinin geri kalanı Darth Vader ve İmparatorluk'un elit güçleri tarafından takip altına alınır. Luke, Dagobah'a Jedi Ustası Yoda'dan eğitim almaya gider. Han Solo da Leia Organa'yı yanına alıp eski dostu Lando Calrissian'nın yöneticisi olduğu Bulut şehrine gider. Luke kendisine gizli bir tuzak hazırlayan Darth Vader'dan şok edici bir gerçeği öğrenecektir.
Zor bir yapım aşamasından sonra İmparator, 21 Mayıs 1980 tarihinde gösterime girdiğinde karışık eleştiriler aldı ama zamanla serinin en iyi bölümü ve sinema tarihinin gelmiş geçmiş iyi filmlerinden biri olarak kabul gördü. Orijinal gösterimlerde ve tekrar gösterimlerde 538 milyon Amerikan doları kazanan film, 1980 yılının en çok kazanan filmi oldu. Enflasyon ölçümüne göre Birleşik Devletler'de en çok hasılat yapan 12. film oldu.


[değiştir] Biyografi
[değiştir] Çocukluğu, gençliği ve ailesi
Eric Bana, Melbourne, Avustralya'da iki çocuklu bir ailenin en küçük çocuğu olarak dünyaya geldi. Hırvat kökenli olan babası Caterpillar, Inc. şirketinde lojistik idareciydi. Annesi Eleanor ise kuafördü. Bana, Melbourne'de bulunan ve şehrin batısındaki bir banliyö bölgesi olan havaalanı yakınındaki Tullmarine kentinde büyüdü.
Oyunculuk becerisini erken yaşta gösteren Bana, altı-yedi yaşlarında aile üyelerinin taklitlerini yapabiliyordu. İlk olarak büyükbabasının yürüyüşünü, mimiklerini ve sesini takit etmeye başladı. Okuldan, öğretmenlerinin taklitlerini yapması yüzünden atıldı. Gençken, Mel Gibson'ın oynadığı Mad Max (1979) adlı filmi izledikten sonra aktör olmaya karar verdi. Yine de Melbourne'deki Castle Hotel'de stand-up yapmaya başlayana kadar bu mesleği ciddi olarak düşünmedi. Bana, komedyenliğin kendisine yeteri kadar para kazandırmadığını düşünerek burada barmenlik de yapmaya başladı.
[değiştir] 1993-1997
Bana, 1993 yılında Steve Vizard'ın gece yarısı programı Tonight Live'da sahne almaya başladı. Bana'nın performansı yapımcılar tarafından beğenilince skeçlerden oluşan komedi serisi Full Frontal adlı gösteriyi hem yazıp hem de sunmaya başladı. Programın gösterildiği dört yıl boyunca kendi malzemelerini ve kendi aile bireylerini temel alan hikâyeleri yazdı. Columbo, Arnold Schwarzenegger, Sylvester Stallone, ve Tom Cruise taklitleri Bana'yı programın izleyicileri arasında popüler yaptı. Bunlar Bana'yı 1996 yılına kendi özel televizyon gösterisi olan Eric'e götürdü. Gösteri günlük olaylara yer verirken Eric Bana Show'a da başlamasına yol açtı. Dizinin senaryosunu Bana yazdı. Hicivlere ve ünlü konuklara rağmen izleyici çekmede başarısız olan dizi sekiz bölüm sonra düşük reytingler sebebiyle yayından kaldırıldı. Buna rağmen bu programdaki çalışması ile Logie Ödülleri'nde En Popüler Komedi Kişiliği ödülünü aldı.
Aynı yıl, Melbourne'e yeni bir havaalanı kurulması için evlerinin yıkılması mecburi olan, fakat buna direnen bir ailenin hikâyesinin anlatıldığı The Castle adlı filmde yardımcı bir komedi rolü olan kickbox seven muhasebeci Can Petropoulous karakteriyle rol aldı. Film beklenmedik bir mali başarı elde etti ve Avustralya'da 10,326,428 Avustralya doları kazandı.
[değiştir] 1997-2005
1997 yılında dramatik rollerdeki tecrübesizliğine rağmen Andrew Dominik'in Kasap adlı filminde rol almayı başardı. Bu filmde Avustralyalı suçlu "Kasap" Read'i canlandırdı. Dominik proje üstünde beş yıl çalışmasına rağmen Read'i canlandıracak aktörü bulamamıştı. Sonra rolü televizyonda izlediği Eric Bana'ya verdi.
Rolü almak için 4 hafta boyunca yemek yiyip kilo almayı kabul eden Bana, saçlarını da kazıttı. Ayrıca gerçek Read ile görüşme yaptı. Vücuduna dövme yaptırdı. Film için getirilen yaş sınırına rağmen Bana'nın performansı, Avustralya ve dışından olumlu yorumlar aldı. Amerikalı film eleştirmeni Roger Ebert, Bana'nın performansı için "Ben, bir komedyen olan Eric Bana'nın gelecekte büyük bir yıldız olacağını düşünüyorum. Bu performansı çok az sayıda aktör verebilir. Hiçbir oyunculuk okulunun öğretemeyeceği bir yeteneğe sahip, gözünüzü ondan alamıyorsunuz" diye yazdı. Kasap filmi Avustralya'da mali ve eleştirel açıdan başarılı oldu. 2001 yılındaki Avustralya Film Enstitüsü Ödülleri'nde En İyi Film dalında aday olurken, Bana En İyi Erkek Oyuncu ödülünü kazandı .
2001 yılında, yönetmen Ridley Scott, Bana'yı yeni filmi Kara Şahin Düştü'nün kadrosuna kattı. Kasap filminde Bana'yı çok beğenen Scott oyuncuyu seçmelerden geçirmeden sözleşme imzalattı. Bana, Mogadishu, Somali'deki görevini tamamlamaya çalışan Birinci Sınıf Çavuş Norm 'Hoot' Gibson'ı canlandırdı. Aktör filmin çekimlerine başlamadan önce Kasap filminde aldığı kiloları verdi ve ağırlık çalıştı. Delta Force operatörü Fort Bragg'tan ateş etme eğitimi aldı. Film olumlu eleştiriler ile karşılandı ve ABD'de gösterime girdiği ilk hafta Box Office listelerinde ilk sıraya geçip liderliği üç hafta korudu.
Bana'nın sonraki projesi düşük bütçeli Avustralya filmi The Nugget (2002) oldu. Bu komedi filminde Avustralya'nın işçi sınıfında yer alan bir vatandaşı resmetti. Bana, kendisine çocukluğunu hatırlattığı için bu filmde rol aldı. The Nugget'tan sonra İnanılmaz Hulk adlı popüler çizgi romandan uyarlanan filmde Bruce Banner'ı canlandırması teklif edildi. Bana, filmin senaryosu tamamlanmadan, Buz Fırtınası filmini beğendiği Ang Lee ile çalışmak için teklifi kabul etti. Böylece X-Men filmlerinde rol alan Hugh Jackman'dan sonra bir süper kahramanı canlandıran ikinci Avustralyalı aktör oldu. Bana, rolü "drama potansiyeli olması" ve "Ang Lee'nin sıradışı bir süper kahraman filmi çekmek istemesi" yüzünden kabul ettiğini söyledi. Bana ayrıca Sam Elliot ve Nick Nolte'nin sevdiği oyuncular olduğunu ve filmde onlarla birlikte yer almasına çok sevindiğini belirtti. Hulk mali ve eleştirel açıdan umulan başarıyı sağlayamadı. Fakat Eric Bana'nın oyunculuğu övgü topladı. Bana, Bilim-kurgu, Fantastik&Korku filmleri Akademisi Ödülleri'nde aday oldu. Film gösterime girdiğinde, ağırkanlılığı ve yönetmen Ang Lee'nin sanatsal yaklaşımı nedeniyle eleştirildi. Eric Bana da, bu yorumları haklı çıkaran iyi niyetli açıklamalar yapıp Lee'nin sette, para kazanmayı hedefleyen bir çizgi roman uyarlamasından ziyade bir Yunan tragedyası çekiyormuş gibi davrandığını vurgulamıştı. Aktör aynı yıl gösterime giren Kayıp Balık Nemo adlı animasyon filmde küçük bir seslendirme de yaptı .
2004 yılında, Bana, yüksek bütçeli bir film olan Truva'da Brad Pitt ile oynadı. Filmde Prens Hector'u Eric Bana, Truvalılara karşı savaşan Achilles'i ise Brad Pitt canlandırdı. Yönetmen Wolfgang Petersen'in teklifini kabul eden Bana, Brad Pitt'in bir Kasap hayranı olduğunu öğrendi. Bu filmden önce hiç ata binmeyen Eric Bana sıfırdan başlayarak ata binmeyi öğrendi. Ayrıca rolü nedeniyle ağırlık ve dövüş antremanları da yaptı. Film Kuzey Amerika'da 364 milyon Amerikan doları kazansa da, ABD dışında 133 milyon Amerikan doları kazanabildi.
[değiştir] 2005'ten günümüze
Hulk'ın ticari başarısızlığı ve Truva'nın Amerika Birleşik Devletleri'nde beklenen hasılata ulaşamamasının ardından eleştirmenler Bana'nın büyük bütçeli filmlerdeki ağırlığını sorgulamaya başladı. 2005 yılında Steven Spielberg'in yürütücü yapımcılığını ve yönetmenliğini yaptığı Münih filminde, 1972 yılındaki olimpiyatlarda öldürülen İsrailli atletlerin intikamını alan bir ajan rolündeydi. Bana canlandırdığı Avner Kaufman karakteri için şöyle dedi; "Filmin başlangıcında çok farklı bir Avner vardır. Münih'te yaşanan olaylara karşı öfke doludur. Ülkesini çok sevdiği için Filistinlilerden intikam almaya yeminlidir. Bu zor görevi de hissettiği o büyük kızgınlık yüzünden alır. Bu işi nasıl yapacağının aşamalarını çok çabuk öğrenir. Başlangıçta timin yaptığı işi sorgulayan bir yaklaşımı vardır. Ancak sonradan ilginç bir gelişme olur ve Avner giderek katılaşır. Grubun diğer üyeleri daha kolay çözümler bulurken o tam tersini yapar. Filistinlilere acımasız davranılmasından yanadır. Ancak filmin sonlarına doğru değişim geçirdiğine, çıktığı bu yolculuğun onu yorduğuna tanık oluruz". Bana bu film sayesinde Avustralya Film Enstitüsü (AFI) tarafından En İyi Aktör dalında ödüle aday gösterildi. Münih bir çok pozitif yorum aldı ve finansal bakımında başarılı oldu. Beş dalda Akademi Ödülü adaylığı elde etti. Fakat bir çok tartışma da alevlendi. Bunlardan en önemlisi filmin terörizm karşıtı değil aksine terörizm savunucusu bir tavır takınması iddiasıydı.
2006 yılında Bana, Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi tarafından davet edildi. Bana'nın Münih'ten önce başladığı Şans Sende adlı yapım ancak 2007'de gösterime girebildi. Filmde, profesyonel bir poker oyuncusu olan Huck Cheever'in, kisişel problemlerinin bulunduğu rakiplerini yenmek için Las Vegas'ta düzenlenen bir turnuvaya katılması anlatılmıştır. Sonraki filmi ise bir Avustralya draması Babam, Romulus oldu. Film Raimond Gaita'nın kisişel deneyimlerinden yola çıkarak yazdığı Romulus, My Father isimli kitaptan uyarlandı. Yapım bir çok olumlu kritik ile karşılandı ve Eric Bana'ya ikinci En İyi Aktör (AFI) ödülünü getirdi.
Ardından Bana, The Other Boleyn Girl isimli, tarihte yaşanan gerçek olaylara dayanan kitaptan uyarlanan Boleyn Kızı adlı filmde Scarlett Johansson ve Natalie Portman ile rol aldı. J. J. Abrams'ın yönettiği Star Trek filminde Nero adlı kötü adamı ve The Time Traveler's Wife filminde Henry DeTamble karakterini canlandıran Bana ayrıca Judd Apatow'un yönetmenliğini yaptığı Funny People adlı yapımda Adam Sandler ve Seth Rogen ile başrolü paylaştı. Bana'nın seslendirme yaptığı Mary and Max adlı yapım 9 Nisan 2009 tarihinde gösterime girdi.
[değiştir] Gerçekleşmeyen projeler
Eric Bana, 2002 yılında Yeni Nesil Ajan filminde Xander Cage karakterini canlandırması için gelen teklifi The Nugget'ta oynamak için reddetti. Bana, Daniel Craig role seçilmeden önce vatandaşı Hugh Jackman ile potansiyel James Bond adayları arasında yer alıyordu. Soğuk Dağ filminde Jude Law'ın oynadığı rol için adı geçti. Superman'i de canlandırması gündeme gelen Bana, daha önce başka bir süper kahramanı canlandırması (Hulk) yüzünden rolü kaybetti. 2007 yılındaysa Altın Pusula filminde Kevin Bacon ve John Hurt ile oynayacağı söylenen Bana, bu filmde de diğer iki aktör gibi rol almadı. 2003 yılındaki Hulk filminde Bruce Banner'i canlandıran aktör, ikinci film için imzasını atsa da, Ang Lee'nin filminin gişede umulanı verememesi yüzünden, 2008 yapımı The Incredible Hulk'ta yerini Edward Norton'a bıraktı. Fakat yönetmenliğini Louis Leterrier'in yaptığı bu film önceki filmin hasılatını yaklaşık olarak 20 milyon dolar geçse de bütçe farkından dolayı neredeyse aynı kârı getirdi. 3:10 Treni'inde başrollerde Tom Cruise ve Eric Bana düşünülse de filmde Russell Crowe ve Christian Bale oynadı.
[değiştir] Özel hayatı
Bana 1995 yılında, televizyon programı Full Frontal'in çalışmaları sırasında, New South Wales'in başyargıçlığından Avustralya'nın başyargıçlığına terfi eden Murray Gleeson'ın kızı Rebecca ile tanıştı. Onunla 1997 yılında evlendi. Çiftin bu evlilikten iki çocuğu dünyaya geldi (Klaus, doğum: Haziran 1998 ve Sophia, doğum: Nisan 2001). Bana oğlunun doğumundan beri, ailesi ile Melbourne'de daha çok zaman geçirebilmek için yaptığı film sayısına sınır getirdi.
Aktör ayrıca Avustralya'da çeşitli motor yarışlarına katılmaktadır. Bana, on dört yaşında motorlar ile daha fazla ilgilenebilmek için okulu bırakmak istedi. Fakat babası bunun bir iş değil de bir hobi olduğunu söyleyerek okulu tamamlaması için onu ikna etti. Bana ilk arabasına on beş yaşında iken 1100 Avustralya doları ücret karşılığında aldığı 1973 model XB Ford Falcon ile kavuştu. 1996'da Tazmanya'daki bir yarışa katıldı. 2004 yılında Avustralya'da yarışmak için bir Porsche 944 aldı. 2004 Kasım'ında Sandown 500 ile kisişel olarak en iyi derecesini yaptı. Bana, 21 Nisan 2007'de Tazmanya Rallisi'nde 1974 XB Falcon ile çarpıştı. Ne Bana ne de yardımcı sürücü yaralandı.
Eric Bana, Avustralya kurallar futbolunun sadık bir destekçisidir. Bana'nın spor sevgisi, vaftiz babasının onu St. Kilda Football Club'ın bir maçına götürmesi ile başladı. Bana ayrıca silahlardan nefret etmektedir. 2001 yılında Empire sinema dergisinin düzenlediği "En Seksi 100 Film Yıldızı" anketinde 61. sırada yer aldı.
[değiştir] Kisişel işleri
Bana, Mental Illness Fellowship derneğinin bir üyesidir. 2004 yılında derneğin reklam afişlerinde yer aldı. Australian Childhood Foundation and the Bone Marrow Donor Institute'nin reklamlarında da yer aldı. 1995'ten beri yılbaşlarında çocuklara oyuncak ve para gönderen sürücüler grubunda yer almaktadır.
Bana, 2005 yılında var olduğuna dair belgeler olan Tazmanya canavarını arayan avcılar hakkındaki Terrors of Tasmania belgeselinde anlatıcı olarak yer aldı. Hayvanlara işkenceyi durdurmaya çalışan Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals derneği için de çalışmalarını sürdürmektedir. 23 Aralık 2008 tarihinde Bana'nın hayranları ingilizce bir fan sitesi açtılar.

Summary:
Eric Bana (d. Eric Banadinović; 9 Ağustos 1968), Avustralyalı televizyon ve film aktörü. Melbourne, Avustralya'da doğan Bana, Mad Max (1979) filmini seyrettikten sonra aktör olmaya karar verdi. Kariyerine komedi filmlerinde ve skeçlerde rol alarak başladı. Kasap (2000) adlı film ile çıkış yaptı. Bu filmden sonra TV dizileri ve filmlerinde rol alan Bana, Kara Şahin Düştü'deki (2001) Norm 'Hoot' Gibson ve Hulk'taki (2003) Bruce Banner rolleri ile Hollywood'un dikkatini çekti.Boyu,1.89
Aktör, Avustralya Kıtası'nın en popüler sinema ve televizyon filmlerinden olan Kasap, Full Frontal ve Babam, Romulus adlı yapımlardaki performansı sayesinde ödüller kazandı. Hem yüksek bütçeli stüdyo filmlerinde hem de düşük bütçeli bağımsız filmlerde oynayan Avustralyalı aktör romantik komedi, bilim-kurgu ve aksiyon filmlerinde performansını sergiledi. Bana'nın en önemli işleri Kara Şahin Düştü (2001), Hulk (2003), Truva (2004), Münih (2005), ve Uzay Yolu (2009) adlı yapımlardır.
Motor meraklısı olan Bana, ilk arabası 1974 XB Falcon Coupe ile Avustralya'da çeşitli yarışmalara katılır. 21 Nisan 2007 tarihinde bir kaza yaptı. Bana ve yardımcı sürücüsü, kazayı yaralanmadan atlattı. Bana, arabası 1974 XB Falcon Coupe'un 25 yıllık geçmişini anlatan Love The Beast (2009) adlı bir belgeseli yönetti.


[değiştir] Aile geçmişi ve gençliği
Ernesto Guevara, İspanyol ve İrlanda asıllı bir ailenin beş çocuğunun en büyüğü olarak Arjantin’in Rosario şehrinde dünyaya gelmiştir. Annesinin ve babasının soyu Basklara dayanır. Bask[›] Doğum belgesinde doğum tarihi olarak 14 Haziran 1928 görünmesine karşılık bazı kaynaklarda, aynı yılın 14 Mayıs günü doğduğu belirtilmektedir. Guevara'nın atalarından Patrick Lynch 1715 yılında İrlanda’da Galway’de doğmuş, İrlanda’yı terkedip İspanya’nın Bilbao şehrine, oradan da Arjantin’e gitmiştir. Guevara'nın büyük büyükbabası Francisco Lynch 1817’de, büyükannesi Ana Lynch 1868’de doğmuştur. Galway[›] Ana Lynch’in oğlu ve Che'nin babası Ernesto Guevara Lynch 1900’de doğmuştur. Guevara Lynch 1927’de Celia de la Serna y Llosa ile evlenmiş ve üç erkek, iki kız çocukları olmuştur.
Guevara, çocukluğunda, bu sol eğilimli üst sınıf ailede bile dinamik kişiliği ve radikal görüşleriyle bilinirdi. Her ne kadar yaşamı boyunca onu etkileyecek olan astım krizlerinden ıstırap çekse de mükemmel bir atlet olmuştur. Bu engeline rağmen hevesli bir rugby oyuncusuydu ve ‘’Fuser’’ (aşırı saldırgan oyun tarzı nedeniyle verilen, azgın, kudurmuş anlamına gelen ‘’El Furibundo’’ sözcüğü ile annesinin soyadı olan ‘’Serna’’dan oluşturulmuş bir takma isim) lakabıyla anılmaktaydı. Guevara babasından satranç öğrendikten sonra 12 yaşından itibaren yerel turnuvalara katılmaya başladı. Ergenlik döneminde şiire, özellikle de Pablo Neruda’nın şiirlerine merak saldı. Neruda[›]. Guevara, Latin Amerika’da kendi sınıfında yaygın olduğu üzere yaşamı boyunca şiir yazdı. Pek çok konuya meraklı, hevesli bir okuyucuydu, ilgilendiği kitaplar Jack London ve Jules Verne’in macera klasiklerinden, Sigmund Freud’un cinsellik üzerine denemelerine ve Bertrand Russell’ın toplum felsefesi üzerine tezlerine kadar giden bir çeşitlilik gösteriyordu. Ergenliğinin son dönemlerinde fotoğrafçılığa merak saldı ve vaktinin önemli kısmında insanları, gittiği yerleri ve sonraları da arkeolojik alanları fotoğrafladı.
Guevara, tıp öğrenimi için 1948’de Buenos Aires Üniversitesi’ne girdi. Kesintili öğrenim hayatını, Mart 1953’te tıp öğrenimini bitirip aynı yılın 12 Haziran’ında diplomasını alarak noktaladı. Diploma[›] Uzman hekimlik yapabilmek için gerekli klinik eğitimi tamamlayıp tamamlamadığı açık değildir. Eğer bu klinik eğitimi tamamlamadıysa “doctor en medicina” (tıp doktoru) değil de “médico” (pratisyen hekim) olmuş olabilir.
Guevara öğrenciliği boyunca Latin Amerika’da uzun yolculuklara çıktı. 1951 yılında eski arkadaşı biyokimyager Alberto Granado, yıllardır konuştukları Güney Amerika seyahati için tıp eğitimine bir yıl ara vermesini önerdi. Kısa süre sonra, ‘’La Poderosa II’’ (Güçlü II) adını verdikleri 500 cc.lik 1939 model Norton marka motosikletle Alta Gracia’dan yola çıktılar. Peru’da Amazon Nehri kıyısındaki San Pablo cüzzam kolonisinde gönüllü olarak birkaç hafta geçirmeyi düşünüyorlardı. Guevara'nın bu yolculuğu anlattığı seyahat notları “Notas de viaje’’ 2004 yılında “Diarios de motocicleta” (Motosiklet Günlükleri) adıyla sinemaya uyarlanmıştır.
Bu yolculuk sırasında kitlelerin yoksulluğunu, baskıyı ve güçsüzlükleri yakından gözlemleyen ve Marksizm’den etkilenen Guevara, Latin Amerika’daki ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin tek çözümünün devrim olduğu sonucuna vardı. Yolculukları, Latin Amerika’ya ayrı uluslardan oluşan bir karma yapı olarak değil de kurtuluşu ancak kıta çapında bir strateji ile gerçekleşebilecek tek bir vücut olarak bakmasını sağladı. Sınırları olmayan ve tek bir ‘’mestizo’’ (Avrupalı ve yerli melezi) kültür ile bağlanmış birleşik İber-Amerika kurabilmeyi hayal etmeye başladı İber-Amerika[›]. Bu düşünce, sonraki devrimci eylemlerinde öne çıkacaktı. Arjantin’e döner dönmez, Güney ve Orta Amerika’da kaldığı yerden gezilerine devam edebilmek için tıp öğrenimini hızla bitirdi.
[değiştir] Guatemala
Guevara, 7 Temmuz 1953’te, Bolivya, Peru, Ekvador, Panama, Kosta Rika, Nikaragua, Honduras, ve El Salvador’dan geçip Aralık ayının son günlerinde Guatemala’ya vardı. O sıralarda popülist bir hükümetin başındaki Başkan Jacobo Arbenz Guzmán özellikle toprak reformu ve diğer değişikliklerle bir toplumsal devrim yapmaya çalışıyordu. Beatriz halasına yazdığı mektupta Guatemala’ya bir süre yerleşmesinin sebebini şöyle açıklıyordu: "Guatemala’da gerçek bir devrimci olabilmek için gerekli ne varsa yapacağım ve kendimi mükemmelleştireceğim."
Jon Anderson’a göre Guevara’nın Guatemala’daki ana siyasî bağlantısı Perulu sosyalist Hilda Gadea’ydı. ‘’American Popular Revolutionary Alliance’’ (APRA) (Amerikan Popüler Devrimciler İttifakı. Lideri Víctor Raúl Haya de la Torre olan siyasî bir oluşum.) üyesi olan Gadea, Arbenz hükümetindeki birçok üst düzey politikacıyı Guevara’yla tanıştırdı. Daha önce Kosta Rika’da tanıştığı ve Fidel Castro ile bağlantılı bir grup Kübalı sürgünle de bağlantı kurdu. Bu sürgünlerin arasında Küba’nın Oriente eyaletindeki Bayamo’da bulunan ‘’Carlos Manuel de Céspedes’’ barakalarına yapılan saldırıyla bağlantısı olan Antonio ‘’Nico’’ López de vardı. . Lopez Granma Küba’ya çıktıktan kısa süre sonra ‘’Ojo del Toro’’ köprüsünde hayatını kaybedecekti. Siyah İsa ile ilgili dinî eşyaların satışında bu ‘’moncadista’’lara katılan Guevara aynı zamanda Venezuelalı iki sıtma uzmanına da yardımcı olmuştur. Bu sıralarda, Arjantinlilere özgü, “hey”, “dostum”, “birader” anlamına gelen “che” ünlemini çok sık kullanması nedeniyle ünlü “Che” takmaadını kullanmaya başlamıştır (/tʃe/ olarak telaffuz edilir). Yalnızca Arjantin, Paraguay ve Uruguay ile Brezilya’nın güneyinde kullanılan bu sözcük, kullananın Rio de la Plata bölgesinden geldiğini gösterir.
Ekonomik durumu genellikle pek iyi değildi ve Hilda’nın ziynet eşyalarını rehine vermek zorunda kalmıştı. 15 Mayıs 1954’te Komünist Çekoslovakya’dan Arbenz hükümetine destek olarak gönderilen yüksek kalitede Skoda piyade ve hafif topçu silahları İsveç gemisi ’’Alfhem’’ ile Puerto Barrios’a ulaştı. Bu silahların miktarı CIA tarafından 2.000 ton ve ilginç bir şekilde John Lee Anderson tarafından da 2 ton olarak tahmin edilmektedir. (Anderson'ın tahmin ettiği miktarın yazım hatası olduğu sanılmaktadır çünkü bu rakamdan bahseden güvenilir kayıt sayısı çok azdır.) Guevara yeni bir vize almak üzere kısa süre için El Salvador’a geçti ve Guatemala’ya geri döndü. Bu sırada CIA tarafından desteklenen Carlos Castillo Armas liderliğindeki darbe başlamıştı. Arbenz karşıtı kuvvetler, Çekoslovak silahlarının trenler yardımıyla dağıtılmasını durduramıyorlardı, ancak güçlerini toparladıktan sonra hava desteğinin yardımıyla ilerlemeye başlamışlardı. Guevara birkaç günlüğüne Komünist Gençlik tarafından örgütlenen silahlı milislere katılmış, bu grubun harekete geçmemesi üzerine tekrar tıbbî hizmetlere dönmüştür. Darbenin ardından Guevara çarpışmak için gönüllü oldu, ancak Arbenz yabancı destekçilerinin ülkeyi terketmesini istiyordu. Gadea tutuklandıktan sonra Guevara kısa süre için Arjantin konsolosluğunda saklandı ve sonra Meksika’ya geçti.
Arbenz hükümetinin CIA destekli bir darbeyle devrilmesi üzerine, Guevara’nın Amerika Birleşik Devletleri’nin emperyalist bir güç olduğuna ve Latin Amerika ve diğer gelişmekte olan ülkelerdeki sosyoekonomik eşitsizlikleri düzeltmeye çalışan hükümetlere vazgeçmeden karşı koyacağına dair görüşleri kesinleşti. Bu onun sosyalizmin ancak silahlı mücadele sonunda elde edilebileceği ve bu koşulları da ancak silahlanmış bir halkın savunabileceği yönündeki düşüncelerini kuvvetlendirmiştir.
[değiştir] Küba
Eylül 1954’te Meksika’ya gelişinden kısa süre sonra, Guevara Nico López ve Guatemala’dan tanıdığı diğer Kübalı sürgünlerle arkadaşlığını tazeledi. Haziran’da López onu Raúl Castro ile tanıştırdı. Birkaç hafta sonra Küba’daki siyasi hapishaneden salıverilen Fidel Castro Meksika’ya geldi ve 8 Temmuz 1955’te Raúl Guevara’yı Fidel Castro ile tanıştırdı. Bütün gece süren ateşli bir sohbetin ardından Guevara Castro’nun, aradığı esin kaynağı devrim lideri olduğuna kanaat getirerek Küba diktatörü Fulgencio Batista’yı devirmek için kurulan ‘’26 Temmuz Hareketi’’ne katıldı. Grubun doktoru olmasına karar verildiyse de hareketin diğer üyeleriyle askerî eğitime katıldı, eğitimin sonunda eğitmenleri Albay Alberto Bayo tarafından en göze çarpan öğrenci olarak nitelendirildi. Bu sırada Gadea, Guatemala’dan gelmişti ve Guevara ile ilişkileri devam ediyordu. 1955 yazında hamile olduğunu söyleyince, Guevara hemen evlenmelerini önerdi. 18 Ağustos 1955’te evlendiler ve 15 Şubat 1956’da Hilda Beatriz adını verdikleri kızları doğdu.
25 Kasım 1956’da Tuxpan, Veracruz’dan Küba’ya doğru yola çıkan Granma yatında Kübalı olmayan tek kişi Guevara’ydı. Karaya çıkar çıkmaz Batista’nın askerlerinin saldırısına uğrayan ekibin yarısı hemen orada veya yakalandıktan sonra öldürüldü. Guevara, bu çatışmada kaçan bir yoldaşın düşürdüğü cephaneyi almak için tıbbî malzeme çantasını bıraktığını ve o ânı, doktordan savaşçıya dönüştüğü an olarak hatırladığını yazar. Sırt çantası[›] Hayatta kalan 15–20 isyancı kaçarak Sierra Maestra dağlarına saklanır ve Batista rejimine karşı gerilla savaşına girişir.
Yoldaşları tarafından cesareti ve askerî yeteneği nedeniyle saygı gören Guevara isyancılar arasında bir lider, bir Comandante Comandante[›] olur. . Birçokları için de “acımasızlığı” nedeniyle korkulan kişidir. Muhbir, kaçak ve casus olarak suçlu bulunan birçok kişinin infazından sorumludur. 1958 Aralığının son günlerinde devrimin en önemli olaylarından olan Santa Clara’ya saldıran "intihar timi"ni (isyan ordusundaki en tehlikeli işleri bu tim yapıyordu) yönetti. Generallerinin ve özellikle de General Cantillo’nun ‘’Central America’’ isimli çalışmayan şeker fabrikasında Castro ile buluştuğunu ve isyan lideri ile ayrı bir barış pazarlığı yaptığını öğrenen Batista 1 Ocak 1959’da Dominik Cumhuriyeti’ne kaçmıştır.
7 Şubat 1959’da zafer kazanan hükümet tarafından Guevara “doğuştan Küba vatandaşı’’ ilan edildi. Kısa süre sonra Meksika’dan Granma yatıyla yola çıkmadan önce, ayrıldığı Gadea ile evliliğini resmen sona erdirmek için boşanma işlemlerine başladı. 2 Haziran 1959’da, 26 Temmuz Hareketi’nin Küba doğumlu bir üyesi olan ve 1958 sonlarından beri birlikte yaşadığı Aleida March ile evlendi. Çocukları[›]
La Cabaña hapishanesinin komutanlığına atandı ve 2 Ocak 1959’dan 12 Haziran 1959’a kadar altı ay boyunca üstlendiği bu görevdeyken Batista rejiminin memurlarının, BRAC gizli servis (Buró de Represión de Actividades Comunistas/Komünist eylemlerin bastırılmasından sorumlu servis) mensuplarının, savaş suçlusu olduğu iddia edilenlerin ve siyasî muhaliflerin yargılanması ve infazından sorumlu oldu. TIME dergisine göre, yönettiği yargılamaların “adil” olmadığı iddia edilmekteydi. Daha sonra Ulusal Toprak Reformu Enstitüsü’nde önemli bir göreve geldi INRA[›] ve Küba Merkez Bankası’nın başkanı oldu. BNC[›] (sık sık parayı kınadığı ve yürürlükten kaldırılmasını desteklediği için bu horgörüyü göstermek adına Küba paralarını takma adı olan "Che" ile imzalamıştır).
Bu sıralarda satranca olan ilgisi tekrar canlanan Guevara Küba’da yapılan ulusal ve uluslararası turnuvalara katılmıştır. Özellikle genç Kübalıları oyunu öğrenmeleri için teşvik ediyor ve onların ilgisini çekecek etkinlikler düzenliyordu.
1959 yılından itibaren Guevara Küba'dan, diğer ülkelerdeki devrimci hareketlere yardım etti ama bunların tümü başarısızlıkla sonuçlandı. İlk deneme Panama’da yapılmıştı, diğer bir eylem de 14 Haziran’da Dominik Cumhuriyeti’nde yapıldı. (“El Argelino” diye de bilinen Henry Fuerte ve Enrique Jiménez Moya önderliğinde.)
1960 yılında Guevara ‘’La Coubre’’ silah gemisi patlamasında kurbanlara yardım etti. Kurtarma operasyonu sırasındaki ikinci patlamayla birlikte ölü sayısı yüzü aşmıştır. Bu patlamada ölenlerin cenaze töreninde Alberto Korda Che’nin ünlü fotoğrafını çekmiştir. La Coubre'nin sabotaj ya da kaza sonucu mu patladığı bilinmemektedir. Sabotaj olduğunu iddia edenler, sorumlu olarak Merkezî Haberalma Örgütü’nü (CIA), ve sabotajı yapan kişi olarak da merkezî eyaletlerdeki Batista karşıtı güçlerden Guevara’nın rakibi olan ve daha sonra CIA ajanı olduğu sanılan William Alexander Morgan'ı gösterirler. Kübalı sürgünler, patlamanın sorumlusunun Guevara’nın SSCB’ye sadık rakipleri olduğunu ileri sürerler.
Guevara daha sonra Sanayi Bakanı MININD[›] olarak Küba sosyalizminin açık ve kesin bir hale gelmesine yardımcı olmuş, ülkenin önde gelen kişileri arasına girmiştir. “Gerilla Savaşı’’ adlı kitabında silahlı başkaldırıya önayak olacak geniş örgütlere gerek duymadan küçük bir gerilla grubu (‘’foco’’) tarafından başlatılan Küba modeli devrim fikrinin tekrar edilmesini savunmuştur. El socialismo y el hombre en Cuba (1965) (Küba’da sosyalizm ve insan) adlı denemesinde sosyalist devletle birlikte “yeni bir insan” biçimlendirmenin gerekliliğini savunur. Bazıları Guevara’yı bu ‘’yeni insan’’ın alımlı ve yalın bir modeli olarak görür.
1961 yılındaki Domuzlar Körfezi İşgali’nde Guevara çarpışmalara katılmamıştır. Castro'nun emriyle Küba’nın en batısındaki Pinar del rio eyaletindeki bir kuvvetin başına geçmiş ve burada sahte çıkarma kuvvetini püskürtmüştür. Bu harekât sırasında yüzünden kurşun yarası almış ama kendi silahının kazara ateş almasıyla yaralandığını söylemiştir.
Guevara 1962 Ekim ayında ortaya çıkan Küba Füze Krizi’ne neden olan Sovyet nükleer balistik füzelerinin Küba’ya getirilmesinde anahtar rol almıştır. Birkaç ay sonra İngiliz gazetesi ‘’Daily Worker’’ ile yaptığı görüşmede eğer füzeler Küba kontrolünde olsaydı başlıca ABD şehirlerine doğru bu füzeleri kullanacağını söylemiştir.
[değiştir] Küba'da ortadan kayboluşu
Aralık 1964'te Birleşmiş Milletler'de konuşma yapmak üzere Küba heyetinin başı olarak New York'a gitti. (dinleyiniz, RealPlayer gereklidir; ya da okuyunuz). CBS televizyon kanalında pazar günleri yayınlanan Face the Nation isimli haber programına çıktı. ABD Senatörü Eugene McCarthy, Malcolm X'in çalışma arkadaşları, Kanadalı radikal Michelle Duclos dahil olmak üzere değişik kişi ve gruplarla görüştü. 17 Aralık'ta Paris'e uçtu ve üç aylık bir uluslararası geziye başladı. Bu gezi sırasında Çin Halk Cumhuriyeti, Birleşik Arap Cumhuriyeti (Mısır), Cezayir, Gana, Gine, Mali, Dahomey, Kongo-Brazzaville ve Tanzanya'yı dolaştı. İrlanda, Paris ve Prag'da molalar verdi. 24 Şubat 1965'te Cezayir'de, sonradan uluslararası sahnede son görünüşü olacak olan "İkinci Afrika-Asya Ekonomik Dayanışma Semineri"ndeki konuşmasını yaptı. Bu konuşmada şöyle demiştir: "Ölümüne olan bu mücadelede hiçbir sınır yoktur. Dünyanın hiçbir yerinde meydana gelen olaylara kayıtsız kalamayız. Bir ülkenin emperyalizme karşı zaferi bizim zaferimizdir, aynı şekilde yenilgisi de bizim yenilgimizdir." Şu sözlerle de dinleyicilerini şaşırtmıştır: "Sosyalist ülkelerin, Batı'nın sömürgeci ülkeleriyle üstü kapalı işbirliğini tasfiye etmeleri ahlakî görevleridir." Sonra da bu hedefe ulaşmak için komünist bloğu ülkelerinin uygulaması gereken bir dizi eylemi sıralamıştır. 14 Mart'ta Küba'ya döndüğünde Havana havaalanında Fidel ve Raúl Castro, Osvaldo Dorticós ve Carlos Rafael Rodríguez tarafından sade bir törenle karşılandı.
İki hafta sonra Guevara kamu hayatından çekildi ve ardından tamamen ortadan kayboldu. Castro'dan sonra gelen adam olarak bakıldığı Küba'da nerede olduğu, 1965 yılının en büyük gizemlerindendi. Ortadan kayboluşu için değişik sebepler öne sürüldü: sanayi bakanıyken savunduğu sanayileşme projelerinin görece başarısızlığı, Çin-Sovyet Ayrılığı arttıkça Guevara'nın Çin Komünist Partisi yanlı tutumunu onaylamayan Sovyet resmî görevlilerinin Castro'ya yaptıkları baskı ve Küba'nın ekonomik gelişmesi ile ideolojik çizgisi üzerine Guevara ile Küba lideri arasındaki önemli görüş ayrılıkları. Castro'nun Guevara'nın tanınmışlığından rahatsız olup onu tehdit olarak görmesi de neden olarak gösterildi. Castro'nun bazı muhalifleri onun Guevara'nın kayboluşu hakkındaki açıklamalarının şüphe uyandırıcı olduğunu söylerler. Guevara'nın niyetlerini hiç alenen açıklamayıp, sadece Castro'ya yazılmış tarihsiz ve tarzı olmayan dalkavukça bir mektupla bildirmiş olması çoğu kişi tarafından şaşırtıcı bulunmuştur.
Guevara'nın görüşlerinin Çin Komünist Partisi liderleri tarafından açıklanan görüşlerle benzeşmesi, ekonomisi gittikçe Sovyetler Birliği'ne daha da bağımlılaşmakta olan Küba için büyüyen bir sorundu. Küba devriminin ilk günlerinden itibaren Guevara'nın Latin Amerika'da Maocu stratejinin uygulanmasını savunduğu düşünülüyordu ve yaratmış olduğu Küba'nın hızla sanayileşmesini öngören plan, Çin'in "İleri Büyük Atılım"ına benzetiliyordu. Küba'nın batılı "gözlemcileri"ne göre Guevara'nın Sovyet koşullarına ve önerilerine karşı çıkmasına rağmen Castro'nun kabul etmek zorunda kalması ortadan kaybolmasının nedeni olabilirdi. Halbuki hem Guevara hem de Castro, Sovyetler Birliği ve Çin'in de bulunduğu birleşik cepheyi destekliyordu. Ayrılığa düşmüş bu iki ülke arasında antlaşma sağlamak için başarısızlıkla sonuçlanan bir dizi girişimde de bulunmuşlardı.
Kruşçev'in Castro'ya danışmadan Küba'dan füzeleri çekmeye razı gelmesini Sovyetlerin ihaneti olarak gören Guevara, Küba Füze Krizi'nden sonra Sovyetler Birliği hakkında daha da şüpheci oldu. Cezayir'deki son konuşmasında artık Kuzey Yarımküre'yi, batıda ABD ve doğuda SSCB liderliğinde, Güney Yarımküre'nin sömürücüsü olarak gördüğünü belirtmiştir. Vietnam Savaşı sırasında komünist Kuzey Vietnam'ı desteklemiş ve gelişmekte olan ülkelerin halklarını, silahlanıp "pek çok Vietnamlar" yaratmaları için teşvik etmiştir.
Guevara'nın akıbeti hakkındaki uluslararası spekülasyonların baskısıyla Castro 16 Haziran 1965'te yaptığı açıklamada insanların Guevara hakkında bilgi almalarının ancak Guevara istediğinde mümkün olabileceğini söyledi. Guevara'nın ortadan kayboluşu ile ilgili Küba içinde ve dışında pek çok dedikodu yayıldı. Aynı yılın 3 Ekim'inde Castro, Guevara'nın birkaç ay önce kendisine yazdığı tarihsiz mektubu açıkladı. Bu mektupta Guevara Küba devrimine bağlılığını tekrarlıyor ancak devrim yolunda yabancı topraklarda savaşmak için Küba'dan ayrılma niyetini bildiriyordu. Mektubunda "dünyadaki diğer uluslar benim basit emeğime çağrı yaptılar" diyerek, "yeni savaş alanlarında" gerilla olarak savaşmak için ayrılmaya karar verdiğini belirtiyordu. Aynı zamanda hükümet, parti ve ordu içindeki tüm görevlerinden istifa ettiğini ve ona devrim için yaptıklarını takdir amacıyla verilmiş olan Küba vatandaşlığından vazgeçtiğini de ekliyordu.
Dört yabancı gazeteciyle 1 Kasımda yaptığı görüşme sırasında Castro, Guevara'nın nerede olduğunu bildiğini ama açıklamayacağını belirterek, eski yoldaşının öldüğüne dair söylentileri reddetti ve Guevara'nın sağlığının çok iyi olduğunu ekledi. Castro'nun sözlerine rağmen 1965'in sonunda Guevara'nın akıbeti bir gizem olarak kaldı, hareketleri ve nerede olduğu iki yıl boyunca özenle saklanan bir sır oldu.
[değiştir] Kongo
1965 yılının 14 Mart'ını 15 Mart'a bağlayan gece boyunca yaptıkları toplantı sonucunda Guevara ve Castro, Sahara Çölü altındaki bölgede Küba'nın ilk askerî operasyonunu bizzat Guevara'nın yönetmesi konusunda anlaştılar. Cezayir[›] Bazı güvenilir kaynaklar Guevara'nın kendisini bu operasyonda desteklemesi için Castro'yu ikna ettiğini söyler. Aynı derecede güvenilir diğer kaynaklar ise Latin Amerika ülkelerindeki koşulların focos gerilla çekirdeklerinin kurulması için henüz uygun olmadığını savunan Castro'nun bu eyleme girmesi için Guevara'yı ikna ettiğini söyler. Castro'nun kendisi de ikinci görüşün doğru olduğunu söylemiştir. O zamanlar Cezayir'in devlet başkanı olan ve Guevara ile kısa süre önce görüşen Ahmed Bin Bella ise şöyle demiştir: "Afrika'da hüküm süren durumun büyük devrim potansiyeline sahip görünmesi, Che'yi Afrika'nın emperyalizmin zayıf halkası olduğu sonucuna itti. O da artık çabalarını Afrika'ya yönlendirmeye karar verdi."
Küba operasyonu Kongo-Kinşasa'daki (önceleri Belçika Kongosu, sonradan Zaire ve günümüzde Demokratik Kongo Cumhuriyeti) Patrice Lumumba yanlısı Marksist Simba hareketinin desteklenmesi ile sürdürülecekti. Guevara, yardımcısı Victor Dreke ve on iki Kübalı 24 Nisan 1965'te Küba'ya vardı. Diğer Kübalılar da kısa süre sonra onlara katıldılar. Bir süre, gerilla lideri Laurent-Désiré Kabila ile çalıştılar.Kabila[›] Kabila, aynı yılın Kasım ayında Kongo ordusu tarafından bastırılan bir isyana girişmeleri için Lumumba'nın destekçilerine yardım etmişti. Guevara, önemsiz biri olduğuna karar verdiği Kabila'yı bırakmış ve şöyle yazmıştır: "Hiçbir şey onun bu ânın gerektirdiği adam olduğuna beni inandıramaz."
Guevara 37 yaşında olmasına ve resmî askerî eğitim almamış olmasına rağmen, Batista'nın devrilmesinde önemli yer işgal eden Santa Clara harekâtının da içinde bulunduğu Küba devrimi deneyimlerine sahipti. Astımı nedeniyle Arjantin'de askere alınmamıştı. Perón hükümetine olan muhalefeti gözönüne alındığında bundan gurur duyardı.
Mike Hoare'un içinde bulunduğu Güney Afrikalı paralı askerler ve Kübalı sürgünler Kongo ordusuyla birlikte Guevara'yı engellemeye çalıştılar. Guevara'nın haberleşmesini dinliyor, saldırmak için hazırlanan isyancılara ve Kübalılara pusu kuruyor ve Guevara'nın ikmal hatlarını kesiyorlardı. Guevara'nın gayesi yerel Simba savaşçılarına komünist ideolojiyi ve gerilla savaşını öğreterek bir anlamda Küba Devrimini 'ihraç etmekti'. Guevara Pasajes de la Guerra Revolucionaria:Congo (Kongo Günlükleri)'nde devrimin başarısızlığının ana nedenleri olarak yerli Kongo kuvvetlerinin yeteneksizliği, uzlaşmazlığı ve kendi aralarındaki sürtüşmeyi göstermiştir. Aynı yılın sonlarına doğru astımı nüksetmiş, yedi ay sıkıntı yaşadıktan sonra düş kırıklığına uğramış bir şekilde, Küba'dan gelenlerden sağ kalanlarla (birliğinin altı üyesi ölmüştü) Kongo'yu terketti. Bir noktada yaralıları Küba'ya gönderip, tek başına savaşmaya devam etmeyi ve devrimcilere örnek teşkil etmeyi de düşünmüştü. Ancak silah arkadaşları ve Castro'nun gönderdiği iki memurun ikna etmesi sonucu Kongo'dan ayrılmayı kabul etti.
Ölümünden sonra açıklanması niyetiyle bıraktığı mektubun Castro tarafından kamuoyuna açıklanması ve bu mektupta dünyanın diğer bölgelerindeki devrimlere kendini adamak için Küba ile olan tüm bağlantılarını kopardığını yazması, ahlakî açıdan diğer savaşçılarla Küba'ya dönmesini engellemiştir. Kongo'dan ayrıldıktan sonra altı ay boyunca Darüsselam, Prag ve Alman Demokratik Cumhuriyeti'nde saklanmış, Kongo deneyiminde yazdığı anılarını toparlamış ve biri felsefe diğeri ekonomi üzerine iki kitabın taslaklarını yazmıştır. Bu dönem boyunca Castro, Guevara'yı Küba'ya dönmesi için zorladı, Guevara bunu kabul ettiğinde dönüşünün geçici olacağı ve adadaki varlığının sır kalacağı şartını koştu; Latin Amerika'da bir yerlerde yeni bir devrim çabasına hazırlık yapmak için gereken birkaç aylık bir süre için geri dönecekti.
[değiştir] Bolivya
[değiştir] Başkaldırış
Guevara'nın nerede olduğu konusundaki spekülasyonlar 1966 yılı boyunca ve 1967'de de devam etti. Mozambik bağımsızlık hareketi FRELIMO'nun temsilcileri, 1966 sonu ya da 1967 başında, Guevara ile Darüsselam'da buluştuklarını ve o zaman da onun devrim projelerine yardım önerisini reddettiklerini bildirdiler. 1967 yılının 1 Mayıs gösterileri sırasında Havana'da yaptığı konuşmada, Silahlı Kuvvetler Bakan vekili Bnb. Juan Almeida, Guevara'nın "Latin Amerika'da bir yerlerde devrime hizmet ettiğini" duyurdu. Bolivya'da gerillaların başında olduğuna dair gelen haberlerin doğru olduğu sonradan anlaşılmıştır.
Castro'nun isteğiyle, gözden uzak Ñancahuazú bölgesindeki bir arazi, Guevara tarafından eğitim alanı olarak kullanılması için, yerli Bolivya Komünistleri tarafından satın alınmıştı.Kamp[›]. Bulgulara göre Ñancahuazú bölgesindeki bu kamptaki eğitim Guevara ve yanındaki Kübalılar için çarpışmadan daha tehlikeliydi. Bir gerilla ordusu oluşturma yolunda pek başarılı olunamamıştır. Eski Stasi ajanı Haydée Tamara Bunke Bider, ya da daha iyi bilindiği takma adı ile "Tania", La Paz'da Guevara'nın ana ajanı olarak yerleşmişti. Tania'nın KGB için de çalıştığı rivayet edilir ve Bolivyalı yetkilileri Guevara'nın izini bulmaya yönlendirdiği için bilmeden Sovyet çıkarlarına hizmet ettiği de anlaşılmaktadır.
 Bolivya Ordusu ile Mart 1967'de ilk çatışmaları sonucu eğitim kampını terkederken geride bıraktıkları önemli sayıdaki fotoğraf, Guevara'nın Bolivya'da olduğuna dair ilk kanıt olmuştur. Fotoğrafları gören Bolivya Devlet Başkanı René Barrientos'un Guevara'nın başının bir kargı üzerinde La Paz şehir merkezinde sergilenmesini istediği söylenir. Başkan Bolivya Ordusu'na Guevara'yı ve yandaşlarını takip edip yakalama emrini verdi.
Guevara'nın yaklaşık elli kişiden oluşan ve ELN (Ejército de Liberación Nacional de Bolivia - Bolivya Ulusal Bağımsızlık Ordusu) adı altında eylem yapan gerilla kuvveti iyi donatılmıştı ve dağlık Camri bölgesinde Bolivya düzenli ordusuna karşı bazı başarılar elde etti. Eylül'de ise Ordu iki gerilla grubunu ve liderlerden birini öldürmeyi başardı.
Zorlu geçen çatışmalara rağmen, gerillaların esir aldığı yaralı Bolivya askerlerinin gereken tıbbî yardımı alması konusunda hassas davranan Guevara sonradan bu esirleri de salıvermiştir. Hatta yaralanarak ele geçirildiği Quebrada del Yuro'daki son çarpışmadan sonra geçici olarak tutulduğu yere götürüldüğünde gördüğü yaralı Bolivya askerlerine tıbbî yardım bile önermiş ama bu önerisi sorumlu Bolivyalı subay tarafından geri çevrilmiştir.
Guevara'nın Bolivya'da devrim başlatma planları birkaç yanlış anlama üzerine kurulmuştu:
Bunlara ek olarak Guevara'nın uzlaşmadan çok kişileri karşısına alma huyu, Kongo'da olduğu gibi Bolivya'da da yerel liderlerle başarılı işbirliği geliştirememesine sebep olmuştur. Bu kötü huy Küba'daki gerilla savaşı sırasında da kendini göstermiş ama Castro'nun zamanında araya girmesi ve rehberliğiyle kontrol altında tutulmuştu.
[değiştir] Yakalanışı ve öldürülmesi
Bir muhbir Guevara'nın gerilla kampının yerini Bolivya Özel Harekât Birliği'ne bildirdi. 8 Ekim'de kamp kuşatıldı ve Guevara Simeón Cuba Sarabia ile birlikte Quebrada del Yuro kanyonunda devriye gezerken yakalandı. Ayaklarından yaralandıktan ve silahı bir mermiyle harap edildikten sonra teslim oldu. (Tabancasında açıklanamaz bir şekilde şarjör bulunmuyordu.)
Barrientos, Guevara'nın yakalandığını öğrenir öğrenmez hemen öldürülmesini emretmiştir.Barrientos[›] Guevara yakın bir köy olan La Higuera'daki köhne bir okula götürülmüş ve geceyi orada geçirmiş, ertesi gün öğleden sonra öldürülmüştür. Celladı, Bolivya ordusunda çavuş olan ve Guevara'yı vurması kura sonucu saptanan Mario Terán'dır. Che Guevara'nın son sözleri şöyle olmuştur: "Buraya beni öldürmeye geldiğini biliyorum. Vur beni korkak, yalnızca bir adam öldürmüş olacaksın." Bazı kaynaklar çavuş Mario Terán'ın infaz esnasında aşırı heyecanlanması nedeniyle bilinçli bir şekilde ateş edemediğini ve Che'yi sadece yaraladığını, onu öldüren merminin kim tarafından ateşlendiğinin bilinmediğini belirtirler. Çarpışmada öldüğü izlenimi vermek ve yüzünden isabet almayarak tanınmasını kolaylaştırmak için ayaklarına defalarca ateş edilmiştir. Cesedi bir helikopterin iniş takımlarına sıkıca bağlanmış ve yakınlardaki Vallegrande'ye götürülmüştür. Buradaki bir hastanede cesedi bir küvetin içinde basına gösterilmiştir. Bu sırada çekilen fotoğraflar San Ernesto de La Higuera ve El Cristo de Vallegrande (Vallegrande İsası)nın doğmasına sebep olmuştur. Askerî bir doktor tarafından elleri kesildikten sonra Bolivya Ordusu subayları tarafından bilinmeyen bir yere götürülmüş, cesedinin gömüldüğü mü yakıldığı mı sorusu cevapsız kalmıştır.Ampütasyon[›]
Guevara'yı Bolivya'da takip etmekten sorumlu olan, Félix Rodríguez adındaki CIA ajanıydı. Bu ajan daha önce Escambray Dağları'ndaki isyancılarla ve Havana'daki Castro karşıtı gizli gruplarla bağlantı kurmak için Domuzlar Körfezi istilası öncesi gizlice Küba'ya sızmış, istiladan sonra da başarılı bir şekilde geri çıkarılmıştı. Guevara'nın yakalanışını duyan Rodríguez, değişik Güney Amerika ülkelerindeki CIA istasyonları yoluyla Langley, Virjinya'daki CIA merkezine bu bilgiyi iletmiştir. Rodríguez Guevara'nın Rolex saati ve başka bazı kişisel eşyasını almış ve sonraki yıllarda bunları röportaj yaptığı gazetecilere gururla göstermiştir. İçlerinde el feneri de bulunan bu eşyalardan bir kısmı CIA'de sergilenmektedir.
Gerillalar ile bağlantılı bir başka olay da Régis Debray'nin tutuklanması ve duruşmasıdır. Nisan 1967'de hükümet güçleri, Ecole Normale Supérieure 'de Marksist filozof Louis Althusser'den ders almış olan ve Havana Üniversitesi'nde felsefe profesörlüğü yapan genç Fransız vatandaşı Debray'yi yakalar ve gerillalarla işbirliği yapmakla suçlar. Debray muhabir olarak çalıştığını ve iki yıl önce gizemli bir şekilde ortadan kaybolan Gueavara'nın gerillalara liderlik ettiğini söyler. Uluslararası ilgi kazanan Debray'nin davası Ekim ayı başlarındaydı. Bolivya yetkilileri 11 Ekim'de Guevara'nın iki gün önce hükümet kuvvetleriyle girmiş olduğu çatışma sonucu vurularak öldüğü yolunda (yalan) açıklama yapar.
15 Ekim'de Castro, Guevara'nın öldüğünü kabul eder ve tüm Küba'da üç günlük yas ilan eder. Guevara'nın ölümü Latin Amerika'daki ve üçüncü dünya ülkelerindeki sosyalist devrimci hareketlere indirilmiş ağır bir darbe olarak kabul edilir.
1997 yılında Guevara'nın elleri olmayan cesedinden kalan kemikler Vallegrande yakınlarındaki bir uçak pistinin altından kazılarak çıkarılmış, DNA testiyle kimliği tespit edilmiş ve Küba'ya geri getirilmiştir. 17 Ekim 1997'de cesedinden kalanlar, Bolivya'daki gerilla harekâtı sırasında ölen yoldaşlarından altısıyla birlikte, 39 yıl önce Küba Devrimi'nin başarısını belirleyen savaşı kazandığı Santa Clara'da özel olarak hazırlanmış anıtmezaraAnıtmezar[›] askerî törenle gömülmüştür.
[değiştir] Bolivya Günlüğü
Guevara yakalandıktan sonra Bolivya'daki gerilla harekâtında karşılaştığı olayları yazdığı günlüğü de ele geçirilmişti. Günlük, onun Ñancahuazú'daki çiftliğe gelişinden kısa süre sonra, 7 Kasım 1966'da başlıyor, yakalanmasından bir gün önce, 7 Ekim 1967'de sonlanıyordu. Günlükte, Bolivya Ordusu tarafından yerleri çok erken tespit edilen gerillaların operasyona nasıl hazırlıksız başlamak zorunda kaldığı, Guevara'nın daha sonra birbiriyle bağlantıyı kaybedecek olan birliğini ikiye bölme kararını açıklaması ve genel olarak başarısızlıkları anlatılır. Guevara ile Bolivya Komünist Partisi arasındaki anlaşmazlık ve dolayısıyla Guevara'nın beklediğinden daha az askerle kalmış olması da günlükte kayıtlıdır. Guevara'nın yerli halktan asker bulamamasının sebebinin, gerilla grubunun yörede konuşulan Tupi-Guaraní dili yerine Quechua'yı öğrenmiş olması olduğu anlatılır. Harekât beklenmedik sona doğru giderken Guevara'nın hastalığı da ağırlaşır. Astım krizleri giderek daha zor geçmektedir ve son saldırılar ilaç bulabilmek amacıyla yapılmıştır.
Bolivya Günlüğü kabaca çevrilerek Ramparts dergisi tarafından basılıp hızla dünyaya dağıtılmıştır. Bundan başka dört günlük daha bulunmuştur. Bunlar Israel Reyes Zayas (takma adı "Braulio"), Harry Villegas Tamayo ("Pombo"), Eliseo Reyes Rodriguez ("Rolando")'ya ve Dariel Alarcón Ramírez ("Benigno")'ya aittir. Bu günlüklerin herbirinde, konu olan olayların değişik yönleri dile getirilmektedir.
[değiştir] Mirası ve eleştiriler
Guevara'nın cesedinin resimleri dolaştırılıp ölümü hakkındaki gerçekler tartışılırken Che efsanesi de yayılmaya başladı. Dünyanın her yerinde Che'nin öldürülmesini protesto eden gösteri yürüyüşleri yapıldı. Yaşamı ve ölümü üzerine makaleler, övgüler, şarkılar ve şiirler yazıldı. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Latin Amerika uzmanları, “gelmiş geçmiş en çekici ve en başarılı devrimcinin” ölümünün öneminin hemen farkına vararak Guevara’nın komünistler ve diğer sol eğilimliler tarafından “kahramanca ölen örnek devrimci” olarak idolleştirileceğini belirtti.
Bu tahminlerin inandırıcılığı, özellikle 1968 Mayıs’ındaki öğrenci hareketlerinde Guevara’nın güçlü bir başkaldırı ve devrim sembolü olarak ortaya çıkmasıyla birlikte giderek arttı. Sol kanattan eylemciler Guevara’nın şan, şeref ve ödüllere karşı olan belirgin kayıtsızlığını belirttiler ve Guevara’nın sosyalist idealleri aşılamak için şiddetin gerekli olduğu fikrinde anlaştılar. 'Che yaşıyor!' sloganı batı bloğunda duvarlarda gözükmeye başlarken 1968 hareketlerinin öndegelen simalarından Jean-Paul Sartre'ın, Guevara’yı "çağımızın en mütekâmil insanı" olarak tanımlaması da Guevara’nın aşırı derecede övülmesini desteklemiştir.
Guevara’nın ardında bıraktıkları belirgin bir şekilde partizan tavırlarla genişledi. ABD Dışişleri Bakanlığı’na verilen raporlarda kendi ülkelerinde ortaya çıkacak başkaldırılardan korkan sol kanattan olmayan Latin Amerikalıların Guevara’nın ölümü sayesinde rahat bir nefes aldıkları belirtilmiştir. Daha detaylı analizlerde Guevara’nın yöntemlerinin acımasızlığına ışık tutulmuş ve Fidel Castro’nun belirttiği, Guevara’nın “aşırı derecede saldırgan olma özelliği” açıklanmıştır. Guevara’nın yaşamının sorunlu yanlarını araştıran yazılarda Küba’nın devrim sonrası ilk çalışma kamplarının açılışındaki rolü, çeşitli gerilla harekâtlarında yakalanan karşı birlik esirlerine karşı sempatik olmayan davranışları ve entelektüel açıdan kendisinden aşağı gördüklerini sık sık aşağılaması anlatılmıştır. Her ne kadar Gueavara’nın yöntemlerine karşı eleştiriler sağ kanattan gelse de sol kanattan da kimi eleştiriler gelmekteydi. Özellikle anarşistler ve sivil hak özgürlükçüleri Guevara’yı otoriter, çalışan sınıf karşıtı bir Stalinci olarak görüyor ve geride bıraktığının çok bürokratik ve otoriter bir rejim olduğunu belirtiyordu. Ayrıca Latin Amerika’nın büyük bölümünde ortaya çıkan ve Che’den ilham alınarak başlayan devrimlerin pratik sonucunun, zalim militarizmin uzun yıllar boyunca sürmesi olduğu teorileri bulunmaktadır.
[değiştir] Che’den sonra Küba
Guevara’nın ölümü Küba’da dış politika aracı olarak gerilla savaşının kullanılmasının bırakılmasını hızlandırdı ve Sovyetler Birliği ile bir yakınlaşma sağladı, böylece Sovyet çizgisinde bir yeniden yapılanma başladı. Küba birlikleri 1970’lerde Afrika’ya tekrar daha geniş çaplı bir askeri harekâtın parçası olarak döndü ancak Latin Amerika ve Karayipler’deki başkaldırı hareketlerine açık destek yerine lojistik ve organizasyonel destek sağlandı. Küba ayrıca ülkenin COMECON sistemine entegre olmasından sonra uygulanması mümkün olmayan, Guevara’nın başlattığı ekonomik çeşitlilik ve hızlı endüstrileşme planlarından da vazgeçti. 1965’lerde bile Yugoslav komünist gazete Borba, Küba’da bulunan birçok boş ve inşaatı yarım kalmış fabrikaya dikkati çekerek Guevara’nın Sanayi Bakanlığı’nda bulunduğu dönemin mirasının "kendini beğenmişlik ve gerçeklik arasındaki çatışmanın üzücü anıları olarak ayakta kaldığını" yazmıştır..
Küba devleti Guevara’nın anısını ayakta tutmak için ülke çapında sayısız heykel ve sanat eseri yaptırdı, okulları, işyerlerini, kamu binalarını, ilan panolarını ve paraları Guevara’nın resimleriyle donattı. Ülkedeki tüm çocuklar her okul gününe "¡Pioneros por el Comunismo, Seremos como el Che!" (Çevirisi: Komünizm için öncüler, Hepimiz Che gibi olacağız!) andıyla başlar. Guevara'nın Santa Clara’daki anıtmezarı birçok Kübalı için dinsel bir önem taşımaya başladı aynı zamanda da Guevara’nın yaşamının uluslararası alanda ilgiyle karşılanması da ülkenin gelişen turizm sektörüne büyük yarar sağladı. 2004 yılında anıtmezar 127.597’si yabancı 205.832 kişi tarafından ziyaret edildi.
Bunun yanısıra, birçok Kübalı sürgün Guevara’dan hiç de iyi olmayan biçimlerde sözetmektedir ve Che bazıları tarafından "La Cabaña Kasabı" olarak anılmaktadır. Bu tanımlama, Carlos Santana'nın 2005 yılında Oscar ödül töreninde bir Che tişörtü giymesinden sonra Küba doğumlu müzisyen Paquito D'Rivera’nın Santana'yı ağır şekilde eleştirdiği açık mektupta da tekrarlanmıştır. Benzer duygular Küba asıllı ABD’li aktör ve yönetmen Andy Garcia tarafından da paylaşılmıştır. Garcia 2004 yılında "Che yıllardır kahraman gibi anlatılmaktadır ancak öyküsünde karanlık bir yan da vardır. Bir rock yıldızı gibi görünüyor ama birçok insanı yargısız ve savunmasız bir şekilde infaz etmiştir. " Garcia’nın 2005 yapımı filmi "The Lost City" Küba Devrimi’nin kalbinde acımasız bir zalimlik yattığını göstermektedir ve filmin bazı Latin Amerika ülkelerinde yasaklandığı bildirilmiştir. Guevara rolündeki aktör Jsu Garcia birçok kez, yerde yaralı yatan Batista askerlerini vururken gösterilmiştir.
[değiştir] "Che kültü"
Tartışmalara rağmen Guevara’nın popüler bir sembol olması ve dünya çapında bu sembolün yaygınlaşması sonucunda yorumcular global bir "Che kültü" ‘nden sözeder olmuştur. Fotoğrafçı Alberto Korda tarafından çekilen bir fotoğrafı kısa sürede yüzyılın en çok tanınan resimleri arasına girmiş, monokrom grafik haline getirilen bu portre tişörtlerden posterlere, kahve kupalarından şapkalara birçok hediyelik eşya üzerinde kullanılmıştır.
Latin Amerika’da 1990’larda yapılan neo-liberal reformların başarısızlığı da “Washington konsensüs”üne olan muhalefeti artırdı ve Guevara’nın birçok siyasi görüşüne olan desteği tekrar gündeme taşıdı. Bu görüşlerin arasında Panamerikanizm, bölgedeki halk hareketlerine destek, kilit sanayilerin devletleştirilmesi ve hükümetin merkezîleştirilmesi bulunmaktadır. Nikaragua’da 16 yıl sonra ideolojik temellerini Guevarizm’den alan Sandinistacılar hükümet seçimlerini tekrar kazandılar. Bu grubun destekçileri 2006 seçim zaferini kutlarken Guevara tişörtleri giydi. Bolivya devlet başkanı Evo Morales Guevara’ya birçok övgüde bulunduktan sonra Che’nin yerel koka yapraklarından yapılmış portresini başkanlık bürosuna astı. 2006’da Che Guevara tişörtü giyerek halka hitap eden Venezuela devlet başkanı Hugo Chávez Fidel Castro ile birlikte, Guevara’nın gençliğini geçirdiği Arjantin’in Córdoba şehrindeki evi ziyaret etti ve bu deneyimini “gerçek bir şeref” olarak niteledi. Bunu dinleyen binlerce insan “Hissediyoruz! Guevara bizimle birlikte!" diye bağırarak karşılık verdi. Guevara’nın kızı Aleida da Chavéz ile yaptığı ve “Yeni Latin Amerika” için planlarını açıkladığı ayrıntılı röportajı bir kitap hâlinde yayımladı. Guevara, Kolombiya gerilla hareketi FARC ve Meksika Zapatista grubu için hâlâ büyük bir esin kaynağıdır.
Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Latin Amerika dışındaki birçok bölgede Guevara simgesi, ideolojik ve politik içeriğini uzun zamandan beri kaybederek global bir markaya dönüştü ve Guevara takıntısı bazıları tarafından yalnızca basit bir "ilk gençlik devrimcilik hülyâsı" olarak tanımlandı. Guevara’dan esinlenen protesto hareketlerine konu olan Amerika Birleşik Devletleri’nde ise, bir CD taşıma çantası üzerindeki Guevara resmi, Che’nin Osama bin Ladin ve Adolf Hitler ile kıyaslandığı çok güçlü bir muhalefet sonucunda kaldırıldı. Bu ürünü üreten şirket Target Corporation, kamuya açık bir özür mesajı yayımladı. ABD’li, Latin Amerikalı ve Avrupalı yazarlar Jon Lee Anderson, Régis Debray, Jorge Castañeda ve diğerleri Guevara’nın imajının gizemli hâlini yokedebilmek için yaşamını ve geride bıraktıklarını hiç de idealistik olmayan yönlerden anlatan kitaplar ve makaleler yazdı. Hatta Octavio Paz’ın yazdığı ve Marksizm’in eleştirel suçlamasını da içeren kitap Latin Amerika solunun büyük kısmı tarafından sahiplendi. Politika yazarı Paul Berman daha da ileri giderek "günümüz Che kültünün " Küba’da varolduğuna inandığı "muazzam sosyal mücadelenin" ve rejim karşıtlarının çabasının gözardı edilmesine neden olduğunu belirtir. 1960’larda Küba Devrimi’ni destekleyen yazar Christopher Hitchens, Guevara’nın mirasını: "Che'nin ikon statüsünün sağlamlaşmasının nedeni başarısız olmasıdır. Öyküsü yenilgi ve tecrit içerir ve bu nedenle de çok çekicidir. Yaşasaydı, Che miti çok uzun zaman önce ölmüş olacaktı." diyerek özetlemiştir.
[değiştir] Tarihçe
[değiştir] Guevara'nın eserleri
Türkçe (çeviriler)
İngilizce (çeviriler)
İspanyolca

Summary:
Ernesto "Che" Guevara, kısaca Che Guevara ya da el Che, (14 Haziran 1928Doğum tarihi[›] - 9 Ekim 1967), Arjantin doğumlu doktor, Marksist politikacı ve dönemin Küba gerillaları ile Enternasyonalist gerillalarının lideri.
Tıp eğitimi alırken Latin Amerika’yı baştan başa dolaştı ve bu sayede birçok insanın karşı karşıya kaldığı yoksulluğu doğrudan gözlemleyebildi. Bu deneyimler sonucunda bölgedeki ekonomik eşitsizliği ortadan kaldırmanın tek yolunun devrim olduğuna ikna olarak Marksizm’i incelemeye başladı ve Başkan Jacobo Arbenz Guzmán'ın önderliğinde Guatemala’nın sosyal devrimine katıldı.
Bir süre sonra 1959 yılında Küba’da yönetimi ele geçiren Fidel Castro’nun askerî nitelikli 26 Temmuz Hareketi’nin bir üyesi oldu. Yeni hükümette çeşitli önemli görevlerde bulunduktan, gerilla savaşı teorisi ve uygulamaları üzerine makaleler ve kitaplar yazdıktan sonra diğer ülkelerdeki devrimci hareketlere katılmak üzere 1965 yılında Küba’dan ayrıldı. İlk olarak Kongo-Kinşasa’ya (sonraları Kongo Demokratik Cumhuriyeti) daha sonra da CIA ve Amerikan Ordusu Özel Harekât Birlikleri’nin ortak operasyonu sonrası yakalanacağı Bolivya’ya gitti. Guevara 9 Ekim 1967’de Vallegrande yakınlarındaki La Higuera’da Bolivya Ordusu’nun elinde iken öldürüldü. Son saatlerinde yanında bulunanlar ve onu öldürenler, yargısız infaz sonucu öldürüldüğüne tanıklık etmişlerdir.
Ölümünden sonra Guevara dünya üzerinde sosyalist devrimci hareketlerin sembolü haline gelmiştir. Guevara’nın Alberto Korda tarafından çekilen fotoğrafı "dünya üzerindeki en ünlü fotoğraf ve 20. yüzyılın sembolü" olarak nitelenmiştir.